PDA

View Full Version : Combien de Serbes dans le monde ?



belly
28/10/2005, 15:49
serbie et montenegro = 6.674.470 ou +
bosnie et herzegovine = 1.479.930
croatie = 202.365 (2004) (587.663 en 1991)
slovenie = 38.964 (2002)
republique de macedoine = 35.939 (2002)
albanie = 37.000 (1990 montenegrins )
roumanie = 22.518 (2002)
hongrie = 3.816
allemagne = plus bas est 125.000-250.000 (2004) est supperieur 700.000
autriche = 177.320 (2001)
suisse = 96.000
usa = 174.562 (2002) est d'origine serbe 500.000
canada = 80.000 ( 1987 )
australie = 97.315 (2001)
nouvelle zealande = 753
royaume uni = 55.000
suede = 35.000 ( 1992)
danemark = 12.000
norverge = 6.000
france = 60.000-80.000
italie = 25.000
pays bas = 6.000
luxembroug = 4.000
sud afrique = 7.000
botswana = 1.000
zimbawe = 800
grece = 5.500
russie 4.156 (2002)
bresil = 2.000
chili = 2.000
republique tcheque = 1.801 (2001)
slovaquie = 434 (2001)


republique de serbie

serbes 82.86%
hongrois 3.91%
bosniaque 1.82 %
rom peuple (la plusieure categorie ) 1.44%
croate 0.94%
albanais 0.82%
slovaque 0.79%
valaque 0.53%
roumains 0.46%
bulgares 0.27%
autres 6.16%

dsl pour le montenegro j'ai pas trouver

Pancev
28/10/2005, 15:52
En tous ça fait combien ??? :)

belly
28/10/2005, 15:53
aucune idee une chose a dire la moitie des resultats sont prece que plus valables la plus par date de 3 ans

mr.chocolat
28/10/2005, 15:54
aucune idee une chose a dire la moitie des resultats sont prece que plus valables la plus par date de 3 ans

france = 60.000-80.000

surtout qu en france on est plus de 100 000 lol :wink:

Aco61
28/10/2005, 15:55
tes sources?

belly
28/10/2005, 15:55
france = 60.000-80.000

surtout qu en france on est plus de 100 000 lol :wink:

lol ta vu comment tu sais

belly
28/10/2005, 15:55
tes sources?

wikipedia lol :livre:

suncesija
28/10/2005, 16:09
republique de serbie

serbes 82.86%
hongrois 3.91%
bosniaque 1.82 %
rom peuple (la plusieure categorie ) 1.44%
croate 0.94%
albanais 0.82%
slovaque 0.79%
valaque 0.53%
roumains 0.46%
bulgares 0.27%
autres 6.16%


:| Ne me dis pas que les Chinois atteignent déjà les 6% , ce n'est pas possible :D

belly
28/10/2005, 16:10
mdr je crois pas que c'est eux sa doit etre turque etc...

Ankalogon
28/10/2005, 16:31
ALL4YU-WORLD :arrow: 1311 :idea:

ana019
28/10/2005, 16:35
au Canada on est plus de 80 000 :rambo:

ana019
28/10/2005, 16:45
lot of Serbs also live in the diaspora, notably in Germany, Austria, Switzerland, USA, Canada and Australia.

The largest urban populations of Serbs in the former Yugoslavia are to be found in Belgrade (over 1,500,000), Novi Sad about (250,000), Niš (200,000) and Banja Luka in Bosnia (200,000). Abroad, Vienna is said to be home to the largest Serb population followed by Chicago, Illinois (and its surrounding area) with Toronto and Southern Ontario coming in third.
Serbs constitute about 70% of the population of Serbia and Montenegro, 6.6 million. Another 1.6 million live in neighbouring countries of the Balkans, totalling 8.2 million Serbs in former Yugoslavia. The number of Serbs in the diaspora is not known but is estimated to be between 1 and 1.5 million, including people of Serbian descent.
The maximum number of Serbs thus ranges anywhere around 9 to 10 million, depending solely on the estimation used for the diaspora.

Wikipedia, the free encyclopedia

i kazu opada natalitet u Srbiji si tout le monde revient en Serbie,on sera Velika Srbija :mazel: :srb: :hold:

Milojka iz potoka
28/10/2005, 16:52
Plus de 300 000 en France j'ai vu ca

belly
28/10/2005, 16:56
lot of Serbs also live in the diaspora, notably in Germany, Austria, Switzerland, USA, Canada and Australia.

The largest urban populations of Serbs in the former Yugoslavia are to be found in Belgrade (over 1,500,000), Novi Sad about (250,000), Niš (200,000) and Banja Luka in Bosnia (200,000). Abroad, Vienna is said to be home to the largest Serb population followed by Chicago, Illinois (and its surrounding area) with Toronto and Southern Ontario coming in third.
Serbs constitute about 70% of the population of Serbia and Montenegro, 6.6 million. Another 1.6 million live in neighbouring countries of the Balkans, totalling 8.2 million Serbs in former Yugoslavia. The number of Serbs in the diaspora is not known but is estimated to be between 1 and 1.5 million, including people of Serbian descent.
The maximum number of Serbs thus ranges anywhere around 9 to 10 million, depending solely on the estimation used for the diaspora.

Wikipedia, the free encyclopedia

i kazu opada natalitet u Srbiji si tout le monde revient en Serbie,on sera Velika Srbija :mazel: :srb: :hold:

francais sa donne koi

ana019
28/10/2005, 17:03
Je ne sais pas, ils n’ont pas mentionné à propos de la France. Peut-être tu peux voir au website de gouv. français :roll:

belly
28/10/2005, 17:05
Je ne sais pas, ils n’ont pas mentionné à propos de la France. Peut-être tu peux voir au website de gouv. français :roll:

lol ok mais en version francaise sa donne koi lol

slatko_srce
28/10/2005, 17:05
c'est pa smal quand même, on n'a envahi la france..... :bien: :bien: :bien:

Srbin_iz_Baljaka
28/10/2005, 17:08
En plus de ça, le plus souvent, les descendants d'immigrés ne sont pas souvent comptabilisés.

Ainsi, je doute que la plupart des jeunes membres de ce forum, pour la plupart fils ou filles d'immigrés, soient comptabilisés parmi les membres de la diaspora dont leurs parents font partie.

belly
28/10/2005, 17:08
c'est pa smal quand même, on n'a envahi la france..... :bien: :bien: :bien:

ouais mais c ki batte le record c nos voisin du sud lol

ana019
28/10/2005, 17:10
je n'ai pas trouve en francais...

il donne juste la version anglaise :voyons:

belly
28/10/2005, 17:12
a ok b1 ton truc

imported_Invit
28/10/2005, 17:13
Belly? tu devais pas te casser? :roll:

belly
28/10/2005, 17:14
Belly? tu devais pas te casser? :roll:

non parce que je vous aime mdrrrr

ana019
28/10/2005, 17:17
mais si tu veux,je peux traduire le texte pour toi :wink:

belly
28/10/2005, 17:19
a oue ca va etre gentil ca

ana019
28/10/2005, 17:48
un bon nombre de Serbs vivent également dans la diaspora,
notamment en l'Allemagne, l'Autriche, la Suisse, les Etats-Unis, le Canada et Australie.

Les plus grandes populations urbaines de Serbs en ancienne Yougoslavie on les trouvait à Belgrade (plus de 1.500.000), Novi Sad environ (250.000), Niš (200.000) et Banja Luka en Bosnie (200.000).

À l'étranger, Vienne serait la maison à la plus grande population de Serb suivie de Chicago, d'Illinois (et de ses abords) avec Toronto et Ontario méridional venant dans le troisième. Les Serbs constituent environ 70% de la population de la Serbie et du Montenegro, 6,6 millions.
1,6 millions serbes résident dans les pays voisins des Balkans, se montant à 8,2 millions de Serbes en ancienne Yougoslavie. On estime que le nombre de Serbes dans la diaspora n'est pas connu mais entre 1 et 1,5 millions, y compris des personnes de descendants de Serbe.
Le nombre maximum de Serbs s'étend autour 9 à 10 millions, Selon laquelle évaluation on utilise à la diaspora..

belly
28/10/2005, 17:54
bien lol traduction

BrOdArEvA
28/10/2005, 21:02
ouai ceu ki son né en france n'on pa du être comptabiliser dan serbe!

belly
30/10/2005, 15:18
NOTE. Data are limited to the household population and exclude the population living in institutions, college dormitories, and other group quarters. For information on confidentiality protection, sampling error, nonsampling error, and definitions, see Survey Methodology.
United States
Estimate
Lower Bound
Upper Bound

Total specified ancestries tallied:
325,635,141
324,984,270
326,286,012

Acadian/Cajun
102,028
88,719
115,337

Afghan
79,580
59,115
100,045

Albanian
123,535
102,169
144,901

Alsatian
15,862
10,745
20,979

Arab:
1,292,210
1,228,490
1,355,930

Egyptian
127,037
109,496
144,578

Iraqi
51,159
36,811
65,507

Jordanian
46,918
29,971
63,865

Lebanese
454,259
422,561
485,957

Moroccan
46,471
34,825
58,117

Palestinian
65,622
50,176
81,068

Syrian
158,891
140,139
177,643

Arab/Arabic
225,769
195,109
256,429

Other Arab
116,084
90,526
141,643

Armenian
402,673
369,968
435,378

Assyrian/Chaldean/Syriac
77,126
61,534
92,719

Australian
84,584
71,333
97,835

Austrian
797,303
762,468
832,138

Basque
54,516
43,639
65,393

Belgian
404,122
319,885
488,359

Brazilian
261,363
232,145
290,581

British
1,178,731
1,134,239
1,223,223

Bulgarian
60,239
49,489
70,989

Canadian
739,238
700,720
777,756

Carpatho Rusyn
3,997
1,783
6,211

Celtic
53,669
44,355
62,983

Croatian
393,147
363,081
423,213

Cypriot
5,326
2,313
8,339

Czech
1,411,073
1,341,032
1,481,114

Czechoslovakian
356,157
333,517
378,797

Danish
1,464,332
1,408,214
1,520,450

Dutch
5,202,267
5,042,780
5,361,754

Eastern European
308,014
287,217
328,811

English
28,394,187
28,171,178
28,617,196

Estonian
24,858
16,684
33,032

European
2,133,035
2,072,198
2,193,872

Finnish
830,106
554,251
1,105,961

French (except Basque)
9,839,776
9,693,776
9,985,776

French Canadian
2,205,941
2,136,055
2,275,827

German
48,276,212
47,822,896
48,729,528

German Russian
15,518
10,946
20,090

Greek
1,213,807
1,159,265
1,268,349

Guyanese
168,441
141,033
195,849

Hungarian
1,574,444
1,524,703
1,624,185

Icelander
40,492
32,259
48,726

Iranian
360,268
325,729
394,807

Irish
34,262,120
34,023,319
34,500,921

Israeli
118,931
103,393
134,469

Italian
16,632,885
16,410,039
16,855,731

Latvian
90,632
81,153
100,111

Lithuanian
715,973
686,984
744,962

Luxemburger
48,975
37,486
60,464

Macedonian
42,812
33,669
51,955

Maltese
35,540
26,914
44,166

New Zealander
22,184
16,246
28,122

Northern European
212,201
193,874
230,528

Norwegian
4,641,376
4,375,340
4,907,412

Pennsylvania German
365,656
304,416
426,896

Polish
9,292,875
9,086,054
9,499,696

Portuguese
1,388,223
1,341,533
1,434,913

Romanian
445,242
409,792
480,692

Russian
3,000,233
2,932,484
3,067,982

Scandinavian
553,820
521,399
586,241

Scotch-Irish
5,288,552
5,208,796
5,368,308

Scottish
5,712,574
5,622,108
5,803,040

Serbian
156,986
139,410
174,562

Slavic
137,490
123,701
151,279

Slovak
817,649
771,040
864,258

Slovene
161,971
145,527
178,415

Soviet Union
1,080
0
2,476

Subsaharan African:
1,673,473
1,597,429
1,749,517

Cape Verdean
72,258
56,303
88,214

Ethiopian
96,655
80,704
112,606

Ghanian
50,789
40,104
61,474

Kenyan
16,308
10,066
22,550

Liberian
41,023
27,447
54,599

Nigerian
164,241
140,029
188,453

Senegalese
11,834
5,285
18,383

Sierra Leonean
11,854
6,881
16,827

Somalian
58,590
40,584
76,596

South African
39,725
27,301
52,150

Sudanese
23,415
12,903
33,927

Ugandan
13,301
6,685
19,918

Zairian
0
0
507

Zimbabwean
2,005
900
3,111

African
1,015,861
966,599
1,065,123

Other Subsaharan African
55,614
41,716
69,512

Swedish
4,365,979
4,232,746
4,499,212

Swiss
1,025,408
967,183
1,083,633

Turkish
171,818
148,726
194,910

Ukrainian
880,278
842,222
918,334

United States or American
19,941,762
19,578,940
20,304,584

Welsh
1,859,547
1,797,116
1,921,978

West Indian (excluding Hispanic origin groups):
1,932,835
1,858,602
2,007,069

Bahamian
23,312
17,841
28,783

Barbadian
46,209
32,897
59,521

Belizean
45,244
32,768
57,720

Bermudan
6,026
3,475
8,577

British West Indian
66,513
51,435
81,591

Dutch West Indian
39,495
31,266
47,724

Haitian
599,311
546,433
652,189

Jamaican
695,739
649,787
741,692

Trinidadian and Tobagonian
133,848
115,505
152,191

U.S. Virgin Islander
7,124
4,157
10,091

West Indian
267,491
235,494
299,488

Other West Indian
2,523
1,282
3,764

Yugoslavian
386,582
351,925
421,239

Other groups
99,303,302
98,988,924
99,617,680


Notes

The 2002 American Community Survey universe is limited to the household population and excludes the population living in institutions, college dormitories, and other group quarters. Data are based on a sample and are subject to sampling variability. The degree of uncertainty for an estimate is represented through the use of a confidence interval. The confidence interval computed here is a 90 percent confidence interval and can be interpreted roughly as providing 90 percent certainty that the true number falls between the lower and upper bounds.

Click on the table title to access subject characteristics and code lists related to this table.


1. An '*' entry in the lower and upper bound columns indicates that too few sample observations were available to compute a standard error and thus the lower and upper bounds. A statistical test is not appropriate.
2. An '**' entry in the lower and upper bound columns indicates that no sample observations were available to compute a standard error and thus the lower and upper bounds. A statistical test is not appropriate.
3. An '-' entry in the estimate column indicates that no sample observations were available to compute an estimate.
4. An '-' following a median estimate means the median falls in the lowest interval of an open-ended distribution.
5. An '+' following a median estimate means the median falls in the upper interval of an open-ended distribution.
6. An '***' entry in the lower and upper bound columns indicates that the median falls in the lowest interval or upper interval of an open-ended distribution. A statistical test is not appropriate.
7. An '*****' entry in the lower and upper bound columns indicates that the estimate is controlled. A statistical test is not appropriate.




dsl j'ai pas trouver en francais

belly
30/10/2005, 15:20
Communauté française en Serbie-et-Monténégro : 834 Français immatriculés en 2003
Communauté serbo-monténégrine en France : 60 000 à 80 000 personnes (principalement en région parisienne et lyonnaise)

belly
30/10/2005, 15:21
Svedska
Prema podacima Saveta Evrope, objavljenim 1991. godine, u ovoj zemlji je bilo 41.053 gradjana SFRJ. Pored njih, u Svedskoj je zivelo i preko 20.000 lica poreklom iz bivse Jugoslavije koja su primila svedsko drzavljanstvo. Prema svedskom zakonu o drzavljanstvu, uslovi za naturalizaciju su sledechi: a) da je lice punoletno; b) da je licno podnelo zahtev za naturalizaciju; v) da ima domicil u Svedskoj poslednjih pet godina i u trenutku podnosenja zahteva; g) da je karakterno pouzdano. Pored ove redovne postoji i tzv. izuzetna naturalizacija, i to: a) kada je rec o bracnom drugu svedskog drzavljanina; b) kada postoji poseban interes Svedske da jedno lice postane njegov drzavljanin; v) u drugim posebnim slucajevima (Svedski odbor za imigraciju razmatra svaki od ovih slucajeva i donosi odluku o opravdanosti naturalizacije, bilo da je rec o redovnoj ili izuzetnoj). Svedski zakonodavac ne zahteva potvrdu o otpustu iz ranijeg drzavljanstva, ali trazi odobrenje vlade cije drzavljanstvo ima lice koje prijemom u drzavlja nstvo Svedske ne gubi svoje dotadasnje drzavljanstvo.

Kada su se Srbi i Crnogorci, zaposleni u Svedskoj, pocetkom devedesetih godina nasli, kao i mnogi nasi ljudi u zemljama Zapadne Evrope, pred dilemom srpstvo ili jugoslovenstvo, odlucili su se za kompromis. Rezultat tog dogovora bilo je formiranje Svesrpskog-jugoslovenskog saveza i preimenovanje "Jugoslovenskog lista" u "Nas list". To je samo jedan od znakova kompaktnosti srpskih gostujuchih radnika u Svedskoj. Jer, oni su se devedesetih godina u ovoj zemlji suocili sa antisrpskom kampanjom u svedskim mediji ma i administraciji, ali i sa albanskim, hrvatskim i muslimanskim nacionalistima.

Prema podacima Doseljenickog saveta, u Svedskoj je pocetkom devedesetih godina zivelo 70.000 Jugoslovena. Sociolog dr Sel Magnuson tvrdi da najvechu grupu u toj jugoslovenskoj koloniji cine Srbi - 40%, a zatim Hrvati - 20% ("Intervju", 1989). A dr Henri Back, takodje, na osnovu sastava 141 jugoslovenskog kluba, zakljucuje da u njima dominiraju Srbi sa 40%. Uz njih je bilo i 3% Crnogoraca. Iskusni urednik Miodrag Cvetkovich, iz Stokholma, ceni da Srba u Svedskoj ima oko 35.000 ("Politika ekspres", 1992).

Najvise ih ima u Stokholmu, cak pet hiljada, i u Malmeu i Geteborgu. U Svedsku su Srbi i Crnogorci stigli u dva vecha talasa. Prvi je bio u vreme rata, kada je nemacka strana u Skandinaviju deportovala na hiljade srpskih zarobljenika i drugi, pocetkom sezdesetih godina kada je otvoren proces migracije srpske radne snage. Svedok te ratne migracije je Vlajko Mihich iz Donje Poplate koji zivi u gradichu Jevleu, a druge Milos Misa Milovanovich iz Despotovca. Obojica su danas svedski milioneri i velike srpske pa triote. Glavni doseljenicki udar na Svedsku iz Jugoslavije stigao je 1966. godine, kada je doslo cak osam hiljada nasih radnika. Bilo je to dvostruko vise nego 1965, a cak 15 puta vise nego 1963. godine, kada su primljena samo 583 jugoslovenska radnika (Drobnich, 1987).

Tako masovan priliv jugoslovenskih, odnosno srpskih radnika primorao je Svedsku da tih godina sa SFRJ zakljuci ugovor o regulisanju statusa imigranata. Zbog zastite vlastitog trzista radne snage vech 1967. godine Svedska uvodi obavezu da migranati moraju imati radnu dozvolu, a da clanovi njihove porodice mogu biti u Svedskoj samo ako su se vech u nju doselili. Zato je kasnije i doslo do smanjenog useljavanja srpske radne snage. Devedesetih godina, medjutim, Svedska je za Srbe, Crnogorce i Jugoslovene uvela obavezne ulazne vize, sto je gotovo zaustavilo priliv. U proseku, to su bili muskarci, sa srednjom kvalifikacijom, koji su nasli posao u svedskoj industriji, ugostiteljstvu i komunalnim uslugama, mada je bilo i strucnjaka, posebno u zdravstvu i gradjevinarstvu. O tome vech i postoji izreka koja glasi: "Turci peru sudje, Grci su cistaci, a Srbi fabricki radnici..."

Kako je krajem osamdesetih godina dopunske skole pohadjalo oko cetiri hiljade srpskih malisana, to je bio najsigurniji znak da su nasi radnici ovde pustili duboke korene. Mnogi od njih su se afirmisali kao uspesni biznismeni. Mihajlo Stefanovich proizvodi stilski namestaj, Mirko Anich je mesarski magnat, Petar Dzakula frizerski majstor, Branko Ostojich je fabrikant sadolina i humanista. Miomir Zdravkovich-Serbison, cetr-desetogodisnji Nislija, je gradonacelnik Hamarea, a dr Mihailo Vukas, lekar, osnivac Srp skog lekarskog drustva u Svedskoj i zastupnik Sabora srpskog ujedinjenja iz SAD. Po broju, Srbi, Crnogorci i Jugosloveni srpskog porekla su druga grupacija stranaca u Svedskoj, iza Finaca. Po stazu od trideset godina provedenih u Svedskoj, Srbi su od gostujuchih radnika postali iseljenici. To, medjutim, ne znaci da su se odrekli i svog srpstva.

Na dalekom svedskom tlu prva srpska parohija Sveti Nikola osnovana je pre dvadesetak godina u Vesterosu. Njen paroh je Milan Cekerevac. Danas u ovoj zemlji ima osam parohija. U Geteborgu jerej Dragan Mijajlovich vodi parohiju Svetog Stevana Decanskog, u Malmeu parohiju Svetog Chirila i Metodija vodi jerej Djordje Pantelich, u Jancepingu parohiju Rodjenja Presvete Bogorodice vodi jeromonah Emilijan Mrdja. Helsinborsku parohiju Sveti Vasilije vodi jeromonah Metodije Lazich, a serdeteljsku parohiju Svetog Geor gija vodi Dusan Ranovich. U Stokholmu hram Sveti Sava podigao je arhitekta Milisav Micha Chulafich. U njemu sluzi protonamesnik Vladislav Rafailovich. Otkako je 1991. godine ova crkva postala i srediste novonastale skandinavsko-britanske eparhije u njoj stoluje i vladika Dositej. Time je, pored stvaranja srpskih udruzenja i saveza, stvorena nova prilika za jacanje srpske kolonije u Svedskoj.

Crkva, a i popustljivost svedske i jugoslovenske politike, omoguchili su jos sedamdesetih godina da Srbi i Crnogorci u jugoslovenskoj koloniji nametnu svoj kulturni i nacionalni identitet. Za razliku od drugih razvijenih evropskih drzava, u ovoj je drustveno organizovanje jugoslovenskih radnika bilo jako izrazeno. Krajem sedamdesetih godina u Svedskoj je bilo 65 klubova, a 1983. godine cak 131. Van njih je bilo jos cetrdesetak nacionalnih hrvatskih, ali i srpskih organizacija. Najvecha asocijacija nasih rad nika sedamdesetih godina bio je Jugoslovenski savez u Svedskoj, koji je od 1976, u cast posete J. B. Tita Stokholmu, pokrenuo i svoj "Jugoslovenski list". Tek osamdesetih godina, medjutim, pod kontrolom SK SSRNJ i SKJ, formiran je i Koordinacioni odbor srpskih drustava Svedske u Geteborgu, koji je oko sebe okupljao srpske klubove "Svetozar Markovich", "Sindjelich", "Srbija". Slovenci i Makedonci su i tada imali vise svojih nacionalnih klubova. Najpoznatiji srpski aktivisti bili su Vladimir Miljenkovich iz J ovanovca, dr Milovan Mladenovich iz Prokuplja, Dragan i Vlada Stanisavljevich iz Beograda, dr Mihailo Vukas iz Nisa, Radovan Novakovich sa Cetinja.

Danas u Svedskoj funkcionise 25 nasih organizacija, od kojih je vechina koncentrisana u Stokholmu, Geteborgu i Malmeu. Najstarije srpsko drustvo u Svedskoj je "Sindjelich", osnovano jos 1974. godine. Njegov dugogodisnji predsednik je bio Vaso Pekich. Iz tog drustva pocetkom 1992. godine iznikao je Srpski savez sa oko 20 klubova-clanica. Njegov lider je Milan Mitich iz Crne Trave. U ovoj asocijaciji su i novi srpski klubovi "Srebro", "Ivo Andrich", "Kozara", "Dositej Obradovich", "Krajina", kao i mnoga srpsk a humanitarna drustva. Objedinjavanjem sa Jugoslovenskim savezom u Svedskoj je izbegnut cesto kobni srpski raskol, sto nije uspelo nasim ljudima u mnogim drugim zemljama Evrope.

Trenutno na okupljanju Srba u Svedskoj rade dva saveza. Srpsko-jugoslovenski savez vodi dr LJubisa Stojanovich i on nastavlja 25-godisnju tradiciju nekadasnjeg Jugoslovenskog saveza, koji okuplja i danas oko 14.000 clanova. Srpski savez i drustvo "Vuk Karadzich" predvodi Grujo Morovich sa pet hiljada clanova. Ovaj savez je nastao kao odgovor na cinjenicu da Jugoslovenski savez u prvo vreme posle cepanja jugoslovenskih klubova 1990. godine u Svedskoj nije hteo da prizna postojanje srpskog drustva "Vuk Karadz ich". Sada se ceka da drzava Svedska prizna ovaj savez i time pocne da dotira njegov rad.

U medjuvremenu, prema Morovichu, savez je poslao u Bosnu pomoch u hrani vrednu 70.000 maraka. Sve ove organizacije se danas, pored brige o srpskoj kulturi, veri i tradiciji, bave sakupljanjem i slanjem pomochi u Otadzbinu. U tome je posebno aktivan Fond ratne sirocadi u Malmeu, koji vodi Aleksandar Polich. Ovaj Fond brine o tridesetak malisana boraca Kapetana Dragana. Njegovi clanovi su i svedski Srbi, ali i tridesetak Grka. Tokom 1993. godine poslali su malisanima pomoch u vrednosti od 320.000 kruna. Fond srpske solidarnosti u Malmeu, Stokholmu i Skloni vodi i organizuje predsednik Zivorad Stefanovich. Ovaj fond je zbrinuo oko hiljadu srpske dece i skolovao 61 ucenika u SR Jugoslaviji.

Na svedskom radiju za Jugoslovene se emituje "Dnevnik", a na televiziji emisija "Mozaik". U njihovim redakcijama rade Hrvati (Vanja Sutlich, Zvonko Letica, Vjekoslav Culjak, LJerka Kos), Muslimani (Emilija Zilich), ali i Srbi i Crnogorci (Olgica Lindkvist, Radoslav Matovich, Sreten Perovich).

U medijima su dosta cesto srpske zrtve predstavljene kao hrvatske i muslimanske sve dok biznismen Nikola Janich nije svedskim medijima otvoreno rekao da lazu. Ovaj Nislija, koji je u Stokholm stigao kao glumac 1967. godine sa 25 godina zivota, prvi je prebrojao sve svedske intervjue o ratu u BiH i o Srbiji. Utvrdio je da je od 18 televizijskih intervjua, samo jedan napravljen sa Srbinom, a ostali sa Hrvatima i Muslimanima.


Norveska
Priliv sveze radne snage sa Juga, a to znaci i iz Jugoslavije, u Norvesku zaustavljen je jos 1972. godine, kada su se pojavili prvi ozbiljniji simptomi nezaposlenosti. Od tada se dozvola za rad i dozvola boravka strancima izdavala u redjim slucajevima, a najvise kada je u pitanju bio politicki azil. Krajem sedamdesetih godina oko hiljadu Jugoslovena, uglavnom sa Kosova, pokusalo je da se zaposli u Oslu. Kad im nije uspelo zatrazili su azil, ali su ih norveske vlasti odbile i iselile. Medju njima je bila i m anja grupa Srba. Od tada, nasi ljudi vise i ne pokusavaju da se isele u Norvesku.

Najvechi broj Srba i Crnogoraca interniran je u Norvesku u toku Drugog svetskog rata. Medju logorasima bilo je i zarobljenih partizana i ilegalaca, ali i Srba iz ondasnje NDH, koji su preziveli Jasenovac. Od ukupno 4.268 interniraca, 3.841 bili su Srbi. Razmesteni su u tridesetak norveskih logora, ali su prilikom oslobadjanja i raseljavanja, gotovo, svi prekvalifikovani u Jugoslovene. Trideset odsto njih nikada vise nije videlo Srbiju i Crnu Goru (Mladjenovich, 1992).

Neveliki suri kamen na norveskom groblju Sur svedok je te tuzne srpske sudbine. Tu je pokopano 27 Srba streljanih jos 1942. godine. Njihove grobove redovno posechuje prota Dragan Mijajlovich koji vodi Srpsku misionarsku parohiju u Oslu, a i Schepan Pistignjat, predsednik Udruzenja interniraca i clan Odbora norvesko-jugoslovenskog prijateljstva. Nova ratna stradanja 1992. godine na tlu bivse Jugoslavije potakla su i LJubicu Milosavljevich-Bibi iz Norveske da se ukljuci kao predsednik Drustva za borbu hendike piranih u Norveskoj, u borbu za opstanak srpskog naroda. Prikupljajuchi humaniratnu pomoch gospodja Milosavljevich okuplja oko sebe malobrojne srpske patriote i norveske prijatelje.

Inace, statistika pokazuje da je pocetkom 1991. godine u toj zemlji zivelo 4.242 gradjana tadasnje SFRJ i da je od tada dosao jos jedan izvestan broj izbeglica. Naime, pocetkom 1992. godine u ovoj zemlji je registrovano i 3.674 izbeglica.


Danska
Ne zna se sta je to tacno privuklo istocne Srbijance da se sezdesetih godina pocnu zaposljavati u danskim fabrikama. Ocigledno je da je neki Timocanin ili Kladovcanin povukao nogu, kako to nas narod kaze. Tek, od desetak hiljada Jugoslovena (danska statistika je registrovala 1991. godine 10.039 gradjana tadasnje SFRJ), koji su pre tridesetak godina posli "trbuhom za kruhom", vechinu cine Srbijanci iz Timocke krajine. Kada je, medjutim, i ovde krajem sedamdesetih godina nezaposlenost zakucala na vrata, Danci su ih zatvorili za stranu radnu snagu, pa su Srbi poceli da se zene Dankinjama i tako uvechavali svoju koloniju. Prema sluzbenim podacima Generalnog konzulata u Kopenhagenu, danas u Danskoj zivi i radi oko 7.700 Srba i Crnogoraca. Uz njih je jos i cetiri hiljade srpskih izbeglica (inace, iz bivse Jugoslavije u Danskoj je naslo utociste 9.708 izbeglica).

Srbi koji su dosli sezdesetih godina bili su mladi, slabo skolovani i srednje placheni. Radili su u zelezari, fabrikama automobila i kartona, a ziveli su u mestascima Hilerod, Belerup, Helsing, Odenseu i Kopenhagenu. I bili su Jugosloveni. Godine 1977. u Danskoj je bilo sest, a 1988. vech 14 jugoslovenskih klubova, koji su imali srpske nazive: "Branko Chopich", "Veljko Vlahovich", "Timok", "Djerdap" i "Kadinjaca". Svi zajedno imali su 1.500 clanova. U njima su srpski aktivisti Boris Keserich, Boza Pavlovich , Zoran Vulpich, Rodoljub Zivkovich, Slobodan Zivojinovich vodili glavnu rec. Od 1991. godine u Danskoj postoji samo sest organizacija sa oko 3.000 clanova i Savez jugoslovenskih klubova koji vodi Boris Keserich. U njemu su i dalje naj-aktivniji pomenuti srpski i crnogorski klubovi, ali su sada njihovi celnici Misa i Mira Pavlovich, Radisa Popovich, Dragan Mikulovich, Dragan Perich, Djordje Stojkovich i Mira Slijepcevich.

Danski Srbi i Crnogorci su se, iako malobrojni, zajedno uhvatili u kostac sa antisrpskom kampanjom u Kopenhagenu. Tokom 1992. godine organizovali su mirne demonstracije u glavnom gradu Danske, pruzili su utociste brojnim izbeglicama i sakupili pomoch za ugrozeno stanovnistvo u Republici Srpskoj i Republici Srpskoj Krajini. Posebno su u tom poslu bili aktivni Jovo Simich, Olga i Mija Petrovich, Djordje Culujevich, Milan Petrich. U svemu tome imaju podrsku prote Andreja Birona, ruskog svestenika rodjenog u Ml adenovcu, paroha crkve Sveti Aleksandar Nevski, koju Srbi redovno posechuju.


Finska
Malobrojni Srbi i Crnogorci su jako dobro osetili na svojoj kozi sta znaci finska pristrasnost prema hrvatskim nacionalistima. Kako je Finska i 1941. godine priznala NDH, tako je i 1991. godine priznala suverenu Republiku Hrvatsku. Time je jasno stavljeno do znanja srpskim radnicima u ovoj zemlji da su nepozeljni. Nekolicina njih je napustila Finsku, a medju njima je bio i arhitekta Jovica Pesich, koji se sa zenom Janom i petoro dece vratio u Srbiju.

belly
30/10/2005, 15:41
Table 1.8
Ancestry by Birthplace of Parent(s) - Australia: 2001 Census
Ancestry
Both parents
born in
Australia
Mother Aust
born/Father
OSB
Father Aust
born/Mother
OSB
Both parents
born
overseas
Parent(s)
birthplace
not stated
Australian 5,313,097 539,148 376,924 85,635 147,610 93,646 183,534 6,739,594
English 3,676,348 541,061 374,790 364,594 113,170 1,143,371 145,546 6,358,880
Irish 1,335,193 145,001 89,141 67,535 30,955 212,179 39,723 1,919,727
Italian 190,324 92,394 33,256 211,996 12,307 239,053 20,926 800,256
German 419,336 59,963 36,062 64,004 11,186 137,184 14,477 742,212
Chinese 28,043 10,606 10,345 88,171 5,148 402,071 12,170 556,554
Scottish 237,154 54,122 35,538 49,936 6,688 148,610 7,998 540,046
Greek 57,995 33,609 12,558 117,799 6,086 136,774 10,882 375,703
Dutch 41,213 37,352 21,517 57,698 2,700 103,562 4,712 268,754
Lebanese 9,865 10,919 4,051 60,111 4,075 67,863 5,355 162,239
Indian 3,016 4,047 2,844 23,978 1,204 118,351 3,188 156,628
Vietnamese 506 914 1,057 35,444 2,719 111,321 4,620 156,581
Polish 18,104 11,864 6,252 37,542 1,423 72,508 3,208 150,901
Maltese 19,806 15,400 7,492 41,053 1,894 47,345 3,763 136,753
Filipino 997 1,156 7,545 18,872 1,463 95,422 4,366 129,821
New Zealander 6,168 13,718 9,733 16,091 1,065 73,995 2,544 123,314
Croatian 6,748 7,349 2,621 32,646 1,132 52,439 2,812 105,747
Serbian 5,802 6,375 2,181 23,172 927 56,618 2,240 97,315
Australian Aboriginal 88,099 1,598 555 252 1,893 1,350 1,202 94,949
Welsh 29,686 8,178 4,789 7,850 989 31,556 1,197 84,245
Macedonian 3,555 4,227 1,499 25,383 1,141 43,835 2,259 81,899
French 24,805 5,445 3,753 8,790 1,032 33,729 1,525 79,079
Spanish 9,254 3,851 2,487 12,957 953 43,777 1,958 75,237
Maori 3,202 4,838 3,221 8,461 863 50,261 2,110 72,956
Hungarian 4,862 5,879 2,250 15,601 500 32,373 1,392 62,857
Russian 6,672 4,273 2,421 12,830 516 32,208 1,291 60,211
Sinhalese 920 1,791 1,134 9,340 359 43,822 1,235 58,601
Turkish 719 2,157 937 17,549 1,139 30,017 2,076 54,594
South African 1,503 2,425 1,824 5,841 312 39,365 850 52,120
American 4,240 6,225 3,987 4,310 380 24,253 860 44,255
Korean 82 78 291 4,632 181 37,698 790 43,752
Danish 17,376 3,660 1,932 3,215 505 11,289 658 38,635
Austrian 3,930 4,299 1,818 8,669 309 18,370 718 38,113
Portuguese 1,637 1,511 844 7,441 370 23,038 846 35,687
Ukrainian 3,660 2,701 1,299 9,308 273 16,074 645 33,960
Japanese 942 620 1,955 2,553 162 24,719 483 31,434
Indonesian 612 1,205 976 3,911 192 20,833 538 28,267
Samoan 275 1,014 364 4,183 330 20,853 1,071 28,090
Egyptian 493 1,419 533 7,507 344 16,095 609 27,000
Swedish 10,173 2,372 1,282 1,719 328 8,105 447 24,426
Jewish 2,591 1,485 829 3,567 159 13,483 439 22,553
Swiss 4,450 2,043 1,036 3,577 172 10,518 355 22,151
Chilean 200 836 624 4,590 247 14,442 640 21,579
Khmer 83 71 171 4,259 352 15,871 552 21,359
Thai 165 196 1,342 1,798 134 16,629 344 20,608
Other ancestries 52,226 37,127 20,965 116,370 7,536 407,043 16,111 657,378
Inadequately described 18,338 3,622 2,837 9,913 3,623 29,084 2,412 69,829
Not stated 379,006 37,299 25,892 50,080 88,100 119,507 599,838 1,299,722
Total Responses 12,043,471 1,737,443 1,127,754 1,772,733 465,146 4,542,509 1,117,515 22,806,571
Note: Census respondents may select one or more Ancestry categories. Where a respondent marks more than one category, only the first two are coded.
This table presents a count of all coded responses. Care should be taken if adding responses together to achieve subtotals as double counting could occur.
Australian Born Overseas
born
Not stated
birthplace
Total
responses

belly
30/10/2005, 15:42
Srbi u Kanadi
Useljavanje Srba u Kanadu u vechem broju zapocinje tek posle Prvog svetskog rata. Kanadska imigraciona sluzba je do Prvog svetskog rata registrovala vrlo mali broj nasih useljenika (Genorio, 1982). Veruje se da je prva grupa od 49 useljenika stigla u Kvibek 1885. godine. Prema rezultatima istrazivanja koje je profesor V. G. Smit objavio 1920. godine, u periodu izmedju 1900. i 1918. godine u Kanadu je stiglo 1.258 Srba (Tomovich, 1978). Bili su to uglavnom muskarci koji su dolazili sami da bi im se kasnije p rikljucili clanovi porodice (Markovich, 1965). Mnogi od tih samaca se nisu zenili buduchi da su se nadali da che se kad budu stekli dovoljno novaca vratiti u stari kraj i tamo osnovati porodicu, ili stechi dovoljno bogatstva, pa dovesti mladu iz zavicaja. Kako nisu dugo uspeli da ostvare svoje nade, mnogi su ostali vecite nezenje. Olga Markovich u svojoj knjizi Srbi u Kanadi navodi da je samo u Torontu, izmedju balkanskih ratova i Prvog svetskog rata, bilo preko 200 Srba, uglavnom samaca. Vise njih je zivel o u jednoj sobi. Okupljali bi se u kafani "Beograd" gde bi cesto gubili tesko zaradjeni novac na kocki. Fizicka radna snaga je u to vreme bila vrlo slabo plachena, 25 centi na sat (Markovich, 1965). Otuda, oni koji su imali familiju sa sobom imali su i vise sansi da korisnije upotrebe zarade koje su ostvarili.

O broju Srba u Kanadi ne postoje precizniji statisticki podaci, iako je redovan popis stanovnistva poceo da se vrsi 1871. godine. Manje etnicke grupe iz Evrope, pa i Srbi, nisu iskazivani posebno vech u kategoriji "ostali". Posle Prvog svetskog rata kanadska statistika o iseljenistvu sa ovih prostora vodila se prema drzavi porekla, a ne prema nacionalnosti, tako da se prvi put u kanadskom popisu pojavljuje grupa naroda "jugoslovenskog" etnickog porekla tek u 1921. godini (Pasich, 1987). Tim popisom je regis trovano 1.946 lica rodjenih u Jugoslaviji, od cega je 655 bilo naturalizovano. Ukupan broj lica cije je etnicko poreklo bilo "jugoslovensko" iznosio je 3.906, sto ukljucuje i ona lica koja su rodjena u Kanadi. Kanadsko Odeljenje za drzavljanstvo i useljavanje vodi potpuno odvojenu statistiku o broju useljenika koji stizu u Kanadu, u koju nije ukljucena ona dobijena popisom stanovnistva. Statistika Odeljenja za drzavljanstvo i useljavanje je, nema sumnje, vrlo znacajna iako nije ni ona potpuna. Ona se obicno ne iskazuje po nacionalnoj pripadnosti vech prema zemlji, tj. drzavi porekla.

Kao i u slucaju SAD, podaci o useljavanju iz tog ranog perioda nalaze se kod brodskih kompanija koje su prevozile ljude do kanadskih luka. Tako, u periodu 1900-1914. godine broj useljenika "jugoslovenskog etnickog" porekla iznosio je 17.806 lica (Pasich, 1987). Za vreme Prvog svetskog rata taj broj je nesto opao, ali posle 1918. godine useljavanje ponovo pocinje, pa su do 1921. godine registrovana nova 234 useljenika, cime je dostignuta cifra od 18.050 lica. To pokazuje da je broj useljenika gotovo deset pu ta vechi nego sto je registrovano popisom 1921. godine.

Kad je poceo Prvi svetski rat, u Njujorku je 1914. godine formirana Srpska narodna odbrana ciji je zadatak bio da regrutuje dobrovoljce za borbu protiv neprijatelja u Srbiji. Kao sto je pomenuto, na celu Srpske narodne odbrane nalazio se eminentni naucnik i profesor Kolumbijskog univerziteta, Mihailo Pupin. On je vise puta intervenisao kod kanadskih vlasti za pustanje srpskih patriota iz logora. Tako, osnovana je Srpska narodna odbrana i u Kanadi. Njen prvi Kongres odrzan je decembra 1916. godine u Velandu, Ontario, na kome je za predsednika izabran otac Janichije Kukuljevich. Godine 1915. preko Kanade je otislo u Srbiju i Crnu Goru 1.900 dobrovoljaca. Nazalost, u decembru 1915. godine desila se strasna tragedija, kada je brod sa 500 srpskih dobrovljaca, koji su iz Halifaksa krenuli za Mediteran, potopljen na albanskoj obali Jadranskog mora (Pasich, 1987).

Godine 1917, pukovnik Pribichevich je dosao u Kanadu da organizuje tranzitne logore za dobrovoljce koji su iz SAD i Kanade regrutovani za Solunski front. Njega je u proleche 1918. godine zamenio Boza Markovich koji je ostao u Kanadi do zavrsetka Prvog svetskog rata. U isto vreme, u Kanadu je dosao i kapetan Antun Seferovich, americki Srbin crnogorskog porekla, radi organizovanja dobrovoljackog pokreta. On je kasnije postao generalni konzul Kraljevine Srbije u Montrealu. Taj polozaj je zadrzao i posle zavrse tka rata, reprezentujuchi Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca. Seferovich je ostao u Kanadi i posle penzionisanja 1931. godine. Inace, pre Seferovicha, od 1911. godine, Mihailo Pupin je bio pocasni konzul Kraljevine Srbije za SAD i Kanadu. Pored regrutovanja dobrovoljaca, u Kanadi je skupljena i znacajna humanitarna pomoch.

Veoma aktivna licnost u misionarskom radu za pomoch Srbiji u toku Prvog svetskog rata bila je gospodjica Jelena Lozanich, cherka poznatog srpskog akademika i diplomate, dr Sime Lozanicha koji je 1917. godine bio poslat iz Srbije za clana srpske vojne misije u Americi. Gospodjica Lozanich je samo prilikom jedne njene posete Kanadi, 1917. godine, uspela da u Kingstonu Odbor za pomoch Srbiji prikupi 25.000 dolara (Pasich, 1987). Kasnije, ona se udala za Dzona Frotingema koji je takodje bio angazovan u volonte rskom radu za Srbiju, pa je tako poslao u Skoplje jednu kompletnu bolnicu, sa 200 kreveta, lekarima, medicinskim sestrama i opremom u vrednosti od 200.000 dolara (Pasich, 1987).

Posle zavrsetka Prvog svetskog rata mnogi Srbi iz Kanade su se vratili u svoju oslobodjenu zemlju nosechi sa sobom i svoje tesko zaradjene ustedjevine, u nadi da zapocinju novi i perspektivniji zivot. Ponovno useljavanje Srba u Kanadu dobija na znacaju tek 1924. godine, kada se sa teritorije Jugoslavije uselilo u tu zemlju preko 2.000 ljudi (Pasich, 1987). Srbi su se nastanjivali u provinciji Ontario. Godine 1928. samo u Torontu je bilo oko 1.000 Srba.

Prema popisu stanovnistva iz 1931. godine, u Kanadi je registrovano 17.110 lica rodjenih u Jugoslaviji. Njih 10.521 su odgovorili da im je maternji jezik srpsko-hrvatski. Deset godina kasnije, rezultati popisa pokazuju sledeche brojke: 21.214 lica "jugoslovenskog" etnickog porekla, 17.416 lica rodjenih u Jugoslaviji. Medju njima je bilo 14.863 lica ciji je maternji jezik bio srpsko-hrvatski (Pasich, 1987).

SNO je u Kanadi, prema tome, izrasla na tradiciji Jugoslovensko - kanadskog udruzenja koje je pre Drugog svetskog rata okupljalo nase iseljenike. Jugoslovenska vlada je podrzavala ovo Udruzenje i od 1934. finansirala njegov list "Glas Kanade". U to vreme, oko Udruzenja su se okupljale jugoslovenske patriote, pretezno radnici i clanovi njihovih porodica. Pojacano prisustvo ratne emigracije, neminovno je dovelo i do gasenja ovog Udruzenja, koje je 1941. godine u gradu Valdor, provincija Kvibek, transformisano u SNO. Tada je predsednik postao stari iseljenik Petar Bulat.

Posle njega, neko vreme je predsedavao i dobrovoljac oslobodilackih ratova Sava Markovich. Na I kongresu SNO u Kanadi 1943. godine, za lidera je izabran Vojo Jaksich. Postojeche glasilo promenilo je ime u "Glas kanadskih Srba", a generalni moto citave organizacije je bio "Srbi na okup protiv Hrvata". Medjutim, na II kongresu SNO 1944. godine iz organizacije se izdvojio i kao lider frakcije nametnuo Milutin Bajcetich. Ova frakcija SNO u Kanadi dobila je ime Srpska nacionalna liga, ali se i dalje zvanicno pre dstavljala kao Srpska narodna odbrana. Sediste joj je bilo u Hamiltonu, gde se i danas stampa njeno glasilo, list "Kanadski Srbobran". Milutin Bajcetich je bio predsednik sve do 47. Kongresa ove Lige 1990. godine, kada ga je nasledio danasnji predsednik Cedomir Asanin. U centrali SNO za Kanadu izabran je novi predsednik Bora Dragasevich, koji je danas jedini Srbin clan vladinog Kulturnog saveta u Torontu, ali i glavni urednik lista "Glas kanadskih Srba" i radio-sata "Sumadija", zvanicnih organa SNO u Kanadi .

Do 1971. godine, u kanadskom popisu stanovnistva figurirao je samo srpsko-hrvatski kao maternji jezik za jugoslovensku grupu. Posle toga, u popis su uvedene i nacionalne odlike, pa su se javile cetiri grupacije: srpska, hrvatska, slovenacka i jugoslovenska.

U Torontu je osnovano, vech pomenuto, Jugoslovensko-kanadsko udruzenje sa ciljem da radi na odbrani jedinstva Jugoslavije, buduchi da je pretila opasnost da se Jugoslavija rasturi posle smrti kralja Aleksandra I Karadjordjevicha. U Jugoslovensko-kanadskom drustvu preko 95% clanova su bili Srbi. Najcesche su se pominjala sledecha imena: Nikola Perazich, Iso Uzelac (predsednik Jugoslovensko-kanadskog udruzenja), Ilija Masoncich, Dusan Tepsich, Pane Jerich i Boza Markovich. Kasnije, Jovan S. Mihajlovich, Zivko Joksimovich i od 1939. godine Pero Bulat. U periodu izmedju 27. decembra 1934. i 1946. godine, Boza Markovich je u Torontu izdavao "Glas Kanade". Godine 1945. list je preseljen u Vindzor i nastavio da izlazi pod novim imenom "Glas kanadskih Srba". To je najstarija srpska publikacija koja neprekidno izlazi u Kanadi i koja jos postoji. "Glas kanadskih Srba" je postao zvanicni organ Srpske narodne odbrane (Karapandzich, 1978).

U periodu izmedju dva svetska rata Kanada postaje znatno znacajnija useljenicka zemlja za narode Jugoslavije, zahvaljujuchi promeni zakonodavstva. Otuda, prema nekim podacima, u periodu izmedju 1919. i 1939. godine u Kanadu se uselilo 33.503, a vratilo u Jugoslaviju 9.070 lica (Genorio, 1982). Neto priliv po godinama je dosta oscilirao. Medjutim, tacan broj Srba nije poznat, ali je procenjeno da je pocetkom Drugog svetskog rata, u Kanadi bilo oko 4.000 Srba (od kojih oko dve trechine u provinciji Ontario).< P> U septembru 1943. godine odrzan je Kongres Srpske narodne odbrane u Hamiltonu na kome je ova organizacija reorganizovana. Za predsednika je izabran Milutin Bajcetich. Od tada se sve vise konfrontiraju Srbi okupljeni u Srpskoj narodnoj odbrani i deo srpskog radnickog pokreta gde su organizatori bili komunisti. Svoja gledista komunisti su iznosili u publikaciji "Borba". Inace, jos polovinom tridesetih godina komunisti su postali aktivniji u radnickom pokretu Kanade, narocito sa dolaskom Mirka Markovicha i Nik ole Kovacevicha. U spanski gradjanski rat otislo je oko hiljadu kanadskih dobrovoljaca. Medju njima su bila 72 poreklom iz Jugoslavije, od kojih je 14 poginulo (Pasich, 1987). Dakle, Srbi su se za vreme rata medjusobno podelili, narocito od 1943. godine. Podela Srba u zemlji na cetnike i partizane imala je odjeka i u Kanadi. Jer, u iseljenistvu se reflektiraju dogadjaji iz zemlje matice. Ambasador Kraljevine Jugoslavije, Konstantin Fotich je, preko Srpskog narodnog saveza, imao uticaja i u Kanadi, podrzavaj uchi pokret Draze Mihailovicha u zemlji. Jos 1941. godine, u Srpskom narodnom kalendaru "Vidovdan" (Izd. "Slobodne reci", Pitsburg) borba izmedju dva tabora Srba u iseljenistvu opisana je na sledechi nacin:

"U svakome broju srpske radnicke novine 'Slobodna rec' mozete procitati jedan ili nekoliko clanaka uperenih protiv Uprave SNS (Srpski narodni savez), Eparhije, jugoslovenskih konzulata i njihovih prirepaka. 'Amerikanski Srbobran', 'Ujedinjeno Srpstvo', 'Glas Kanade', prepuni su clanaka koji se bacaju drvljem i kamenjem na 'Slobodnu rec' i na radnike organizovane u radnickim organizacijama."

Savet juznih Slovena u Kanadi, cije je sediste bilo u Torontu (sekretar Stjepan Miosich), uspostavio je saradnju sa organizacijom "Prijatelji Jugoslavije", jedine zvanicne organizacije osnovane u toku Drugog svetskog rata u Kanadi, koju je namenila Otava da rukovodi Fondom za pomoch Jugoslaviji. Organizacija "Prijatelji Jugoslavije" osnovana je pod patronatom kraljice Marije Karadjordjevich. Savet juznih Slovena u Kanadi je 1947-1948. godine bio involviran u program organizovanog povratka iseljenika u Jugos laviju. Vratilo se preko 1.500 iseljenika brodom "Radnik". Ime broda simbolizuje status povratnika i to uglavnom onih koji su pripadali organizovanom radnickom pokretu. Savet juznih Slovena je prikupio i pomoch u iznosu od blizu 1,800.000 dolara. Najvechi deo te pomochi je potrosen za kupovinu masina i za druge oblike pomochi Jugoslaviji.

Uprkos povratku jednog broja Srba iz Kanade, ekonomska i politicka situacija u Jugoslaviji nakon zavrsetka Drugog svetskog rata nije bila takva da privuce vechi broj iseljenika iz inostranstva ili pak da destimulise emigraciju i novo iseljavanje. Naprotiv, veliki broj lica raseljenih po evropskim zemljama se nije vratio u Jugoslaviju, ukljucujuchi i one koji nisu ni na koji nacin saradjivali s okupatorom vech su bili u zarobljenistvu, nego je trazio utociste u prekookeanskim zemljama. Srpska narodna odbrana u Kanadi je prihvatila veliki broj raseljenih Srba koji su zeleli da se usele u ovu zemlju. U tome se posebno isticao Pero Bulat. U to vreme osnovana je jedna nova organizacija Srpska bratska pomoch radi pomochi bolesnim i starim ljudima koji su napustili logore u Evropi u kojima su bili kao raseljena lica. Ubrzo su osnovane i druge, pre svega, cetnicke organizacije.

Posle Drugog svetskog rata, u ovu zemlju se uselilo preko 110 hiljada ljudi iz SFRJ. Kanada je, isto tako, pruzila utociste prilicnom broju "raseljenih lica". Kao izbeglice, raseljena lica ili apatridi "etnickog jugoslovenskog" porekla uselili su se u Kanadu i to:

- u periodu 1947-1958. godina 19.683 lica; u periodu 1959-1962. godine 4.609 lica; u periodu 1963-1965. godine 4.266 lica, i u periodu 1966-1967. godine 2.275 lica (Pasich, 1987). Dakle, za dvadeset godina u Kanadu se uselilo 30.933 izbegla lica. Posle 1967. godine kanadsko Odeljenje za drzavljanstvo i useljavanje je reorganizovano i dobilo je novo ime Odeljenje za radnu snagu i imigraciju. U toj godini se prekida kontinuitet posebne evidencije izbeglica. Inace, jos od 1965. godine useljenici u Kanadu se re grutuju preko kanadskog konzulata u Beogradu, gde im se izdaju useljenicke vize. Do kraja sedamdesetih godina udeo onih koji se iz Jugoslavije useljavaju u Kanadu povechao se na preko 77% u ukupnom useljavanju Jugoslovena. Oni se sada uglavnom smatraju ekonomskom emigracijom.

U drugoj polovini sezdesetih i tokom sedamdesetih godina, broj useljenika iz Jugoslavije se povechavao. Taj broj je pao na cifru ispod hiljadu kada su uvedene restrikcije u kanadskoj imigracionoj politici. Tako se 1979. godine, prvi put od 1947. godine, u Kanadu uselilo manje od 1.000 iz Jugoslavije. U toku devete decenije godisnji priliv useljenika iz Jugoslavije u Kanadu bio je nizi od 1.000 godisnje.

Od 1973. godine kanadska satatistika daje vise podataka o useljenicima, o njihovom poreklu, obrazovanju i profesiji. Medju useljenicima iz Jugoslavije ima sve vise inzenjera, lekara, arhitekata, tehnicara i slicno. To je, takodje, u skladu sa imigracionom politikom Kanade koja vise forsira useljavanje mladih i obrazovanih ljudi.

Prema kanadskom popisu stanovnistva, u 1981. godini - prema maternjem jeziku - kao Hrvat se izjasnilo 32.210 lica, kao Srbin 6.305, kao Slovenac 6.720, kao Makedonac 10.650 i kao Jugosloven 42.635 lica (Canadian, 1986). Dakle, najvechi broj iseljenika ili njihovih potomaka izjasnio se da je njihov maternji jezik "jugoslovenski". Medjutim, procene pokazuju da je broj Srba u Kanadi znatno vechi, oko 80.000 (Pasich, 1987). Neki analiticari smatraju da je medju onima koji su se prilikom popisa izjasnili kao Jug osloveni 80% srpskog porekla (Pasich, 1987).

Srbi su koncentrisani u provinciji Ontario (preko dve trechine ukupnog broja), narocito u okolini Toronta, zatim Kicinera, Nijagarinih vodopada, Vindzora i Hamiltona.

Od 1990. godine useljavanje Srba u Kanadu dobija na znacaju. Taj znacaj je narocito izrazen nakon promene u useljenickom zakonodavstvu 1993. godine, kada su uvedeni dodatni kriterijumi koji stimulisu useljavanje strucnih i kvalifikovanih ljudi. S obzirom na veliku ponudu radne snage koja je stvorena nakon pocetka nacionalnih konflikata i gradjanskog rata na teritoriji bivse Jugoslavije, useljavanje gradjana SR Jugoslavije u Kanadu se naglo povechalo. U 1993. godini, SR Jugoslavija je usla u prvih deset najv echih snabdevaca strucne radne snage za kanadsko trziste. Kanada je u toj godini izdala preko sedam hiljada useljenickih viza i postala prva i najvaznija useljenicka zemlja.

Sudechi po planovima daljeg zaposljavanja u Kanadi, Srbi che i ubuduche migrirati u tu zemlju. Na to upuchuje i migraciona politika koju ova zemlja sprovodi. Kanadska imigraciona politika zasniva se uglavnom na iskustvima SAD, tako da su se i zakonske regulative donosile priblizno kada i u SAD. I u ovoj zemlji useljavanja se vrse u najvechoj meri na osnovu okupljanja porodice. Oni koji se useljavaju van porodicnih veza, to su obrazovani i strucni useljenici. Cak i pre 1967. godine, kada je lansirala novu us eljenicku politiku prvenstveno u funkciji privrednih potreba zemlje, Kanada je useljavala profesionalne i visokostrucne ljude. Propisi doneti 1967. godine potvrdjuju principe uvedene jos 1962. godine Propisima o useljavanju i razradjuju useljenicki sistem, uvodechi devet kriterijuma koji nose odredjeni broj poena za rangiranje potencijalnih useljenika.

Time je Kanada, u poredjenju s drugim zemljama, duboko involvirana u odliv mozgova (brain drain). Treba istachi cinjenicu da se u ovoj zemlji udeo visokoobrazovanih u ukupnom broju useljenika stalno povechava. Najvechi znacaj se daje naucnicima, inzenjerima i matematicarima. Isto tako, i kanadski Plan imigracije 1991-1995. godine predvidja dalje povechanje godisnjeg broja useljenika.

U drustvenom i kulturnom zivotu kanadskih Srba znacajno mesto imali su ne samo Srpska pravoslavna crkva vech i mnoga nacionalna udruzenja i klubovi, kao i brojni pojedinci. Zabelezeno je, na primer, da je prva i najstarija crkveno-skolska opstina osnovana jos 1912. godine u Ridzajni, dok je druga formirana sledeche godine u Hamiltonu. U prvoj su bogosluzenje sluzili ruski svestenici, a u drugoj Janichije Kukuljevich. U arhivama su, isto tako, sacuvani zapisi o tome da su plac za prvi srpski hram poklonila b racha Stevan i Sava Djurisich, a donatori su bili i porodice Inich, Jakovljev, Skreletov, Maksimovich, Knezevich, Petrov, Matich i mnoge druge. Gradnja crkve Svete Trojice u Ridzajni pocela je 1915, a zavrsena sledeche godine. U njoj su sluzili Nikanor Palich, Mitrofan Kresojevich, Sava Gnjatovich, Stoilo Ilich i Svetozar Secherov sve do sredine sezdesetih godina. Tada za vladiku dolazi episkop Georgije Djokich, a za protojereja Mirko Malinovich.

U toj prvoj crkveno-skolskoj opstini osnovan je jos 1916. godine i klub "Beli orlovi", koji je imao i cuveni fudbalski klub. Jedan od njegovih aktivista bio je i Nikodije Mitrovich. Dve godine kasnije kanadski Srbi su osnovali i drugi klub "Jastreb". Dolaskom Rajka Milicha sredinom sezdesetih godina na celo ove crkveno-skolske opstine i srpskog kluba, rodjena je ideja i o formiranju srpske skole u Ridzajni, koja i danas radi. Gospodin Milich kao veliki humanista danas brine o novim srpskim doseljenicima i n jihovim potomcima. Za njegove zasluge srpstvu i crkvi, Rajko Milich je od Svetog arhijerejskog sinoda odlikovan Ordenom Svetoga Save III reda.

Staroj srpskoj crkvi u Hamiltonu temelje su postavili 1917. godine arhimandrit Mardarije Uskokovich i otac Danilo Kozomora. Tu je 1934. niklo i prvo Kolo srpskih sestara "Kraljica Marija", a 1957. godine drugo Kolo srpskih sestara "Ravna Gora". U to vreme u Vajnoni je podignut spomen dom cetnickom generalu Drazi Mihailovichu. Nova srpska crkva Sveti Nikola podignuta je u Hamiltonu 1964. godine. U njoj je 1967. godine formirano treche Kolo srpskih sestara "Sveti Nikola", a tu je 1984. ustolicen i kanadski ep iskop vladika Georgije. Ova dva srpska hrama bili su steciste duhovnog i kulturnog zivota kanadskih Srba u Hamiltonu, jer su u njima radile i osnovne skole na maternjem jeziku. Krajem cetrdesetih godina tu je pocelo sa radom i Srpsko narodno pozoriste, koje je 1960. godine dobilo i svog naslednika Srpsko nacionalno pozoriste "Kosovo", na cijem celu je bio Milisav Markovich. Tokom 1959. godine tu je formiran i veliki srpski sportski klub "Srbija".

Kako se razvijao duhovni i kulturni zivot kanadskih Srba tako je i rasla njihova potreba za velikim pravoslavnim hramom. Jos 1983. godine pristupilo se trazenju moguchnosti za gradnju manastira u Kanadi. Zalaganjem vladike Georgija, parohijana Gojka Kuzmanovicha, Branka Vuckovicha i drugih Srba, 1988. godine kupljeno je jedno imanje u Miltonu i dobijena dozvola za gradnju. Patrijarh Pavle je oktobra 1992. godine osvetio kamen temeljac ovog prvog srpskog manastira u Kanadi. Njegov prvi zaduzbinar je gospodja Olga Achimov, koja je prilozila 210.000 dolara. Za taj cin ljubavi prema pravoslavlju gospodja Achimov je dobila Orden Svetoga Save I reda. Pored nje dobrotvori su bili i Vasa Debeljacki, dr Jovan Jovetich, Todor Klisurich, Rados Marich i drugi vidjeni Srbi. Danas kanadska eparhija ima 27 crkava, u cijem sastavu se nalazi i dobrotvorni fond "Sveti car Lazar", koji vodi Vitomir Stegnajich i preko koga se sakupljala i sada salje humanitarna pomoch u Otadzbinu.

Nevolje koje su zadesile srpski narod na Balkanu okupile su i jos vise ujedinile kanadske Srbe. Pocetkom devedesetih godina u Torontu je, na primer, prvo osnovan Odbor srpskih krajina, a potom i Udruzenje Srba iz BiH, sa ciljem da sto vise pomazu stari kraj. Celnik ove asocijacije je Vojislav Milosavljevich, rodjeni Beogradjanin, a njegovi veliki aktivisti Stiv Milosevich, Nikola Tintor, Bora Dragasevich i Slobodan Golubovich. Oni su bili i osnivaci Kanadsko-srpskog pravnog komiteta pri Univerzitetu u Toro ntu 1991. godine koji ima zadatak da pred kanadskim vlastima stiti nacionalne srpske interese i identitet kanadskih Srba. U vise navrata, na primer, taj Komitet je i u kanadskim medijima dobio procese. Najuzbudljiviji je sigurno bio proces koji je dobio Nesa Ilich. Na nacionalnom planu vech istorijsku ulogu ima i Akademija srpskog nasledja, cuvar srpske kulturne bastine u Kanadi, koju vodi advokat Nikola Pasich. U srpskoj kulturi znacajno mesto ima i Univerzitetska biblioteka u Torontu, sa Odeljenjem za sla vistiku, gde radi gospodja Sofija Skorich, koja je i aktivan clan Drustva za knjizevnost i kulturu nasih iseljenika u Kanadi. Biljana Djelevich je pokretac druge srpske biblioteke "Gracanica" u Vindzoru. Osnovala je i svoj Centar za novodosle Srbe u Torontu, kako bi pomogla zbrinjavanju izbeglica i doseljenika. Samo tokom 1993. godine u Kanadu se doselilo 9.402 lica iz SR Jugoslavije, a 2.300 iz Bosne i Hercegovine i 810 iz Hrvatske.

Vrlo agilno je i Udruzenje srpskih zena, ciji je lider Jelisaveta Milojevich, a i Udruzenje srpskih studenata, na celu sa Majom Lukovich iz Toronta. Svoju aktivnost na nacionalnom planu, pre svega na ujedinjenju i slozi Srba, daju i clanovi Sabora srpskog ujedinjenja iz Kanade Marko Sandalj i Nesa Ilich. Na medijskom planu, u borbi za srpsku istinu, ucestvuju Srpski informativni centar, ciji je predesednik Dragan Dostanich, zatim srpski radio cas "Sumadija", koji je 1970. godine osnovao Boza Markovich, a vo di ga direktor Milan Markovich. Od 1992. godine radi i srpska televizija "Serbia Vision" u Vankuveru, a i novo Srpsko narodno pozoriste, koje u Torontu vodi Aleksandar Dundjerovich.

Jedan drugi Aleksandar Dundjerovich, doktor prava, biznismen i diplomata je poznati srpski patriota, a Dragisa Jovicich, Branko Dzeletovich, Fedor Rajich i Ilija Raseta su poznati biznismeni i donatori srpske privrede. Milica Pivnicki, Srpkinja iz Novog Beceja je supruga bivseg premijera Brajana Malrunija.

belly
30/10/2005, 15:47
ftp://www.statistik.at/pub/neuerscheinungen/vzaustriaweb.pdf c ki save l'allemand regarde c bien ft

belly
30/10/2005, 15:48
Serbs in Germany
Migrants from former Yugoslavia have been well integrated into the German society, however they are underrepresented on the higher educational level. During the 1990's, the Balkan wars have challenged the integration process of the Serbian community.

Number of Serbs in Germany
Between 1970 and 1990, Serbian migrants headed towards German speaking countries. Today, nearly one million Serbs - of the first, second and third generation - live in Germany, Switzerland, Austria and Liechtenstein.

The majority of Serbian migrants and their descendents live in Germany, that is to say about 700.000. About 200.000 of those come from Kosovo. Besides the Turks the Serbs compose the second largest group not of German descent in Germany.

Stages of immigration of Serbs to Germany
After WW II and during the 1950's migration from Yugoslavia to Germany took place, but it was characterized by small groups, made up of Serbian monarchists and Croatian nationalist, who fled communist persecution. These early immigrants soon lost contact to their homeland, were rapidly integrated in Germany, and formed relatively small Diaspora communities.

Starting in the 1960's large numbers of migrants came as guest workers to Germany. Most of these immigrants adopted a Yugoslavian identity. They identified themselves by Yugoslavian immigrant associations, by naming their restaurant not after their ethnic distinction, but as "Yugoslavian". The majority came as skilled workers and was easily incorporated in the German labour market and well integrated into German society, reflected by numerous close personal contacts between Yugoslavian immigrants and Germans.

The break up of Yugoslavia was followed by drastic regroupings in the Diaspora. The growth of nationalist movements in their homeland led to a separation of the Yugoslavian Diaspora along their ethnic lines.

Social Structure of the Serbian community in Germany
At the time of their arrival, Serbs were primarily employed as guest workers in factories and the construction business. Their life was mainly oriented towards their homeland by visiting Yugoslavia regularly and sending most of their earnings to their families. The situation has changed significantly: Nowadays Serbs are represented in all social ranks own property and spent roughly about 90% of their earnings in Germany. Their status has improved by far and the economic role of the Serbian Diaspora is growing. It is estimated, that the Serbian community owns an entire property of about 50 billion Euros.

The Serbian Diaspora has so far been organized on a local level only, however there are attempts to enhance their organizational level. The German federal government supports the foundation of an umbrella organization for Serbs in Germany.

Integration
Taking into account that more than a quarter of the Serbian community holds the German citizenship and about 15 % own property in Germany, Serbs can be regarded as well integrated. However, considering the low number of Serbs at German high schools or universities, it is obvious, that integration has not yet taken place along educational lines.

Activities of the Diaspora in Germany.
More than onehundred internet addresses can be found, when searching for Serbian activities that reflect the social life of Serbs in Germany, covering all parts from folkloric associations, youth centres, Serbian-orthodox churches up to daily newspapers or Serbian management consultancies. The activities of the Serbian Diaspora are focused on financial support of their families, financial investments and participation at cultural and sportive events. Nevertheless there is no umbrella organization that represents Serbs in Germany.

belly
30/10/2005, 15:48
Population

Foreign population on 31.12.2004 by country of origin

Country of Citizenship Total of it
born abroad born in Germany
Europe
Belgium 21 791 18 722 3 069
Denmark 17 965 16 547 1 418
Estonia 3 775 3 607 168
Finland 13 110 12 445 665
France 100 464 89 828 10 636
Greece 315 989 228 757 87 232
Ireland 9 989 9 294 695
Italy 548 194 384 158 164 036
Latvia 8 844 8 450 394
Lithuania 14 713 14 315 398
Luxembourg 6 841 5 967 874
Malta 332 323 9
Netherlands 114 087 80 749 33 338
Austria 174 047 147 463 26 584
Poland 292 109 277 846 14 263
Portugal 116 730 93 188 23 542
Sweden 16 172 15 073 1 099
Slovakia 20 244 19 745 499
Slovenia 21 034 17 008 4 026
Spain 108 276 81 067 27 209
Czech Republic 30 301 29 441 860
Former Czechoslovakia 8 498 7 981 517
Hungary 47 808 45 853 1 955
United Kingdom 95 909 86 320 9 589
Cyprus 788 734 54
EU states, total
2 108 010 1 694 881 413 129

Albania 10 449 8 973 1 476
Bosnia and Herzegovina 155 973 129 162 26 811
Bulgaria 39 167 38 334 833
Former Yugoslavia 2 381 563 304 142 77 421
Serbia and Montenegro 3 125 765 96 306 29 459
Croatien 229 172 179 458 49 714
Macedonia 61 105 47 611 13 494
Norway 6 251 5 848 403
Romania 73 365 71 386 1 979
Russian Federation 178 616 173 710 4 906
Switzerland 35 441 28 502 6 939
Turkey 1 764 318 1 150 367 613 951
Ukraine 128 110 123 773 4 337
Rest of Europe 43 039 41 349 1 690
Europe total
5 340 344 4 093 802 1 246 542

Non-European
1 316 203 1 179 718 136 485
Africa
Algeria 14 480 13 199 1 281
Ghana 20 636 17 939 2 697
Morocco 73 027 58 300 14 727
Tunisia 22 429 18 615 3 814
Africa, total 276 973 238 338 38 635
America
Argentina 4725 4 609 116
United States 96 642 90 459 6 183
America, total
202 925 194 127 8 798
Asia
Afghanistan 57 933 50 457 7 476
China 71 639 68 497 3 142
India 38 935 36 800 2 135
Iran, Islam. Republic of 65 187 59 835 5 352
Lebanon 40 908 29 462 11 446
Pakistan 30 892 26 356 4 536
Sri Lanka 34 966 27 049 7 917
Viet Nam 83 526 65 633 17 893
Asia, total
826 504 737 905 88 599

Stateless 13 504 9 228 4 276
Unclear and missing data 47 064 31 169 15 895
Total
6 717 115 5 313 917 1 403 198
1 01.05.2004.
2 From 1993-2004 the area of Serbia/Montenegro; incl. persons, who could not
be classified since 1993 to one of the successor states."
3 Federal Republic of Yugoslavia (until then incl. 2004 stated as former
Yugoslavia Republic); see Former Yugoslavia too."
Source: Central Register on Foreigners

belly
30/10/2005, 15:51
1.28 Population by mother tongue, nationality and sex, 1900–2001
1/3
Mother tongue, (ethnic) nationality By mother tongue
1900 1910 1920 1930 1941 1949

Population 6 854 415 7 612 114 7 986 875 8 685 109 9 316 074 9 204 799
Hungarian 5 890 999 6 730 299 7 155 979 8 000 335 8 655 798 9 076 041
African .. .. .. .. .. ..
Arabic .. .. .. .. .. ..
Bulgarian .. .. .. 2 816 .. ..
Romany,Gipsy, Bea 5 662 9 799 6 989 7 841 18 640 21 387
Greek .. .. .. 82 .. ..
Croatian 68 161 62 018 58 931 47 332 37 885 20 423
Chinese .. .. .. 15 .. ..
Polish .. .. .. 5 160 .. ..
Modren Hebrew, Jewuish .. .. .. .. .. ..
German 604 751 553 179 550 062 477 153 475 491 22 455
Armenian .. .. .. 122 .. ..
Rumanian 26 975 28 491 23 695 16 221 14 142 14 713
Ruthene .. .. .. 996 .. ..
Serbian 24 254 26 248 17 132 7 031 5 442 5 158
Slovakian 192 227 165 317 141 877 104 786 75 877 25 988
Slovenian, Wendish 7 922 6 915 6 087 5 464 4 816 4 473
Ukrainian .. .. .. .. .. ..
Did not wish to answer – – – – – –
Unknown .. .. .. .. .. ..
Male
Population 3 418 016 3 792 344 3 874 111 4 248 452 4 560 875 4 423 420
Hungarian 2 940 308 3 357 539 3 481 506 3 925 780 4 239 115 4 364 526
African .. .. .. .. .. ..
Arabic .. .. .. .. .. ..
Bulgarian .. .. .. 2 429 .. ..
Romany,Gipsy, Bea 2 860 5 117 3 416 3 852 9 119 10 243
Greek .. .. .. 58 .. ..
Croatian 35 052 32 297 28 620 22 779 17 958 9 598
Chinese .. .. .. 14 .. ..
Polish .. .. .. 2 619 .. ..
Modren Hebrew, Jewuish .. .. .. .. .. ..
German 292 327 264 010 256 102 222 476 226 031 8 511
Armenian .. .. .. 79 .. ..
Rumanian 14 892 15 669 12 020 8 086 7 854 7 235
Ruthene .. .. .. 482 .. ..
Serbian 13 500 15 443 9 021 3 694 2 708 2 556
Slovakian 94 242 80 872 65 680 48 696 36 025 11 734
Slovenian, Wendish 4 124 3 525 2 979 2 612 2 287 2 053
Ukrainian .. .. .. .. .. ..
Did not wish to answer – – – – – –
Unknown .. .. .. .. .. ..
Female
Population 3 436 399 3 819 770 4 112 764 4 436 657 4 755 199 4 781 379
Hungarian 2 950 691 3 372 760 3 674 473 4 074 555 4 416 683 4 711 515
African .. .. .. .. .. ..
Arabic .. .. .. .. .. ..
Bulgarian .. .. .. 387 .. ..
Romany,Gipsy, Bea 2 802 4 682 3 573 3 989 9 521 11 144
Greek .. .. .. 24 .. ..
Croatian 33 109 29 721 30 311 24 553 19 927 10 825
Chinese .. .. .. 1 .. ..
Polish .. .. .. 2 541 .. ..
Modren Hebrew, Jewuish .. .. .. .. .. ..
German 312 424 289 169 293 960 254 677 249 460 13 944
Armenian .. .. .. 43 .. ..
Rumanian 12 083 12 822 11 675 8 135 6 288 7 478
Ruthene .. .. .. 514 .. ..
Serbian 10 754 10 805 8 111 3 337 2 734 2 602
Slovakian 97 985 84 445 76 197 56 090 39 852 14 254
Slovenian, Wendish 3 798 3 390 3 108 2 852 2 529 2 420
Ukrainian .. .. .. .. .. ..
Did not wish to answer – – – – – –
Unknown .. .. .. .. .. ..

Mother tongue, (ethnic) nationality By mother tongue
1960 1970 1980 1990 2001
Population 9 961 044 10 300 996 10 709 463 10 374 823 10 198 315
Hungarian 9 786 038 10 152 366 10 579 898 10 222 529 9 546 374
African .. .. .. 229 138
Arabic .. .. .. 1 456 1 438
Bulgarian 2 126 .. .. 1 370 1 299
Romany,Gipsy, Bea 25 633 34 692 27 915 48 072 48 438
Greek .. .. .. 1 640 1 921
Croatian 33 014 21 855 20 484 17 577 14 326
Chinese .. .. .. 204 2 414
Polish .. .. .. 3 788 2 580
Modren Hebrew, Jewuish .. .. .. 21 276
German 50 765 33 653 31 231 37 511 33 774
Armenian .. .. .. 37 294
Rumanian 15 787 12 356 10 141 8 730 8 482
Ruthene .. .. .. .. 1 113
Serbian 4 583 11 177 3 426 2 953 3 388
Slovakian 30 690 21 086 16 054 12 745 11 817
Slovenian, Wendish .. 3 791 3 142 2 627 3 180
Ukrainian .. .. .. 674 4 885
Did not wish to answer – – – – 513 089
Unknown .. .. .. .. 28 017
Male
Population 4 804 043 4 992 103 5 188 709 4 984 904 4 850 650
Hungarian 4 724 782 4 923 857 5 130 958 4 915 661 4 528 028
African .. .. .. 176 111
Arabic .. .. .. 1 232 1 170
Bulgarian 1 399 .. .. 751 651
Romany,Gipsy, Bea 12 351 16 996 13 826 23 945 24 191
Greek .. .. .. 833 984
Croatian 15 447 10 309 9 316 7 829 6 525
Chinese .. .. .. 193 1 347
Polish .. .. .. 2 198 882
Modren Hebrew, Jewuish .. .. .. 11 174
German 20 695 13 415 11 953 14 934 14 355
Armenian .. .. .. 20 157
Rumanian 7 542 5 934 4 831 4 236 4 086
Ruthene .. .. .. .. 328
Serbian 2 289 5 369 1 659 1 391 1 719
Slovakian 13 865 9 368 6 841 5 323 4 946
Slovenian, Wendish .. 1 818 1 414 1 158 1 400
Ukrainian .. .. .. 142 1 922
Did not wish to answer – – – – 257 001
Unknown .. .. .. .. 14 007
Female
Population 5 157 001 5 308 893 5 520 754 5 389 919 5 347 665
Hungarian 5 061 256 5 228 509 5 448 940 5 306 868 5 018 346
African .. .. .. 53 27
Arabic .. .. .. 224 268
Bulgarian 727 .. .. 619 648
Romany,Gipsy, Bea 13 282 17 696 14 089 24 127 24 247
Greek .. .. .. 807 937
Croatian 17 567 11 546 11 168 9 748 7 801
Chinese .. .. .. 11 1 067
Polish .. .. .. 1 590 1 698
Modren Hebrew, Jewuish .. .. .. 10 102
German 30 070 20 238 19 278 22 577 19 419
Armenian .. .. .. 17 137
Rumanian 8 245 6 422 5 310 4 494 4 396
Ruthene .. .. .. .. 785
Serbian 2 294 5 808 1 767 1 562 1 669
Slovakian 16 825 11 718 9 213 7 422 6 871
Slovenian, Wendish .. 1 973 1 728 1 469 1 780
Ukrainian .. .. .. 532 2 963
Did not wish to answer – – – – 256 088
Unknown .. .. .. .. 14 010

1.28 Population by mother tongue, nationality and sex, 1900–2001
3/3
Mother tongue, (ethnic) nationality By (ethnic) nationality
1941 1949 1960 1980 1990 2001

Population 9 316 074 9 204 799 9 961 044 10 709 463 10 374 823 10 198 315
Hungarian 8 918 868 9 104 640 9 837 275 10 638 974 10 142 072 9 416 045
African .. .. .. .. .. 187
Arabic .. .. .. .. .. 1 396
Bulgarian .. .. .. .. .. 1 358
Romany,Gipsy, Bea 27 033 37 598 56 121 6 404 142 683 189 984
Greek .. .. .. .. .. 2 509
Croatian 4 177 4 106 14 710 13 895 13 570 15 597
Chinese .. .. .. .. .. 2 275
Polish .. .. .. .. .. 2 962
Modren Hebrew, Jewuish .. .. .. .. .. 701
German 302 198 2 617 8 640 11 310 30 824 62 105
Armenian .. .. .. .. .. 620
Rumanian 7 565 8 500 12 326 8 874 10 740 7 995
Ruthene .. .. .. .. .. 1 098
Serbian 3 629 4 190 3 888 2 805 2 905 3 816
Slovakian 16 677 7 808 14 340 9 101 10 459 17 693
Slovenian, Wendish .. .. .. 1 731 1 930 3 025
Ukrainian .. .. .. .. .. 5 070
Did not wish to answer – – – – – 543 317
Unknown .. .. .. .. .. 27 220
Male
Population 4 560 875 4 423 420 4 804 043 5 188 709 4 984 904 4 850 650
Hungarian 4 361 222 4 375 577 4 745 287 5 157 492 4 872 782 4 457 641
African .. .. .. .. .. 147
Arabic .. .. .. .. .. 1 059
Bulgarian .. .. .. .. .. 686
Romany,Gipsy, Bea 13 196 18 135 27 306 2 998 71 432 96 273
Greek .. .. .. .. .. 1 241
Croatian 1 997 1 858 6 928 6 387 6 102 7 231
Chinese .. .. .. .. .. 1 271
Polish .. .. .. .. .. 1 123
Modren Hebrew, Jewuish .. .. .. .. .. 405
German 146 945 1 028 3 282 4 095 13 267 29 896
Armenian .. .. .. .. .. 334
Rumanian 4 347 4 193 5 966 4 197 5 340 3 963
Ruthene .. .. .. .. .. 396
Serbian 1 825 2 142 1 985 1 376 1 442 1 994
Slovakian 7 798 3 491 6 479 3 834 4 314 7 739
Slovenian, Wendish .. .. .. 782 854 1 377
Ukrainian .. .. .. .. .. 2 054
Did not wish to answer – – – – – 272 903
Unknown .. .. .. .. .. 13 788
Female
Population 4 755 199 4 781 379 5 157 001 5 520 754 5 389 919 5 347 665
Hungarian 4 557 646 4 729 063 5 091 988 5 481 482 5 269 290 4 958 404
African .. .. .. .. .. 40
Arabic .. .. .. .. .. 337
Bulgarian .. .. .. .. .. 672
Romany,Gipsy, Bea 13 837 19 463 28 815 3 406 71 251 93 711
Greek .. .. .. .. .. 1 268
Croatian 2 180 2 248 7 782 7 508 7 468 8 366
Chinese .. .. .. .. .. 1 004
Polish .. .. .. .. .. 1 839
Modren Hebrew, Jewuish .. .. .. .. .. 296
German 155 253 1 589 5 358 7 215 17 557 32 209
Armenian .. .. .. .. .. 286
Rumanian 3 218 4 307 6 360 4 677 5 400 4 032
Ruthene .. .. .. .. .. 702
Serbian 1 804 2 048 1 903 1 429 1 463 1 822
Slovakian 8 879 4 317 7 861 5 267 6 145 9 954
Slovenian, Wendish .. .. .. 949 1 076 1 648
Ukrainian .. .. .. .. .. 3 016
Did not wish to answer – – – – – 270 414
Unknown .. .. .. .. .. 13 432

belly
30/10/2005, 15:53
Recensamant Romania 2002
COMPARATIE 2002 1992 2002 în %
fata de 1992
Numarul populatiei stabile 21.698.181 22.810.035 95,8**)
Densitatea locuitorilor pe kmp. 91,0 95,7 95,8**)
Numarul gospodariilor populatiei 7.392.131 7.288.676 101,4
Numar mediu de persoane pe o gospodarie 2,89 3,07 94,1
Numarul cladirilor *) 4.846.572 4.491.565 107,9
Numarul locuintelor 8.110.407 7.659.003 105,9
Numarul camerelor de locuit 20.702.994 18.847.496 109,8
Suprafata camerelor de locuit mii m.p. 304.253,2 258.518,3 117,7
Suprafata locuibila pe o locuinta m.p. 37,5 33,8 110,9
Suprafata locuibila pe o persoana m.p. 14,2 11,5 123,5
Numarul populatiei stabile < TD width=61 height="100%" colSpan=0 align=middle vAlign=center>21.698.181 22.810.035 95,8**)
*)Cladiri de locuit, cladiri cu alta destinatie în care se afla locuinte si cladiri cu unitati de locuit în comun
**) calcul efectuat în conditii comparabile

POPULATIA PE MEDII 2002
Persoane %
1992
Persoane %
2002 în %
fata de 1992
TOTAL 21698181 100,0 22810035 100,0 95,8*)
URBAN 11436736 52,7 12391819 54,3 92,3
RURAL 10261445 47,3 10418216 45,7 98,5
*) calcul efectuat în conditii de comparabilitate

POPULATIA PE SEXE 2002
Numar %
1992
Numar %
2002 în %
fata de 1992
POPULATIE TOTALA 21698181 100,0 22810035 100,0 95,8*)
MASCULIN 10581350 48,8 11213763 49,2 94,4
FEMININ 11116831 51,2 11596272 50,8 95,9
*) calcul efectuat în conditii de comparabilitate



Numarul populatiei Numarul judetelor *)
2002 1992
Ponderea
populatiei
2002 - în %
Sub 300.000 locuitori 5 4**) 6,1
300.000 400.000 locuitori 11 9 17,5
400.000 500.000 locuitori 9 9 19,0
500.000 600.000 locuitori 5 6 12,8
600.000 700.000 locuitori 5 5 14,9
700.000 800.000 locuitori 4 6 13,2
Peste 800.000 locuitori 3 3 16,5
*) Inclusiv municipiul Bucuresti
**) În 1992 este inclus si judetul ILFOV constituit în anul 1996

Etnia (grupul etnic) 2002
Persoane %
1992
Persoane %
2002 în %
fata de 1992
TOTAL 21698181 100,0 22810035 100,0 95,8**)
Români 19409400 89,5 20408542 89,5 95,1
Maghiari 1434377 6,6 1624959 7,1 88,3
Rromi (Tigani) 535250 2,5 401087 1,8 133,4
Germani 60088 0,3 119462 0,5 50,3
Ucraineni-Ruteni 61353 0,3 65764 0,3 93,3
Rusi-Lipoveni 36397 0,2 38606 0,2 94,3
Turci 32596 0,2 29832 0,1 109,3
Tatari 24137 0,1 24596 0,1 98,1
Sârbi 22518 0,1 29408 0,1 76,6
Slovaci 17199 0,1 19594 0,1 87,8
Bulgari 8092 * 9851 * 82,1
Croati 6786 * 4085 * 166,1
Greci 6513 * 3940 * 165,3
Evrei 5870 * 8955 * 65,5
Cehi 3938 * 5797 * 67,9
Polonezi 3671 * 4232 * 86,7
Italieni 3331 * 1356 * 245,6
Armeni 1780 * 1957 * 91,0
Alte etnii (grupuri etnice) 18950 0,1 7246 * 261,5
Nedeclarata 5935 * 766 * 774,8
*) sub 0,1%
**) calcul efectuat în conditii de comparabilitate

Limba materna 2002
Persoane %
1992
Persoane %
2002 în %
fata de 1992
TOTAL 21698181 100,0 22810035 100,0 95,8***)
Româna 19741356 91,0 20683406 90,7 95,4
Maghiara 1447544 6,7 1639135 7,2 88,3
Romanes (Tiganeasca) 241617 1,1 166635 0,7 145,0
Germana 45129 0,2 98530 0,4 45,8
Ucraineana 57762 0,3 63585 0,3 90,8
Rusa - lipoveana 29890 0,1 31447 0,1 95,0
Turca 28714 0,1 27587 0,1 104,1
Tatara 21482 0,1 22754 0,1 94,4
Sârba 20377 0,1 33664 *) 0,1 60,5
Slovaca 16108 0,1 18283 0,1 88,1
Bulgara 6747 * 9421 * 71,6
Croata 6355 * ...**) * *
Greaca 4146 * 2605 * 159,2
Evreiasca (idis) 1100 * 964 * 114,1
Ceha 3339 * 4953 * 67,4
Poloneza 2755 * 3047 * 90,4
Alta limba materna 18415 0,1 3253 * 566,1
Nedeclarata 5345 * 766 * 697,8
*) sub 0,1%
**) În 1992 s-a înregistrat sârbo-croata ca o singura limba materna
***) calcul efectuat în conditii de comparabilitate

Religia 2002
Persoane %
1992
Persoane %
2002 în %
fata de 1992
TOTAL 21698181 100,0 22810035 100,0 95,8**)
Ortodoxa 18806428 86,7 19802389 86,8 95,0
Romano-catolica 1028401 4,7 1161942 5,1 88,5
Greco-catolica 195481 0,9 223327 1,0 87,5
Reformata 698550 3,2 802454 3,5 87,1
Penticostala 330486 1,5 220824 1,0 149,7
Baptista 129937 0,6 109462 0,5 118,7
Adventista de ziua a 7-a 97041 0,4 77546 0,3 125,1
Unitariana 66846 0,3 76708 0,3 87,1
Musulmana 67566 0,3 55928 0,2 120,8
Crestina dupa Evanghelie 46029 0,2 49963 0,2 92,1
Crestina de rit vechi 39485 0,2 28141 0,1 140,3
Evanghelica luterana
sinodo-presbiteriana 26194 0,1 21221 0,1 123,4
Evanghelica de confesiune augustana 11203 0,1 39119 0,2 28,6
Mozaica 6179 * 9670 * 63,9
Alta religie***) 106758 0,5 88557 0,4 120,6
Poloneza 2755 * 3047 * 90,4
Fara religie si atei 23105 0,1 34645 0,2 66,7
Nedeclarata 18492 0,1 8139 * 227,2
*) sub 0,1%
**) calcul efectuat în conditii de comparabilitate
***) la alta religie s-au inclus si persoanele care s-au declarat de religie armeana (775 persoane) si evanghelica (18758 persoane).


Gospodariile populatiei Numarul gospodariilor populatiei
2002 1992
2002 în %
fata de 1992 Marimea medie a gospodariei
2002 1992

TOTAL 7392131 7288676 101,4 2,89 3,07
MUNICIPII SI ORASE 3995239 3970435 100,6 2,79 3,03
COMUNE 3396892 3318241 10418216 3,01 3,12


NUMARUL SI DENSITATEA POPULATIEI Numarul populatiei
TOTAL URBAN RURAL
Densitatea populatiei
(locuitori/kmp)
ROMÂNIA 21698181 11436736 10261445 91,0
Alba 382999 220011 162988 61,4
Arad 461730 234016 227714 59,5
Arges 653903 297034 356869 95,8
Bacau 708751 327419 381332 107,0
Bihor 600223 287398 312825 79,6
Bistrita - Nasaud 312325 113260 199065 58,3
Botosani 454023 166461 287562 91,1
Brasov 588366 435159 153207 109,7
Braila 373897 239700 134197 78,5
Buzau 494982 191352 303630 81,1
Caras Severin 333396 182964 150432 39,1
Calarasi 324629 120231 204398 63,8
Cluj 703269 472650 230619 105,4
Constanta 715172 502048 213124 101,1
Covasna 222274 111700 110574 59,9
Dâmbovita 541326 159021 382305 133,5
Dolj 734823 368516 366307 99,1
Galati 619522 351820 267702 138,7
Giurgiu 298022 88756 209266 84,5
Gorj 387407 162620 224787 69,2
Harghita 326020 143885 182135 49,1
Hunedoara 487115 369873 117242 69,0
Ialomita 296486 115478 181008 66,6
Iasi 819044 388642 430402 149,6
Ilfov 300109 30548 269561 189,6
Maramures 510688 268472 242216 81,0
Mehedinti 306118 141297 164821 62,1
Mures 579862 282839 297023 86,4
Neamt 557084 204054 353030 94,5
Olt 490276 186840 303436 89,2
Prahova 829224 420005 409219 175,8
Satu Mare 369096 162503 206593 83,5
Salaj 248407 98657 149750 64,3
Sibiu 422224 277717 144507 77,7
Suceava 690941 230084 460857 80,8
Teleorman 436926 140205 296721 75,5
Timis 677744 407606 270138 77,9
Tulcea 258639 123556 135083 30,4
Vaslui 455550 178953 276597 85,7
Vâlcea 413570 161755 251815 71,7
Vrancea 390268 149880 240388 80,4
Municipiul Bucuresti 1921751 1921751 - 8074,6




dsl c en roumain lol c facil a trouve les serbes

belly
30/10/2005, 15:53
Albanija
Pocetkom devedesetih godina Albanija je javno iznela pred OUN da u njoj zivi samo stotinak Srba i Crnogoraca. To je potvrdjeno i zvanicnim izvestajem iz popisa stanovnistva. Medjutim, albanska vlada je dopustila da se u SFRJ iseli tacno 1.542 pravoslavnih zitelja iz Vrake kod Skadra i tako demantovala samu sebe. Medjunarodne institucije taj slucaj albanske obmane nisu registrovale, tako da se ni danas ne zna tacno koliko Srba i Crnogoraca zivi u Albaniji.

To je, pored ostalog, i posledica odnosa bivse SFRJ prema nacionalnim manjinama u susednim drzavama. Naime, SFRJ se pred svetskom javnoschu, a posebno u medjunarodnim forumima borila za nacionalna prava Hrvata i Slovenaca u Italiji i Austriji, ali ne i za prava manjina u istocnim zemljama, pa i Albaniji. U stvari, kada je rec o "istocnim zemljama, Jugoslavija je shodno svom socijalistickom uredjenju primenjivala princip internacionalizma, a time i prechutne solidarnosti prema represivnim metodima svojih kom unistickih suseda, koji su u Albaniji poprimali i karakter genocidnosti" (NIN, 1991).

Istorija srpskog naroda na prostorima danasnje Albanije zapocinje od VII veka, sa doseljavanjem i stvaranjem dukljanske, a potom i raske i zetske drzave. Najstariji podatak o prisustvu Juznih Slovena juzno od Prokletija potice od vizantijskog istoricara Prokopija. Ovaj hronicar Justinijanovih ratova zabelezio je da su Sloveni presavsi Dunav stigli do Draca 548. godine. Najpouzdaniji svedoci tog srpskog prisustva su spomenici kulture. U crkvi Svetog Srdja i Vlaha, na reci Bojani, sahranjeni su zetski kraljev i Mihailo, Bodin i Vladimir. Samo na kratkom putu od Elbasana do Djuhazea nalaze se i danas ostaci 99 srpskih i pravoslavnih hramova. Ktitori crkve Svetog Jovana kod Rase bili su kralj Milutin i kraljica Jelena. U Skadru postoji katedralni hram Sveti Stefan, a i kod Donja crkva Svete Marije, koja je najbolje i ocuvana. Ostaci pravoslavnih crkava nalaze se i u Trestaniku, Bezmistu i Borju. Decanska hrisovulja iz 1330. godine sadrzi spisak sela u severnoj Albaniji koja imaju prepoznatljiva srpska imena: Trebo polje, Bajbane, Luzane, Gorane, Buljane.

Ne postoje popisi iz ranijih perioda, ali Toma P. Oraovac, na osnovu turskih izvora procenjuje da su Sloveni predstavljali vechinu. "... u Gornjoj Albaniji ili Skenderiji ima svega Srba hrischana i muhamedanaca 502.900, a Arbanasa i Turaka 154.644..." Skadarski sandzak je imao 81.700, a dracki 6.800 Srba hrischana. To je, inace, vreme kada su i LJumljani za sebe govorili da su srpskog porekla.

U zapisu ceskog arheologa Lubora Niderlea vidi se da u proslom veku "...Arbanija ima 450.000 Slovena..." A u izvestajima turskog vojnog cinovnika, geografa Bijankonija, nalazi se i podatak da je samo skadarski vilajet imao 70.000 Srba, a grad Moskopolje, na samom jugu, imao je preko 45.000 pravoslavnih zitelja. Luka Malikovich tvrdi da su Sloveni u Albaniji, pre dolaska Turaka, bili vechina i da je srpski nacionalni identitet na tlu ove zemlje bio ugrozavan islamizacijom, pokatolicavanjem, pogrcavanjem i st aljinizacijom. Za srpske oaze u Albaniji posebno pogubno je bilo stvaranje islamske Albanije, kao autonomne oblasti u sastavu Turske. Tada je nastao proces koji se i danas odvija u ovoj drzavi - nasilna albanizacija (NIN, 1991). U arbanaskim naseljima telal je predvece uzvikivao: "Aksam, aksam! Kuku onome ko omrkne, a hrischanin je". Srbi koji su uzimali muhamedansku veru, sticali su pravo na goli zivot, a prelaskom u Arbanase dobijali bi i komad zemlje. Takav odnos nije bio i prema katolicima, jer je Vatik an preko Mletaka, a kasnije preko Beclija, stitio svoje hrischane. Asimilacija Srba je delimicno zaustavljena tek pocetkom proslog veka, kada su se Crna Gora i Rusija zainteresovale za svoje pravoslavce u Skadru. Cak postoje i istorijski podaci (Oraovac, 1909) o formiranju i srpske autonomije u Skadru, za vreme turske vladavine u Albaniji. Obelezena je zvanicnim otvaranjem prve srpske skole u Skadru 1828. godine. Njen prvi ucitelj je bio "neki Milan ili Marko". Albanci su svoju osmoljetku dobili tek sezdese tak godina kasnije u Koci. Po svedocenju ucitelja Filipa M. Proticha, srpska skola je posebno bila na ugledu kad je u njoj sluzbovao Nikola Musulin, bogoslov iz Sremskih Karlovaca (Malikovich, 1991). Kao ucitelj u Hormovu je sluzbovao i Dositej Obradovich. Srbija i Crna Gora su sredinom XIX veka u Skadru imale svoje konzulate koji su zajedno sa ruskim konzulatom, pruzali pomoch nasim manjinama. U to vreme Srbi i Crnogorci u Albaniji su imali drzavno-pravni status naroda (CANU, 1990).

Srpska autonomija ogledala se, pored skolske, i u crkvenoj samostalnosti. Na pocetku ovog stolecha skola je otvorena i u Vraki, a u Koci, krajem tridesetih i prva Pravoslavna bogoslovija. Vikar SPC za Skadar bio je Viktor Mihajlovich. Danasnja drzava Albanija stvorena je 18. novembra 1912. godine u Valoni, a njene granice prema Grckoj, Srbiji i Crnoj Gori utvrdjene su godinu dana kasnije Londonskim ugovorom. Tada je citav Skadar sa okolinom poklonjen Albaniji. Kako se ta medja nije poklapala sa etnickim ras poredom srpskog i albanskog zivlja, to je unutar nje ostalo dosta Srba i Crnogoraca. To je registrovala i Medjusaveznicka komisija, dok je Srpska pravoslavna crkva utvrdila da je u severnom delu, a i oko Tirane, zivelo vise od 60.000 Srba i Crnogoraca. Taj izvestaj dao je episkop ohridski Nikolaj Velimirovich i u njemu napisao da unutar Albanije ima 39 srpskih sela i zaseoka. Jugoslovenski konzul iz Korce zabelezio je da ima 1.400 "obitelji koje ispovedaju pravoslavlje". Pored razlike u ciframa, postojala j e u ovim sluzbenim izvestajima i razlika u oslovljavanju. Episkop pise samo o Srbima, a konzul samo o Jugoslovenima.

Da bi postala clanica Drustva naroda, Albanija je 1921. godine posebnom Deklaracijom preuzela obavezu da che postovati prava pripadnika nacionalnih manjina. U njoj je priznato pravo Grcima i Muslimanima da regulisu svoj manjinski status, dok je pravoslavcima ponudjeno da u roku od dve godine preuzmu albansko drzavljanstvo. Albanska vlada je, medjutim, obmanula Drustvo naroda, jer je njegovom sekretarijatu poslala podatke da u ovoj zemlji zivi "... ne vise od 15.000 Grka i na severu, ne vise od 200 bugarskih i srpskih porodica..." (CANU, 1990). Luka Malikovich ipak smatra da je u periodu od 1921. do 1928. godine, srpska autonomija u Albaniji cvetala. Jugoslovenska vlada je obnovila rad privatnih srpskih skola 1923/24. godine. Tada je u Vraki u osmoljetki bilo 50 djaka, a 1930. godine 72. Skadar je imao tri osnovne skole i zabaviste sa 37 dece. Osmoljetka "Sveti Sava" imala je sedamdeset ucenika. Tu skolu je zavrsio i najpoznatiji srpski pesnik u Albaniji Milos Djordj Nikolich, koji je imao nadimak Midjoni. Ist ovremeno, Radnicka skola okupljala je u Skadru samo zensku omladinu. Osnovne skole su pokrenute, pa ukinute i u selima Kamenica i Derignjat. U to vreme, pored crkve i skole, postojala su i dva srpska omladinska drustva "Guslar" i "Obilich", kao i srpski fudbalski tim koji se takmicio u albanskoj ligi.

U tom periodu Albanija nije negirala postojanje manjina na svojoj teritoriji, ali je njihova prava postovala samo u sredinama gde su Srbi i Crnogorci bili kompaktno naseljeni. Svoj antagonisticki odnos prema manjinama albanske vlasti su pokazivale time sto su za nealbanski zivalj uvele poseban visi porez, koji za Albance nije vazio. Po uspostavljanju monarhije 1928. godine, zapocinje i nasilna asimilacija manjina, pa i Srba i Crnogoraca (Radovich, 1992). Luka Malikovich to vezuje za pojavu ideje o Velikoj A lbaniji, ali i plana "Grande Italija", na racun Srba i Crnogoraca na Balkanu. Kralj Ahmed beg Zogu je Pakt o saradnji sa Italijom potpisao 1926. godine i time zvanicno okrenuo ledja jugoslovenskoj kruni, koja mu je i pomogla da dodje na vlast. Dinastija Zogu je prvo 1930. godine, stvaranjem autokefalne pravoslavne crkve, koju je vodio Stilijan Mavromati, pocepala srpsku pravoslavnu crkvu koja je do tada u Albaniji imala cetrnaest aktivnih hramova i jedan manastir. Time je i srpski narod u Albaniji onemoguch en da odrzava direktne veze sa svojom crkvom-maticom i sa svojom Otadzbinom. U tome su udela imali i vikar Viktor Mihajlovich, kao i episkop Vasirion Dzuvani, albanizovani Srbin, rukopolozen u Herceg Novom 1925. godine. Dzuvani je i postao mitropolit Arbanaske pravoslavne crkve uz odobrenje kralja Zogua. Zatim je doslo do ukidanja privatnih grckih i srpskih osnovnih skola. Osmoljetka "28. novembar" u Skadru je zatvorena, kako su pisale albanske novine, 25. aprila 1933. godine, a njeni djaci su prebaceni u a lbansku osnovnu skolu. Ova promena je usledila na osnovu Ustava Albanije iz 1933. godine (cl. 206. i cl. 207) sa zvanicnim objasnjenjem da se time postize "unifikacija obrazovanja i izjednacavanje polozaja svih albanskih drzavljana". Grcka je ulozila protest Drustvu naroda. Stalni medjunarodni sud osudio je ovakvu politiku Albanije. Kraljevina Jugoslavija, cije su manjine bile, takodje, ugrozene nije se pridruzila ovom protestu grcke vlade (Radovich, 1992). Jugoslavija je jednostavno sve to ochutala. Posebn a delegacija stanovnika Vraka krisom je tim povodom bila u Beogradu da bi se dogovorila u vladi sta da se radi, ali joj je u vladi savetovano da se Vracani isele na Kosmet. Tako je 160 porodica Crnogoraca iz Vrake krenulo u svoju drugu seobu.

Za vreme Drugog svetskog rata i nakon njega, u komunistickom pokretu bila je zastupljena ideja internacionalizma s obe strane albansko-jugoslovenske granice, pa se pitanje manjina nije uopste ni postavljalo. KPJ i NOP se bavio pridobijanjem Siptara za NOB, a Albanska partija rada (APR) je neprestano trazila pomoch od Moskve i Beograda za oslobadjanje zemlje. Partizanske jedinice iz Srbije, a posebno Crne Gore boravile su na tlu Albanije. Na zahtev Envera Hodze mnogi kosovski kadrovi odlazili su na rad u Tir anu. Tako je 1945. lekar Vojin Bilbija sa zenom Stanom napustio Pristinu i odselio se u Albaniju. Kada je, medjutim, rat zavrsen rezim Envera Hodze je zvanicno priznao samo postojanje makedonske, a ne i srpske nacionalne manjine. Postojanje nacionalnih manjina sa obe strane drzavne medje potvrdjeno je februara 1946. godine kada je potpisan Protokol o obnavljanju pogranicnog prometa izmedju Albanije i FNRJ, kojim je predvidjeno razresenje problema dvovlasnickih imanja na samoj granici. Takve ugovore ove dve drzave su vech parafirale 1926. i 1934. godine, ali se sada dozvoljavalo da seljaci obradjuju svoje njive sa one strane drzavne granice. Posle pogorsanja politickih odnosa izmedju Albanije i FNRJ 1948, svi medjudrzavni ugovori su otkazani, pa i ovaj Protokol. Nakon objavljivanja Rezolucije Informbiroa, mnogim gradjanima FNRJ, koji su se zatekli podno Prokletija, bilo je jednostavno zabranjeno da se vrate u Jugoslaviju, te su primorani da prime albansko drzavljanstvo (Levi, 1990). Do 1950. godine iz Albanije je repatrirano samo 175 jugoslovenskih porodica. Sve do 1956. vlast nije priznavala postojanje nijedne slovenske manjine. Tada je sluzbena Tirana saopstila da manjine cine samo 0,4 odsto stanovnistva, odnosno 5.566 gradjana grcke i makedonske nacionalnosti. Nasilna asimilacija je vrsena raseljavanjem, proterivanjem i zatvaranjem. Grci su, na primer, preseljeni na sever, a Srbi i Crnogorci na jug, medju albansko stanovnistvo. Oni clanovi srpskih kolonija, koji su u kuchi govorili srpski ili slusali Radio Be ograd i Radio Podgoricu hapseni su i slati u radne logore, kakvih je u Albaniji bilo cak trideset i dva. Britanski diplomatski izvori su tvrdili da u Albaniji ima 47 radnih logora. Najpoznatiji i najvechi su bili Vavi Dejs i Kakaris. Srbi i Crnogorci koji su podrzali politiku KPJ osudjivani su na visegodisnju robiju. Jovica Crvenko je u albanskim kazamatima proveo tacno trideset i tri godine. Kako je raseljenim manjincima, kao i svim gradjanima Albanije kretanje po zemlji bilo ograniceno, pripadnici srpskog naroda nisu mogli da se posechuju, niti da se zene izmedju sebe vech samo sa Albancima, odnosno Albankama. Nadarenim pripadnicima srpske manjine bilo je zabranjeno da napreduju i u skoli i na poslu. Oliveri Petrovich iz Tirane, najboljem djaku Poljoprivredne skole oduzeta je stipendija Univerziteta Tirnijazev iz Moskve, a zatim i pravo na studije, pa se zaposlila kao fizicki radnik. Proterani izvan svoje etnicke oaze Srbi i Crnogorci su vrlo brzo gubili svoj jezik i nacionalni identitet. Time je albanska v lada drasticno prekrsila sopstvenu Deklaraciju o zastiti manjina u Albaniji iz 1921. ali je niko nije zbog toga opominjao. Indiferentan stav FNRJ, tj. SFRJ prema krsenju prava Srba i Crnogoraca u Albaniji olaksavao je ovoj drzavi da pristupi daljem "resavanju" problema nacionalnih manjina.

Ustavom iz 1967. godine Albanija je kao jedina ateisticka drzava na svetu, ukinula religiju i (cl. 55) izricito zabranila svaku religijsku aktivnost, kao i postojanje organizacija verskog karaktera. U slucaju krsenja Ustava Albanije, predvidjena je kazna zatvora od tri do deset godina, a u tezim slucajevima i kazna streljanjem. Srpske crkve su pretvorene u skladista i magacine, a oronuli hramovi su poruseni do temelja. Jedini srpski pop Velisa Popovich, koji je sluzbovao u selu Mali Borich, u tamosnjoj crkv i Sveti Jovan je uhapsen i zatvoren. Tu crkvu su podigle Rusija i Crna Gora. Spomen kosturnica za 302 srpska vojnika i dva generala iz Prvog svetskog rata u Valoni je razorena i prekrivena ljudskim izmetom (CANU, 1990). Posebnom odlukom Ministarskog saveta iz 1974. godine propisana je drzavna mera iskljucive primene pravopisa albanskog jezika, cime je nezvanicno otklonjena svaka moguchnost da nacionalne manjine koriste svoj jezik, kako u svojim mestima i skolama, tako i pred drzavnim organima. Srbima i Crno gorcima su oduzimani radio aparati i knjige na chirilici. Jugoslavija se ni tada sluzbeno nije oglasila.

Donosenjem posebnog Dekreta o promeni nepodobnih imena i prezimena septembra 1975. godine, u Albaniji je i formalno pokrenut postupak brisanja svih slovenskih imena, pa i srpskih i crnogorskih. U njemu je zapisano: "Gradjani koji imaju neodgovarajucha imena sa politickog, ideoloskog i moralnog stanovista su obavezni da ga zamene". Na osnovu ove odluke br. 5354 sacinjen je i Recnik narodnih imena od tri hiljade reci pozeljnih sa albanskog nacionalnog aspekta. Srbi i Crnogorci, Palcevichi prekrsteni su u Selc e, a Matanovichi u Foljete i Brajovichi u Ferizaje. U septembru 1975. godine albanska vlada je donela i Dekret br. 225 kojim je nalozena i promena geografskih naziva sa religijskim i ideoloskim, odnosno nacionalnim sadrzajem. Tako je mesto Sveti Nikola postalo Crvena Zvezda. I ovog puta, u praksi, ovi fasisoidni nalozi izvrsavani su selektivno, jer su imena menjana samo kod hrischanskog stanovnistva i njihovim mestima, a ne i kod muslimanskog. Ovo je, posle fizickog unistavanja, najteza povreda prava jedne nacionalne manjine, jer je satiranjem srpskog porekla u Albaniji kroz nasilno menjanje imena izbrisan i srpski i crnogorski nacionalni identitet (Levi, 1990). Da albansko politicko licemerje prema srpskoj manjini bude veche valja napomenuti da je samo godinu dana kasnije, vlada Envera Hodze donela Ustav u kome se izricito naglasava da su "... sve aktivnosti koje krse prava nacionalnih manjina protivustavne i kaznjive po zakonu..." (cl. 42) i u kome se (cl. 15) zalaze za dobrosusedske odnose i saradnju.

Punih cetrdeset godina, Albanija nije sluzbeno priznavala postojanje srpske nacionalne manjine. U popisu 1979. registrovano je samo 4.163 lica grckog i makedonskog porekla, a tek 1989. receno je zvanicno da u ovoj zemlji ima samo dva odsto pripadnika nacionalnih manjina. Pored Grka - 58.785, Makedonaca - 4.697, Albanija je priznala postojanje ukupno stotinu Srba, Crnogoraca i Hrvata. Albanija je, cini se, tada bila prinudjena da se pojavi u medjunarodnoj javnosti sa ovim podacima, posle grcke optuzbe za kr senje prava njene manjine. Ta optuzba se nasla i pred Generalnom skupstinom OUN i Komisijom za ljudska prava OUN u Zenevi, marta 1989. i oktobra 1990. gde je po prvi put i jugoslovenski predstavnik Mira Nikolich javno progovorila o statusu Srba i Crnogoraca u Albaniji i demantovala albanske podatke. Kako je ta komisija OUN utvrdila da se ljudska i prava manjina evidentno krse, generalni sekretar Peres De Kueljar je odbio da poseti Albaniju. Bilo je to vreme kada je Albanija zvanicno zagovarala saradnju na B alkanu. Boravechi u Bugarskoj 1990. godine, albanski ministar spoljnih poslova Maljilje je priznao da se Albanija zalaze da "... resi pitanje postovanja jugoslovenskih nacionalnih manjina..." (Levi, 1990). Nastupajuchi na Generalnoj skupstini OUN i Komisijama za ljudska prava OUN SFRJ je prvi put posle Drugog svetskog rata 1990. godine zvanicno izasla u javnost sa svojim podacima o srpskim manjinama u Albaniji: Srba - 20.000, Crnogoraca - 17.000. Prema sluzbenim podacima SSIP-a najvise Srba je zivelo u Skad ru i okolnim mestima Berat, Finja, Usnje, a bilo ih je i u Tirani i Albasanu, dok su Crnogorci nastanjeni u Vraki i juznije u Barbolusi, Busatu i Brdici. Profesor Djoko Bulatovich, predsednik Zavicajnog kluba "Skadar" iz Podgorice u klupskom registru ima spisak 151 srpske i crnogorske familije od Djinovicha i Rackovicha, preko Senicha, Basanovicha i Vujacicha do Mirovicha, Tomicha, Lazarevicha i Dracanina. Pet kilometara severozapadno od Skadra, u regionu Vraka u sest sela Mali i Veliki Borich, Boilj, Omara , Ras i Kule zivi oko dve hiljade Crnogoraca. Najvise crnogorskih porodica je u selu Omari - 126 i u Grilju - 156. Lazar Roganovich, rodjeni Vracanin tvrdi da su tu zivela bratstva Uskokovicha, Markovicha, Krstanovichi, Susnjevichi, Zarichi, Nikichi, Sekulichi, Zlaticani. Vracani imaju samo jednu osnovnu skolu sa 450 djaka, ali im nastavu drzi Lirija Lekaj (Lecich) iskljucivo na albanskom jeziku.

Srbi i Crnogorci u Albaniji su uglavnom bili seljaci, jer su se pretezno bavili poljoprivredom, tacnije stocarstvom, a u Peskopiji, Kukosu i Tropoji i rudarstvom. Skole nemaju, a jedna crkvica postoji samo u Beratu. Srpski govore iskljucivo medjusobno, dok se javno srpski jezik koristio (1990) samo u skolama tajne policije Sigurimi u Tirani. Poznavaoci prilika u Albaniji tvrde da su i Enver Hodza i Ramiz Aljija znali srpski koji su naucili u partizanima. U politickom vrhu Albanije bilo je jos ljudi sa znanj em srpskog jezika. Bili su to Srbi i Crnogorci, ali oni koji su se poalbancili. Clan Politbiroa APR i sekretar CK APR bila je Lenka Cuko. Desa Jako, cije je pravo ime bilo Desanka Jakich bila je sekretar CK ARP za omladinu u Skadru, dok je sekretar Saveza umetnika i knjizevnika Albanije bio Rista Silichi, odnosno Silich, Cetinjanin iz Skadra. Milorad Jeremichi (Jeremich) bio je sef policije u Dracu, a Milan Baci (Bacich) poznati fudbaler FK "Partizan" iz Tirane. Za ekipu FK "Skenderbeg" igrala su bracha Mil utin i Miladin Krdzichi (Krdzich).

Ohrabrena osudom koju su OUN izrekle Albaniji, SFRJ je tokom 1990. godine prvi put na drzavnom nivou raspravljala o polozaju jugoslovenskih nacionalnih manjina u Albaniji. O tome je govoreno u Skupstini Jugoslavije, na Odboru za spoljnu politiku, zatim na Predsednistvu Crne Gore, uz poziv Albancima da "...pocnu javni dijalog o pravima coveka i polozaja nacionalnih manjina...", ali na poziv nije nikada odgovoreno ("Politika", 1990). Otvaranje novog pitanja na drzavnom nivou, podstaklo je istorijski institut Crne Gore, da posle dugog kolebanja i otkazivanja, 1990. na Cetinju pod pokroviteljstvom CANU, odrzi i prvo savetovanje na temu "Stanovnistvo slovenskog porijekla u Albaniji". Na tom naucnom skupu je nedvosmisleno dokazano i zakljuceno da su Srbi i Crnogorci u Albaniji "asimilirani i nestali narod". I pored toga, na medjunarodnom planu, medjutim, SFRJ nije bila tako kategoricna jer se u OUN, prilikom izglasavanja Rezolucije o krsenju prava manjina u Albaniji, uzdrzala od glasanja. Takvu pasivnost jugosloven ske diplomatije dr Radoslav Stojanovich tumaci kao posledicu realne politike zvanicnog Beograda koji je pitanje manjina u bilateralnim susretima s Albanijom, ostavljao po strani za neka bolja vremena ("Intervju", 1985). Akademik Antonije Isakovich, za to sto je srpska nacija zapostavila svoju manjinu u Albaniji, okrivljuje pre svega titoizam, koji je sputavao i onemoguchavao Srbiju da bilo sta ucini za opstanak Srba i Crnogoraca u toj zemlji. Cinjenica je, medjutim, da je Srbija i posle titoizma malo sta ci nila. Kada je pocetkom 1991. godine u Albaniji doslo do politickih i socijalnih previranja, veliki broj srpskih i crnogorskih izbeglica vratio se u SFRJ. Neke od njih, kao na primer, porodicu Stane Bilbije, familiju Draga Krdzicha ili Sime Markovicha, pustila je licno nova albanska vlast predsednika Sali Berise, dok su neki jednostavno prebegli preko granice. Samo u toj godini u novoj seobi, u Jugoslaviju je doslo oko dve hiljade Srba i Crnogoraca iz Albanije. Ni trecha Jugoslavija nije pokazala preveliku z abrinutost za sudbinu ove srpske manjine. Bezechi iz zemlje bunkera i logora pripadnici srpske i crnogorske manjine su i bukvalno opet stavljeni u zatvor, jer je njihov prihvatni centar u Crnoj Gori bio u prostorijama kaznionice Spuz. Kasnije su prebaceni u Decane, gde zive iskljucivo Siptari. Na savetovanju SANU u Sremskim Karlovcima o srpskoj nacionalnoj manjini u Albaniji, septembra 1993. godine, sem konstatacija stanja, nije bilo pomaka u jugoslovenskoj politici prema ovom delu srpskog naroda. Albanija je zvanicno tek skoro priznala postojanje srpske nacionalne manjine, ali je njen polozaj u Albaniji katastrofalan. Akademik Antonije Isakovich je istakao na tom naucnom skupu u SANU, da su Srbi u Albaniji "...najtragicniji deo srpskog naroda u celini, do kog je ruka matice Srbije kasno stigla, ali je ipak stigla..." ("Politika", 1993).

belly
30/10/2005, 15:54
. Prebivalstvo po narodni pripadnosti, Slovenija, popisi 1953, 1961, 1971, 1981, 1991 in 2002 1)

1953 1961 19712) 19812) 19912) 2002
Narodna pripadnost

Število

SKUPAJ 1466425 1591523 1679051 1838381 1913355 1964036

Narodno opredeljeni
Slovenci 1415448 1522248 1578963 1668623 1689657 1631363
Italijani 854 3072 2987 2138 2959 2258
Madžari 11019 10498 8943 8777 8000 6243
Romi 1663 158 951 1393 2259 3246
Albanci 169 282 1266 1933 3534 6186
Avstrijci 289 254 266 146 126 181
Bolgari 49 180 138 103 168 138
Bošnjaki3) … … … … … 21542
Čehi 807 584 442 423 315 273
Črnogorci 1356 1384 1950 3175 4339 2667
Grki 24 50 24 15 21 54
Hrvatje 17978 31429 41556 53882 52876 35642
Judje 15 21 72 9 37 28
Makedonci 640 1009 1572 3227 4371 3972
Muslimani4) 1617 465 3197 13339 26577 10467
Nemci 1617 732 400 309 298 499
Poljaki 275 222 191 200 196 140
Romuni 41 48 41 93 115 122
Rusi 593 295 297 189 167 451
Rusini5) 46 384 66 54 57 40
Slovaki 60 71 75 139 139 216
Srbi 11225 13609 20209 41695 47401 38964
Turki 68 135 52 86 142 259
Ukrajinci5) ... ... 138 190 210 470
Vlahi 9 6 4 16 37 13
Drugi 352 449 293 526 1021 1548

Narodno neopredeljeni
Opredelili so se kot Jugoslovani - 2784 6616 25615 12075 527
Opredelili so se kot Bosanci 6) … … … … … 8062
Regionalno opredeljeni - - 2652 3932 5187 1467
Drugi7) - - 3012 2853 8716 12085

Niso želeli odgovoriti … … … … … 48588
Neznano 211 1154 2678 5301 42355 126325

Strukturni deleži (%)

SKUPAJ 100 100 100 100 100 100

Narodno opredeljeni
Slovenci 96,52 95,65 94,04 90,77 88,31 83,06
Italijani 0,06 0,19 0,18 0,12 0,15 0,11
Madžari 0,75 0,66 0,53 0,48 0,42 0,32
Romi 0,12 0,01 0,06 0,08 0,12 0,17
Albanci 0,01 0,02 0,08 0,11 0,18 0,31
Avstrijci 0,02 0,02 0,02 0,01 0,01 0,01
Bolgari 0,00 0,01 0,01 0,01 0,01 0,01
Bošnjaki3) … … … … … 1,10
Čehi 0,06 0,04 0,03 0,02 0,02 0,01
Črnogorci 0,09 0,09 0,12 0,17 0,23 0,14
Grki 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Hrvatje 1,23 1,97 2,47 2,93 2,76 1,81
Judje 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Makedonci 0,04 0,06 0,09 0,18 0,23 0,20
Muslimani4) 0,11 0,03 0,19 0,73 1,39 0,53
Nemci 0,11 0,05 0,02 0,02 0,02 0,03
Poljaki 0,02 0,01 0,01 0,01 0,01 0,01
Romuni 0,00 0,00 0,00 0,01 0,01 0,01
Rusi 0,04 0,02 0,02 0,01 0,01 0,02
Rusini5) 0,00 0,02 0,00 0,00 0,00 0,00
Slovaki 0,01 0,00 0,00 0,01 0,01 0,01
Srbi 0,77 0,86 1,20 2,27 2,48 1,98
Turki 0,01 0,01 0,00 0,00 0,01 0,01
Ukrajinci5) ... ... 0,01 0,01 0,01 0,02
Vlahi 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Drugi 0,02 0,03 0,02 0,03 0,05 0,08

Narodno neopredeljeni
Opredelili so se kot Jugoslovani - 0,18 0,39 1,39 0,63 0,03
Opredelili so se kot Bosanci6) … … … … … 0,41
Regionalno opredeljeni - - 0,16 0,21 0,27 0,07
Drugi7) - - 0,18 0,16 0,46 0,62

Niso želeli odgovoriti … … … … … 2,47
Neznano 0,01 0,07 0,16 0,29 2,21 6,43

1) Ozemlje ob popisu.
2) Podatki so preračunani po metodologiji Popisa 2002 tako, da so odšteti t. i. "zdomci". Ob popisih 1953 in 1961 kategorija oseb "zdomci" ni obstojala.
3) Opredelitev za Bošnjaka kot narod je bila v Ustavo Federacije Bosne in Hercegovine vpeljana leta 1994.
4) Vključene so osebe, ki so se opredelile za Muslimane v smislu etnične in ne verske pripadnosti.
5) V popisih leta 1953 in 1961 so Rusini in Ukrajinci prikazani skupaj.
6) V rezultatih preteklih popisov so bili tisti, ki so se opredelili za Bosance, uvrščeni med regionalno opredeljene.
7) Vključene so tiste osebe, ki so izjavile/označile, da so narodno neopredeljene.


Vir: Statistični urad Republike Slovenije, Popis prebivalstva, gospodinjstev in stanovanj 2002.
Uporaba in objava podatkov dovoljena le z navedbo vira.

belly
30/10/2005, 15:55
Italija
Srbi starosedeoci u Italiji koncentrisani su u Trstu i oko njega. Procene, medjutim, pokazuju da u provinciji Furlanija zivi oko pet hiljada Srba. Raspadom SFRJ i secesijom Hrvatske i Slovenije, prekinute su direktne veze izmedju Srbije i Italije, ali time srechom nisu oslabljene veze srpske Otadzbine i srpske dijaspore u Italiji. Naprotiv, jos 1990. godine Jovan Raskovich je ponesen talasom probudjenog srpstva u zapadnom delu Balkana, boravio u Trstu radi jacanja saradnje sa srpskom kolonijom i formiranja odbora Srpske demokratske stranke u Italiji. Te godine, uz blagoslov furlanskih vlasti, osnovano je i Srpsko-italijansko kulturno dobrotvorno drustvo. Inicijator je bila gospodja Gordana Rokich, koja je osetila potrebu za obnavljanjem aktivnosti srpske zajednice, zaduzbinarstva i humanizma, po kome su trschanski Srbi, inace, bili poznati.

Opravdanost utemeljenja ovog drustva vrlo brzo se pokazala ispravnom, jer su italijanske vlasti vech narednih meseci izdale dozvolu za ponovno otvaranje srpske skole "Jovan Miletich" u Trstu. Tako je posle dvadeset godina pauze ova osmoljetka primila desetak djaka prvaka, cije je ucenje blagoslovio paroh Rasko Radonjich. Skola je, nezvanicno, pocela sa radom 1782. godine, kada je u nju dosao prvi ucitelj Vasilije Vitkovich, ali su becke vlasti dozvolu izdale tek juna 1792. godine. Prva odeljenja su otvorena u delu crkvene kuche. Poznati becki trgovac Jovan Miletich, rodjen u Sarajevu 1715. godine, testamentom je zavestao skoli 24.000 forinti za njeno izdrzavanje. Po tom dobrotvoru ova skola i danas nosi ime. Punih sest decenija ucitelj u ovoj skoli bio je Zlatiborac Velimir Djerasimovich, koji je u medjuvremenu i tri puta bio predsednik crkveno-skolske opstine u Trstu.

Ova skola, a i cuvena Srpska biblioteka, kao i crkva Svetog Spiridona Cudotvorca, spadaju u red najstarijih i najznacajnijih kako u srpskoj dijaspori, tako i u kulturi srpskog naroda. Postojanje i funkcionisanje ovih srpskih institucija i pored cinjenice da Srbi u Italiji nemaju status manjine, dokaz je odredjene kulturne autonomije naseg naroda, koju je zvanicno stekao na Apeninskom poluostrvu jos u vreme carice Marije Terezije.

Srbi su, bezechi pred najezdom Turaka, nasli utociste u Italiji jos u XIV veku. Prof. Radivoje Pesich (1990) istice da su i ranije, cak u X veku, Sloveni prelazili Jadransko more i nastanjivali oblast Gargano. Poznato je, kaze Pesich, da su u primorskim mestima Devije, Veste i Varena ziveli Srbi. Doseljenici iz Sandzaka, poznati kao kalabrosi (sviraci) bili su osnivaci Kalabrije. S Novog Brda doselio se u Italiju i jedan broj humanista koji je dao znacajan doprinos razvoju kulture na italijanskom prostoru t oga doba. Naime, Novo Brdo se pocelo razvijati u XIV veku, a vech za vreme despota Djurdja u XV veku bilo cuveno trgovacko i rudarsko srediste, ali i izvoriste humanizma. Novo Brdo je imalo i koloniju Dubrovcana s konzulatom, a bilo je i Kotorana, Barana, Albanaca, Grka i Italijana. Sem ekonomskog ovo mesto je imalo i strategijski znacaj kao utvrdjen grad, a u rudnicima je vadjena zlatna, srebrna, olovna i gvozdena ruda. Nadiranjem Turaka taj privredni, trgovacki i kulturni centar je razbijen, a vechina lju di iseljena, od kojih su mnogi nasli utociste u Italiji. Od XV do XIX veka Srbi u Veneciji razvijaju svoju stamparsku i izdavacku delatnost (Pesich, 1990). Medju njima se posebno isticu Bozidar Vukovich i Dimitrije Teodosi. Inace, mnogo je nasih znamenitih stvaralaca koji su radili s tim izdavacima, pocev od Dositeja Obradovicha i Vuka Karadzicha do Lukijana Musickog.

O Srbima u Italiji pisao je i Trnjegorski (1938):

"U Apeninima, u provinciji Kampobaso, oko 30 km od obale Jadranskog mora sacuvala se jos do danas jaka jugoslovenska oaza sa oko 5.000 stanovnika. Po italijanskoj statistici, u njoj je bio 4.241 Srbin. To su ostaci onih Hrvata koji su u drugoj polovini 15. veka napustili svoje domove izmedju Neretve i Cetine i prebegli preko Jadrana da se spasu pred Turcima". Oni su u to vreme ziveli jos kompaktno u nekim velikim selima: Akvaviva, San Felice Slavo (kasnije poznato kao San Felice Litorio) i Montemitro. S obz irom na broj i rastrkanost, Srbi su se tokom vremena asimilirali i izgubili svoj identitet, pogotovo kada se ima u vidu da su mnogi presli u katolicku veru.

Sa izgradnjom svog hrama, Svetog Spiridona 1751, i pocetkom rada srpske skole 1782, Srbi u Trstu pocinju veoma siroko uoblicavanje srpske kolonije (Pesich, 1990). Tako organizovan drustveni, duhovni i kulturni zivot Srba u Trstu traje preko dvesta trideset godina. Naime, obe ove institucije predstavljale su znacajan cinilac postojanja i opstanka etnicke zajednice, motiv okupljanja najvidjenijih srpskih i drugih slovenskih velikana, koji imaju velike zasluge za razvoj pismenosti i kulture kao preduslova razv oja slovenske svesti (Milanovich, 1990). Trst je privlacio Srbe kao luka koja je u okviru Habsburske monarhije proglasena za slobodnu pocetkom XVIII veka. Pruzao je velike moguchnosti za bavljenje zanatstvom, trgovinom i moreplovstvom. Srbi su se doseljavali u Trst iz Bosne, Hercegovine, Dalmacije, Crne Gore i drugih krajeva. Tvrdi se da srpska zajednica u Trstu nikad nije bila brojna - do 500 clanova u oko 150 porodica (Milanovich, 1990).

Pocetkom devedesetih godina, kada je u srpskoj koloniji doslo do nesuglasica izmedju starosedelaca i novopridoslih Srba, ova opstina sa sedistem u zaduzbini trgovca Spiridona Gobcevicha na Velikom kanalu, imala je u posedu samo sest svojih zgrada. Prema recima predsednika opstine Djordja Milosevicha i bratstvenika Roberta Popovicha, izdavanjem ovih srpskih zgrada, nije se mogla vise tako bogato finansirati ukupna delatnost srpske zajednice u Trstu.

U okviru novijeg talasa, od sezdesetih godina, Srbi u manjem broju odlaze na rad i u italijanske privredne centre. Istina, niko precizno ne zna koliki je taj broj, ali se pouzdano zna da ih ima u vechini privrednih centara Italije. Oni nisu bili u znacajnijem vidu organizovani. Ipak, jedan broj intelektualaca entuzijasta pokusava da ozivi neke forme rada za afirmaciju srpske kulture i nastavak kontinuiteta srpske tradicije na italijanskom prostoru (Pesich, 1990). Pre deset godina (1984), u Rimu je osnovana Kulturna italijansko-jugoslovenska asocijacija, koju vode Desanka i LJupka Lazich iz Beograda. Asocijacija je bila obrazovnog i kulturnog karaktera i imala osamdesetak clanova (Pesich, 1990). Po tome se moze zakljuciti da je organizovani zivot Srba u Italiji tada bio skroman, ali da ono sto je do sada ispoljeno pruza sansu da se aktivnosti Srba u Italiji povechaju i saradnja sa nasom zemljom unapredi.

Osim u Furlaniji, odnosno Trstu, Srba, Crnogoraca i Jugoslovena srpskog porekla ima nesto malo na jugu Italije na Siciliji, ali i na severu, u velikim industrijskim centrima. Kada je Italija 1987. godine donela Zakon br. 984, kojim se utvrdjuju Pravila za prijem i tretman radnika iz zemalja-neclanica EZ i kontrole skrivene imigracije, i u Jugoslaviji se doslo do procene da u Italiji na "privremenom radu" ima tridesetak hiljada Jugoslovena. Najvise ih je bilo u pogranicnoj zoni oko Slovenije (8.000) i Milanu (3.000). U pokrajini Lacio i na Sardiniji bilo je cak 3.000 pastira iz Makedonije, Crne Gore i Kosova, a u Rimu 1.000 jugoslovenskih Roma ("Politika", 1987). Koliko je medju ovim "gastarbajterima" i "ilegalcima" bilo ljudi srpskog porekla tesko je bilo precizno utvrditi, ali se procenjuje da je rec o cifri od oko 5.000 Srba, Crnogoraca i Jugoslovena. Cetiri petine njih su bili sezonci i "radnici na crno", uglavnom iz istocnih i juznih delova Srbije, ali i iz BiH i Crne Gore. Inace, prema podacima koje je o bjavio Savet Evrope, 1. 1. 1990. godine u Italiji je zivelo 11.933 gradjana SFRJ.

Vechina Srba okupljala se oko kluba "Jugo-vil" u Vichenci, koji je vodio dr Nikola Pavlovich, oko srpskih kafana u Milanu i srpske crkve Sveti Sava u Rimu, u cijoj je opstini predsednik bio dr Radovan Korach. U svetu italijanskog biznisa bili su poznati trgovci Lucija Vlahovich i Mihailo Cvetkovich, bankar Bozidar Vukasovich i finansijski ekspert Dusan Mijac. U umetnickim krugovima figurirali su izdavaci Cedo Komljenovich, Aleksandar Stefanovich i Nikola Dugandzija. Ratne nedache na Balkanu, pocetkom devede setih, nagnale su srpske "gastarbajtere" da se iz Italije vrate u Otadzbinu, tako da je danas sasvim neizvesno koliko ih i dalje radi na Apeninskom poluostrvu. U jesen 1993. godine Srbi iz Rima i drugih delova Italije, okupljeni oko ideje da brane Otadzbinu i svoj nacionalni identitet demonstrirali su ulicama glavnog grada Italije. Puls srpstva se osechao i u samom Trstu, gde srpska pravoslavna crkva, a i bivsi paroh Ilija Ivich sakupljaju veliku pomoch i salju svom narodu u SR Jugoslaviji, Republici Srpsko j i Republici Srpskoj Krajini.

Pocetkom maja 1994. godine u Rimu je, na inicijativu Svetske srpske zajednice, odrzana Izborna skupstina Svesrpskog saveza u Italiji. Za predsednika je izabran Rasa Nedich, nekadasnji direktor predstavnistva JAT-a u Rimu, dok je Zorica Milosevich izabrana za koordinatora humanitarne pomochi SSZ u Italiji. U samom Rimu danas zivi oko dve stotine Srba. Najpoznatiji medju njima kao starosedeoci su bracha Savo i Spiro Raskovich, Nevenka Knezevich, Nada Kokotovich, Vera Tesanovich, Radovan Korach i Milos Dedejic h. Otkako je izbio rat, srpska kolonija u Rimu se uvechala za nekoliko stotina izbeglica. Srbi u glavnom gradu Italije godinama se okupljaju u grckoj, i ruskoj crkvi. Prosle godine je na inicijativu vernika odluceno da se u Rimu izgradi srpska crkva. Na celo Odbora za prikupljanje priloga i izgradnju ovog hrama izabran je Zoran Majkich, dok je sekretar Srpske crkvene zajednice Mirjana Pendich. Vechi broj Srba iz Rima, ali i oko dve stotine Italijana, ukljuceno je u humanitarne aktivnosti koje vodi gospodja Zorica Milosevich u okviru Komiteta za pomoch nezbrinutoj deci i civilima. Ova organizacija je tokom 1993. godine u Srbiju poslala dvadeset i pet kamiona pomochi. A tokom 1994. godine, samo na jednoj humaniratnoj priredbi sakupila je pomoch u novcu od 87 miliona lira.

belly
30/10/2005, 15:55
Rumunija
Srbi koji zive u Rumuniji vuku svoje korene jos iz XIV veka, iz vremena kada je pocelo nadiranje Turaka na zapad. Naseljavanje teritorija na kojima Srbi danas zive pocelo je nakon poraza srpske vojske na Marici 1371. i Kosovu 1389. godine. Doseljavanje, pretezno u Banat, nastavljalo se u vekovima koji slede, s tim sto je ono posebno doslo do izrazaja u vreme velike seobe Srba pod patrijarhom Arsenijem III Carnojevichem (1690), kada su se stvorile veche naseobine Srba u okolini Temisvara.

Vechina istoricara, medju kojima i Dusan J. Popovich (Srbi u Banatu) tvrdi da je Srba u Banatu bilo i pre dolaska Madjara u Panonsku niziju (895. godine). O tome pise i gospodin Mile Tomich ("Knjizevni zivot" br. 2, jul 1993). Tomich dokazuje da Srbi u Rumuniji zive u oko sedamdeset naselja, od kojih je 36 zabelezeno pre 1400. godine. Ranije je broj ovih naselja bio daleko vechi, sto prema Tomichu dokazuju i nadgrobni spomenici na grobljima mnogih, sada cisto rumunskih, sela rumunskog dela Banata. Tomichev a istrazivanja pokazuju da su i Srbi "starinici" u ovim podrucjima. U zapisu o seobama pod naslovom "Seobe bez seoba", Tomich daje spisak naselja, prema godini kada se prvi put pominju, u kojima zive Srbi u Rumuniji: Canad (1030), Arad (1153), Bazjas (1200), Temisvar (1212), Munara (1219), Ivanda (1221), Knez (1230), Mali Beckerek (1232), Radimnja (1277), Monostur (1282), Fenj (1289), Nadlak (1313), Namet (1317), Sendjuradj (1319), Denta (1322), Chir (1322), Fenlak (1330), Cenej (1330), Gad (1333), Varjas ( 1333), Karasevo (1333), Nachfala (1333), Rudna (1333), Saravola (1333), Sveti Marton (1333), se. Petar (1333), Tolvadija (1333), Parac (1334), Semiklus (1334), Tornja (1334), Pecka (1335), Petrovo Selo (1359), Rekas (1359), Buchin (1364), Zlatica (1367), Leskovica (1371).

Kao starinike, Tomich pominje Srbe i u naseljima koja se pominju u XIV veku: LJupkova (XIV), Svinica (1437), Ketfelj (1454), Stancevo (1456), Keca (1470), Lukarevac (1471) i Sokolovac (1472).

Teritorije na kojima zive Srbi u Rumuniji su vise puta menjale gospodare. Naime, Banat je prvo pripadao Turskoj (1452-1717), zatim Austriji (1717-1779), da bi 23. aprila 1779. godine bio prikljucen Madjarskoj, u cijem je sastavu ostao sve do kraja Prvog svetskog rata (Krivokapich, 1992). Inace, u svom pobedonosnom naletu srpska vojska je 1918. godine zauzela Temisvar, Zombolj i oblast Banatske klisure i drzala ih pod svojom vlaschu sve do 1920. godine. Tada je Ugovorom o miru, zakljucenim u Severu, Banat po deljen izmedju tadasnje Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, Madjarske i Rumunije. Zabelezeno je, isto tako, da kada se u skladu sa odredbama Ugovora srpska vojska povukla iz pomenutih predela, zajedno sa njom rumunsku teritoriju napustilo je i oko 5.000 Srba (Krivokapich, 1992).

Mada su rumunske vlasti na zboru koji je odrzan 1919. godine u Sibiju odlucile da Srbima u Banatu dozvole da zadrze sva prava koja su imali pod madjarskom vlaschu, ukljucujuchi tu i skole na maternjem jeziku, u praksi su ta prava bila vise nego skromna (Krivokapich, 1992). Srpske skole su bile veroispovedne, a finansirale su se prilozima samih manjinaca. Pitanje obrazovanja srpske manjine u Rumuniji regulisano je Konvencijom koja je izmedju Rumunije i Jugoslavije zakljucena 1933. a stupila na snagu 1935. g odine. Medjutim, brzo nakon stupanja na snagu skolske konvencije, 1939. godine u Rumuniji na vlast dolazi fasisticka "Gvozdena garda", koja pocinje politiku otvorenog proganjanja nacionalnih manjina. Taj polozaj je jos vise pogorsan ulaskom Rumunije u Drugi svetski rat na strani sila Osovine.

Nakon pada fasistickog rezima Antoneskua u Rumuniji (23. avgusta 1944), i zavrsetka Drugog svetskog rata, polozaj srpske i drugih manjina u ovoj zemlji prosao je kroz nekoliko faza. Prva, koju karakterise preduzimanje odredjenih konkretnih mera u pravcu ukidanja diskriminacije nacionalnih manjina, traje do donosenja rezolucije Informbira 1948. godine, kada je osnovan Slovenski antifasisticki front ciji je osnovni cilj bio okupljanje svih Slovena u Rumuniji u jedinstvenu kulturnu zajednicu, propagiranje i ga jenje slovenske kulture u toj zemlji. Srpska manjina je u njemu imala znacajnu ulogu. Druga faza u istoriji srpske manjine u Rumuniji predstavlja mracni period izmedju 1948. i 1955. godine u kome su Srbi ponovo proganjani i maksimalno diskriminisani. Trecha faza pocinje 1955. godine, sa normalizacijom odnosa izmedju Jugoslavije i SSSR, i traje do donosenja Ustava 1965. godine u kome je znacajan povratak prezivelih deportiraca iz Baragana i iz drugih logora, ali se ti logorasi ne rehabilituju. Nakon donosen ja Ustava (1965), srpska manjina u Rumuniji se izjednacava sa drugim nacionalnim manjinama (sa Madjarima, Nemcima, Jevrejima i dr.), ali sudechi po mnogo cemu prava nacionalnih manjina koja daje taj najvisi akt zemlje u praksi su bila ipak ogranicena, premda je clanom 17. Ustava iz 1965. propisano da su gradjani SR Rumunije ravnopravni u svim oblastima privrednog, politickog, drustvenog i kulturnog zivota, bez obzira na nacionalnost, rasu ili veroispovest. Ta cetvrta faza razvoja manjina u ovoj susednoj ze mlji bila je najduza, gotovo cetvrt veka, i traje do 1989. godine. Konacno, peta faza pocinje padom diktature Nikolaja Causeskua i traje do danas. Nju karakterise povoljan razvoj demokratskih odnosa izmedju rumunskog stanovnistva i nacionalnih manjina u ovoj zemlji.

Srpska manjina u Rumuniji predstavlja znacajan faktor za regulisanje medjusobnih odnosa izmedju te zemlje i Jugoslavije uopste, a posebno ekonomskih odnosa izmedju Rumunije i Republike Srbije. Ona se temelji na iskustvima istorijskog razvoja srpskog naroda i saradnje s njegovim delovima koji zive kao manjine u drugim drzavama. O tome svedoce brojni primeri koji su zabelezeni u literaturi. Znacaj srpske manjine u Rumuniji za unapredjenje medjusobne ekonomske saradnje izmedju dve drzave nije u njenoj brojnost i vech u njenim kvalitativnim svojstvima i tradicionalno dobrim odnosima izmedju zemlje u kojoj se srpska nacionalna manjina nalazi i zemlje matice, kao i u istorijskoj bliskosti, uzajamnoj simpatiji i isprepletenosti sudbina srpskog i rumunskog naroda.

O srpskoj manjini u Rumuniji uopste nije bilo znacajnijih istrazivanja u periodu posle Drugog svetskog rata. Tek se poslednjih godina u nas objavljuju krachi radovi o Srbima u Rumuniji. Svi autori se, medjutim, suocavaju s problemom adekvatnih dokumentacionih i statistickih izvora. Jer, u Rumuniji je dugo vremena literatura o nacionalnim manjinama bila oskudna, a ono sto je pisano posle Drugog svetskog rata bilo je toliko ideoloski obojeno da je upotrebna vrednost bila mala.

Prema popisu stanovnistva Rumunije iz 1977. godine, u toj zemlji zivelo je 34.037 pripadnika srpske manjine. Preliminarni rezultati popisa stanovnistva s pocetka 1992. godine pokazuju da je taj broj jos nizi - 29.080 ili nesto iznad 0,1% ukupnog rumunskog stanovnistva, koje je brojalo 22,760.499 lica. Procene, medjutim, pokazuju da je brojnost srpske manjine u Rumuniji znatno vecha. One se zasnivaju na podacima koji se odnose na period izmedju dva svetska rata. Naime, broj Srba u Rumuniji izmedju 1920. i 19 40. godine smanjio se od 49.035 na 43.405 lica (Kostich, 1941). Pribliznu cifru belezila je i Srpska pravoslavna crkva. Godine 1938. u Rumuniji su radile 62 osnovne skole na srpsko-hrvatskom jeziku, od kojih su 54 bile veroispovedne (53 srpsko-pravoslavne i jedna hrvatsko-katolicka), a ostale drzavne. Iste godine, u Rumuniji su bile 52 srpske pravoslavne crkve, 5 manastira i 52 pravoslavne parohije (Stojkovich, 1990). Godina 1920. uzima se kao godina kada je izvrseno razgranicenje izmedju Kraljevine SHS i K raljevine Rumunije. Naime, Ugovorom o miru izmedju sila Antante i Austrije zakljucenim septembra 1919. godine, Rumunija je prihvatila uslov o zastiti interesa onih stanovnika koji se od vechine stanovnika razlikuju po rasi, jeziku i veri. Nakon ukljucivanja vecheg dela Banata u okvire Rumunije, 1920. godine, Srbi koji su ostali u toj zemlji poceli su da se organizuju na osnovu iskustva koja su stekli za vreme Austro-Ugarske (Pejin, 1990). U Rumuniji su u administrativnom pogledu Srbi bili podeljeni u nekoli ko zupanija, dok su u crkvenom pogledu nakon 1919. godine pali pod Temisvarsku eparhiju (Pejin, 1990).

Prema istrazivanjima prof. Stojkovicha, srpska manjina u Rumunija je razmestena duz drzavne granice, severno i juzno od Temisvara, u Banatskoj klisuri i okolini Krasove. Najbrojnija je u zupanijama Cinut Timis, Timis-Torontal, Karas i Severin. Srbi su ziveli u 58 opstina, od kojih su u 27 bili zastupljni s procentom 50-100% stanovnistva. U dvanaest komuna cinili su 90-100% stanovnistva (to su: Belobreska, Varjas, Divich, LJubkova, Kraljevac, Leskovica, Macevich, Radimna, Svinjica, Soka, Sokolovac i Srpski Sveti Marton), a u 15 ostalih mesta izmedju 50% i 90% (Bazjas, Zlatica, Ivanda, Man. Sveti Djuradj, Katifelj, Lukarevac, Lugovet, Nemet, Nadjfali, Petrovo Selo, Rudna, Srpska Pozezena, Srpski Sveti Petar, Stance i Stara Moldava) (Stojanovich, 1990). U gradovima je zivelo manje Srba. Godine 1940. bilo je oko 2.000 Srba u Temisvaru, Aradu, Cakovu i Velikom Svetom Nikoli (Kostich, 1941).

U Banatskoj klisuri pominju su 12 sela u kojima je cetrdesetih godina zivelo oko 12.000, a danas 11.000 Srba (Tomich, 1989). Manja grupa Srba zivela je i u Erdelju, Transilvanija (Trnjegorski, 1938).

Broj pripadnika srpske nacionalne manjine u Rumuniji se postepeno smanjivao. Pored prirodnog procesa asimilacije, taj broj se smanjivao i zahvaljujuchi merama asimilacione politike koje su primenjivane nekad u vechoj, a nekad u manjoj meri. Posle Rezolucije Informbiroa, tokom 1950. i 1951. godine, usledila su masovna proganjanja, hapsenja i deportacije u logor, izgradjen za te potrebe u pescari Baragan (jugozapadno od Bukuresta, u Dobrudzi), montirani su sudski procesi nekim licnostima srpske nacionalnosti i slicno. Pored toga, stanovnici srpskih sela u rumunskom pogranicnom podrucju prema Jugoslaviji, nakon Rezolucije Informbiroa, iseljeni su, kao politicki nepouzdani, i naseljeni severoistocno od Bukuresta.

Takva politika prema manjini naseg naroda je podsticala asimilaciju, te nije cudo sto je broj srpske manjine gotovo prepolovljen. Procenjuje se da danas u Rumuniji ima oko 50.000 Srba.

Obrazovni proces u Rumuniji tekao je na rumunskom jeziku iako je srpska manjina imala svoje skole. Medjutim, imala je samo osnovne skole i dve gimnazije. U periodu izmedju dva svetska rata, medju pripadnicima srpske manjine inteligencije skoro da nije bilo, jer za dve decenije iskolovana su samo dva lekara, sest advokata i jedan profesor, a u veroispovednim skolama radilo je 18 uciteljica i 30 ucitelja (Stojkovich, 1990). Inace, srpska manjina u to vreme nije imala ni kulturnih niti politickih organizacija koje bi je predstavljale kao celinu.

Po zavrsetku Drugog svetskog rata, skoro polovina srpske nacionalne manjine u Klisuri bila je nepismena.

"Vredni i neumorni, cim im se pruzila prilika, shvatili su da je i ucenje ozbiljna stvar, a najteze su primili da se od ucenja moze ziveti" (Tomich, 1989). Ovaj citat sugerise zakljucak da se ni posle Drugog svetskog rata pripadnici srpske nacionalne manjine nisu skolovali u onoj meri u kojoj su Rumuni to cinili. Oni koji su se skolovali bili su uglavnom rasporedjivani na posao u druga podrucja, te su gubili vezu sa svojim zavicajem. Dakle, ako su skolovani, rasturani su po Rumuniji, da bi se u masi vechin skog stanovnistva "izgubili". Istina, rumunski zakoni su, u periodu posle Drugog svetskog rata, garantovali pravo pripadnika nacionalnih manjina na ravnopravnost sa drugim drzavljanima Rumunije, te time i pravo na obrazovanje. Medjutim, u skladu sa Zakonom o vaspitanju i obrazovanju, u Rumuniji se obrazovanje na svim nivoima odvijalo na rumunskom jeziku. Sto se tice posebnih prava nacionalnosti, njima se u skladu s Ustavom obezbedjuje slobodno korischenje maternjeg jezika na svim stepenima obrazovanja.

Rumunija je, nakon promena u decembru 1989. godine, donela vise propisa i zakona koji se odnose na manjinsku problematiku. Naime, novi Ustav koji je prihvachen referendumom 8. decembra 1991. godine, sadrzi clanove koji se odnose na prava manjina u Rumuniji, i to nacionalna, etnicka, lingvisticka i religijska. S tim u vezi, drzava priznaje i garantuje licima koja pripadaju nacionalnim manjinama prava na cuvanje, razvoj i ispoljavanje svojih nacionalnih, kulturnih, jezickih i religijskih osobenosti. Drzava ga rantuje nacionalnim manjinama i pravo obrazovanja na maternjem jeziku. Nastava na jezicima nacionalnih manjina se izvodi u 2.831 skoli i odeljenju, pocev od predskolskih ustanova do zavrsetka srednje skole. Na jezicima manjina skolu pohadja 245.507 ucenika, a predaje 13.974 nastavnika. Stampa se preko 90 periodicnih publikacija na jezicima manjina - madjarskom, nemackom, srpskom, ukrajinskom, slovackom, ceskom, turskom, romskom, rusinskom, bugarskom i jermenskom. Vechinu ovih publikacija subvencionise drz ava. Nacionalne TV stanice emituju dva puta nedeljno programe na madjarskom, nemackom i jezicima drugih manjina.

Sva ova pitanja che biti jos preciznije uredjena u Zakonu o nacionalnim manjinama Rumunije koji je u proceduri donosenja. Naime, u decembru 1993. godine rukovodstvo manjinskih organizacije je dostavilo preliminarni Nacrt zakona o nacionalnim manjinama Savetu za nacionalne manjine, koji che biti upuchen Vladi Rumunije. Savet nacionalnih manjina koji je konstituisan u aprilu 1992. godine u Bukurestu predstavlja organ Vlade Rumunije i deluje pod pokroviteljstvom Generalnog sekretarijata rumunske Vlade. Savet ima 50 clanova, od kojih 14 predstavnika ministarstava i 36 predstavnika nacionalnih manjina, po dvoje iz svake manjinske organizacije. Predstavnici DSSKR su Slavomir Gvozdenovich i Milenko Lukin. Nacrt zakona sadrzi detaljna objasnjenja individualnih prava pripadnika nacionalnih manjina, cije postovanje garantuje drzava, kao i svih nadleznih ustanova i potrebnih finansijskih sredstava za njihov rad. U Nacrtu zakona o nacionalnim manjinama govori se i o kolektivnom uzivanju tih prava, kao i o nekim kolektiv nim pravima, poput prava na predstavljanje.

Shodno zakonskom aktu od 31. decembra 1989. godine, nacionalne manjine preko svojih partijskih predstavnika su zastupljene u Parlamentu. Srbi su predstavljeni preko svoje organizacije - Demokratskog saveza Srba i Karasevaka Rumunije (DSSKR). Njih predstavlja u Parlamentu poslednjeg saziva pesnik Slavomir Gvozdenovich. Gospodin Gvozdenovich je bio i pred-sednik DSSKR. Inace, u Parlamentu prethodnog saziva (od maja 1990. do septembra 1992) predstavnik Demokratskog saveza Srba i Karasevaka bio je Milenko Lukin . U DSSKR je vrlo aktivan i mladi inzenjer Dragan Zupunski, predsednik Temisvarskog odbora DSSKR i niz drugih vidjenih Srba i aktivista - LJubomir Stepanov, Borislav Krstich, sadasnji predsednik, Milan Bajinski, Sima Zarkov, Radislav Klanica, Miomir Todorov, Djoka Mirjanich, Srboljub Miskovich, Milja Radan, Goran Stefanovich, Milos Janosevich, Mileta Djordjevich, Vitomir Velimirovich, Cvetko Milenkovich, Djoka Glisich i drugi. U Temisvaru se izdaje na srpskom jeziku i nedeljnik "Nasa rec" i tromesecnik "Knj izevni zivot", koji su vrlo znacajna glasila Srba u Rumuniji. Zivot Srba u Rumuniji je opisan i u knjigama koje sami izdaju, kao i rumunsko-srpski odnosi. Dr Miodrag Milin, istoricar, objavio je 1992. godinu knjigu upravo o rumunsko-srpskim odnosima modernog vremena.

Prema podacima za skolsku 1970/71. godinu, na nastavnom srpsko-hrvatskom jeziku bilo je 16 predskolskih ustanova sa 471 polaznikom, 29 osnovnih skola sa 1.196 polaznika i gimnazija "Dositej Obradovich", u Temisvaru, sa 126 polaznika (Krivokapich, 1992). U 1993. godini, ova Gimnazija je obelezila pedesetogodisnjicu rada. Iako je privatna niza gimnazija osnovana jos 1921. godine u Keftelju, zahvaljujuchi proti Milanu Nikolichu, kao godina pocetka rada srpske gimnazije uzima se 1943, kada je odlukom rumunskih vlasti odobrena nastava i u visim razredima dotadasnje nize gimnazije u Temisvaru. Prema recima Borislava Krsticha, inspektora srpske skole u ovoj susednoj zemlji, izrecenim na konferenciji "Srbi u Rumuniji", odrzanoj u Sremskim Karlovcima, 18. i 19. juna 1993. godine, skolstvo na srpskom jeziku u Rumuniji se izmenilo nabolje, nakon decembarskih dogadjaja 1989. godine, ali jos ima mnogo teskocha.

Pocetkom sedamdesetih godina rumunska vlada je preduzela mere radi ubrzane asimilacije nerumunskog stanovnistva. Medju najdrasticnijim bila je odluka rumunskog rukovodstva da se pocne sa raseljavanjem preko 7.000 sela. U martu 1988. godine aktueliziran je plan "sistematizacije naselja", radi "stvaranja 500 agro-industrijskih kompleksa", lansiran jos 1967. godine, kojim se predvidjalo "rusenje" preko 7.000 sela i raseljavanje stanovnistva. Medju njima su se nalazila i sela sa srpskim zivljem. Prema americki m analizama, vrsile su se dve vrste "sistematizacija". Prvo, postojao je plan za "sistematizaciju rumunskog poljoprivrednog sektora radi poboljsanja zivotnog standarda ruralnog stanovnistva i ekonomske efikasnosti", eliminisanjem polovine od 13.000 sela i relokacijom njihovog stanovnistva u centralna podrucja. Drugo, urbanom "sistematizacijom", narocito u Bukurestu, raseljavana su lica iz njihovih kucha, radi stvaranja novih urbanih centara. Time su demolirane mnoge kuche koje su bile od istorijskog znacaja , crkve i druge zgrade.

Samo se po sebi razume da su pokusaj nasilnog preseljavanja nase manjine, razbijanje njenih zajednica, i druge vladine mere vodili ubrzanoj rumunizaciji nacionalnih manjina. Isto tako, napustanje rodnog kraja "po potrebi sluzbe" visoko obrazovanih kadrova po pravilu su znacili (u planskoj raspodeli) posao daleko od zavicaja, u centrima u kojima nije bilo nacionalnih manjina kojima pripadaju. Time se slabila koncentracija strucnog i intelektualnog potencijala manjina, pa i srpske manjine.

Otuda se uticaj manjine na privrednu saradnju Rumunije sa zemljom maticom te manjine nije mogao smatrati pozitivnim. Stavise, manjine su u Rumuniji predstavljale negativan faktor ekonomske saradnje sa susednim zemljama, osobito s Madjarskom ciji deo naroda predstavlja najbrojniju nacionalnu manjinu u Rumuniji (1,620.199 ili 7,1% ukupnog stanovnistva zemlje, prema popisu iz 1992. godine).

Bez obzira na rumunske mere asimilacije nacionalnih manjina koje su sprovedene u periodu posle Drugog svetskog rata, jos uvek je srpska manjina, sa najvechom koncentraciojm itelektualaca srpske manjine, najbrojnija u Rumuniji. Tacan broj, nazalost, nije poznat, ali ih ima u mnogim privrednim delatnostima.

Kada se razmatra polozaj srpske manjine u Rumuniji namechu se dva osnovna pitanja. Prvo, sta Srbija moze uciniti za delove svog naroda koji zive u Rumuniji kao nacionalna manjina? Drugo, kako manjine naseg naroda mogu doprineti unapredjenju ekonomske saradnje izmedju Rumunije i Jugoslavije?

Odgovor na prvo pitanje trazi se vise od pet decenija. Naime, dr Trnjegorski, u knjizi Jugoslovenske manjine u inostranstvu, u uvodnom tekstu, koji je napisan na Vidovdan 1938. godine, pod naslovom "I mi moramo putem drugih naroda", kaze:

"Zar nije dosao cas, da mi Jugosloveni postavimo sebi pitanje: Sta radimo mi, sta smo ucinili za svoju brachu iste krvi koja s nama sacinjavaju narodnu zajednicu i nase narodno telo? Nije dovoljno da nasi drzavnici pokusavaju da osiguraju nacionalni opstanak nasih manjina raznim sporazumima i kulturnim konvencijama, mi moramo ceo narod da zainteresujemo za taj problem" (Trnjegorski, 1938).

Srbija moze da ucini za delove svog naroda koji zive u Rumuniji kao nacionalna manjina, vise nego sto je do sada cinila, u oblasti obrazovanja, tj. stipendiranja studenata na nasim univerzitetima, unapredjenja ekonomske saradnje, narocito tzv. visih oblika, ozivljavanja malogranicnog prometa i slicno. LJudi koji se skoluju na nasim univerzitetima treba da doprinesu poboljsanju ekonomskog polozaja same srpske manjine u Rumuniji, kao i unapredjenju ekonomske saradnje izmedju dve zemlje. Ono sto najvise ocekuj e srpska manjina u Rumuniji jeste osnivanje nasih preduzecha u delovima u kojima manjina zivi u Rumuniji, bilo da je rec o zajednickim poslovnim poduhvatima ili o pogonima jugoslovenskih preduzecha. U tim pogonima, ili prodavnicama nasih trgovinskih preduzecha koje srpska manjina trazi da se otvore u delovima u kojima ona zivi, radili bi radnici pretezno srpske nacionalnosti, s obzirom na znanje srpskog jezika i s obzirom na dug zemlje matice prema njima.

belly
30/10/2005, 15:56
Madjarska
Doseljavanje Srba na teritoriju danasnje Madjarske vremenski je tesko odrediti. Naime, Srbi su kao autohtono stanovnistvo na tim prostorima vech bili i u vreme velike seobe Srba na Sever pod vodjstvom Arsenija III Carnojevicha u poslednjoj deceniji XVII veka. Vech tada, oni su u nekim mestima imali svoju crkvu, skole i druge organizacije (Pavlovich, 1991). Nakon toga nastaje niz spomenika kulture koji su i danas sacuvani. "Vanredno lepi hramovi, zidani obicno u perfektnom baroku, u Budimu, Sentandreji, Pom azu, Srpskom Kovinu, Segedinu i drugim srpskim naseljima, nemi su svedoci nekadasnje velicine srpstva u Ugarskoj" (Trnjegorski, 1938). Vredni su paznje spomenici iz srpske bastine na teritoriji danasnje Madjarske:

- srpska pravoslavna crkva u Srpskom Kovinu 40 km juznije od Budimpeste na Cepelskom ostrvu, sagradjena 1487. godine;

- manastir Grabovac na jugu Madjarske, osnovan 1587. godine;

- arhitektonski kompleks gradicha Sent Andreja iz XVIII veka sa sedam baroknih crkava;

- crkveno-umetnicka zbirka Budimske eparhije Srpske pravoslavne crkve u Sent Andreji sa izuzetno bogatim izlozbenim i arhivskim materijalom;

- Matica srpska, prva srpska naucno-kulturna, ustanova osnovana 1826. godine u Pesti;

- prva uciteljska skola kod Srba, osnovana je i radila u Sent Andreji; i

- zaduzbina Save Popovicha Tekelije - cuveni Tekelijanum, osnovan 1838. godine ("Srpske narodne novine", septembar 1992).

Raspadom do tada mochne Austro-Ugarske imperije nakon zavrsetka Prvog svetskog rata, veliki broj Srba se prikljucuje zemlji matici, ali je jedan broj ostao u Madjarskoj kao sto je dosta veliki broj Madjara ostao da zivi u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. Prema sluzbenoj madjarskoj statistici, nakon plebiscita odrzanog 1921. godine u Madjarskoj je ostalo ukupno 81.816 stanovnika "slovenske narodnosti", od cega 60.092 Hrvata, 17.132 Srba i 4.592 Slovenaca (Trnjegorski, 1938). Prema nekim procenama, broj S rba u Madjarskoj bio je i vechi. Jer, prema popisu stanovnistva iz 1910. godine na teritoriji danasnje Madjarske ziveli su, pored ostalih, 40.000 Bunjevaca i 27.000 Srba (Trnjegorski, 1938). Medjutim, znacajnije od toga je sto se broj Srba u ovoj zemlji neprekidno smanjuje.

Kretanje broja Srba u Madjarskoj nakon zavrsetka Prvog svetskog rata izgledalo je, dakle, ovako: 1920 - 17.132 lica; 1949 - 5.158; 1960 - 4.583; 1970 - 12.235; 1980 - 2.805 da bi se u 1990. godini nesto povechao na 2.905 lica.

Uzroci smanjenja broja Srba u ovoj susednoj zemlji su brojni, ali ovde che biti navedeni samo neki. Srbi zive znatnim delom u slabije razvijenim poljoprivrednim podrucjima i teritorijalno su rasuti u juznom delu Madjarske. Uglavnom zive u mesanim naseljima. Asimilacija, slabljenje ili cak gubljenje narodnosne svesti kod jednog dela srpskog zivlja ubrzani su urbanizacijom. S tim u vezi su i napustanje zavicaja, tj. migracije u gradove i napustanje manjinskih zajednica, mesani brakovi, nizak natalitet manjina ca, nepovoljno stanje nastave na maternjem jeziku i drugi (Vajs, 1990; Krivokapich, 1992).

Polozaj manjina u Madjarskoj pre Drugog svetskog rata bio je veoma nepovoljan. U vreme Hortijevog rezima politika je bila usmerena u pravcu nestanka etnickih manjina i stvaranja jedinstvenog madjarskog naroda. Stoga, ne samo da manjinama nisu pruzena nikakva posebna prava radi ocuvanja njihovog nacionalnog identiteta, vech su preduzimane razne mere u cilju ubrzanja madjarizacije manjinskog stanovnistva. Dakle, nisu pruzeni elementarni uslovi za negovanje jezika i kulture, a izvrsena je i kolonizacija Madjar a u krajeve gde su bile koncentrisane nacionalne manjine. S takvom politikom je nastavljeno i nakon kapitulacije Kraljevine Jugoslavije i aneksije delova njene teritorije od strane Madjarske. Za vreme Drugog svetskog rata Srbi u Madjarskoj, narocito oni koji su ziveli blizu granice prema Jugoslaviji, bili su izlozeni raznim pritiscima i proganjanju (cak je 12. aprila 1941. godine ubijen pravoslavni svestenik Milos Apich u pogranicnom mestu Santovu).

Zavrsetkom Drugog svetskog rata, cinilo se da su za manjine u ovoj zemlji nastupili bolji dani. Godine 1946, vlada donosi Uredbu o obrazovanju ucenika pripadnika manjina na jeziku narodnosti. Drzava je preuzela na sebe obavezu finansiranja tog skolovanja. Oktobra 1946. godine poceo je da izlazi i nedeljnik "Nase novine" na srpsko-hrvatskom jeziku. Skolske 1946/47 godine nastava na srpsko-hvratskom jeziku se odvijala u 28 skola, a u dodatnih 25 skola jezik se ucio kao poseban predmet (Krivokapich, 1992). Ist o tako, na parlamentarnim izborima 1947. godine srpska, hrvatska i slovenacka manjina po prvi put u svojoj istoriji dobile su svog zajednickog narodnog poslanika. To je bio Anton Rob. Te iste godine je od dotadasnje juznoslovenske sekcije Antifasistickog fronta Slovena u Madjarskoj nastao Demokratski savez Juznih Slovena u Madjarskoj (DSJS). Naglasak u njegovoj aktivnosti bio je na politicko-vaspitnom i kulturno-prosvetnom radu. Medjutim, zloglasna rezolucija Informbiroa od 28. juna 1948. godine oznacila je pocetak perioda u kome su dramaticno pogorsani odnosi izmedju Madjarske i Jugoslavije i time i pocetak represija prema jugoslovenskim nacionalnim manjinama, pa su im uskrachena elementarna ljudska, kulturna i druga prava. Manjinci su hapseni, izvodjeni na montirane sudske procese, maltretirani, otpustani s posla, nasilno preseljavani iz pogranicnih oblasti u druge delove Madjarske. Zato je doslo i do naglog smanjenja broja skola sa nastavom na srpsko-hrvatskom jeziku. Rad DSJS je skoro sasvim zamro jer je njegovo rukovodstvo prebeglo u Jugoslaviju ili je uhapseno.

Iako su Ustavom iz 1949. godine pripadnicima etnickih manjina garantovana sva prava, ukljucujuchi pravo skolovanja na maternjem jeziku i pravo negovanja nacionalne kulture, kada je rec o jugoslovenskim manjinama, dugo je postojala diskriminacija prema njima. To je, konacno, imalo uticaja i na ispoljavanje nacionalnog identiteta i izjasnjavanje o pripadnosti nekoj manjini, osobito srpskoj. Tako, prema popisu stanovnistva iz 1949. godine, u Madjarskoj je registrovano svega 5.158 Srba. Mada normalizacija medju sobnih odnosa Madjarske i Jugoslavije, posle 1955. godine, donosi postepeno poboljsanje polozaja srpske manjine u toj zemlji i njeno izjednacavanje u pravima sa drugim etnickim manjinama, tendencija asimilacije se nastavlja. Tome je doprinela i kolektivizacija poljoprivrede koja je izvrsena izmedju 1958. i 1961. godine, buduchi da je veliki broj manjinskog stanovnistva raseljen. Skolske 1971/72. godine u Madjarskoj je registrovano svega 8 skola u kojima se nastava izvodila na srpsko-hrvatskom jeziku.

Problem manjina u Madjarskoj ima, kako isticu njeni zvanicni predstavnici, "dve strane iste medalje": nacionalne manjine koje zive na njenoj teritoriji i madjarska manjina koja zivi u susednim zemljama. Ovde je rec, pre svega, o srpskoj manjini u Madjarskoj. Prema rezultatima popisa stanovnistva Madjarske iz 1990. godine, ukupan broj stanovnika je 10,374.823. Od toga, 97,7% (odnosno 10,142.072) su Madjari. Najbrojnije manjinske grupe su Romi (142.683), Nemci (30.824), Hrvati (13.570), Rumuni (10.740) i Sl ovaci (10.459). Srpska manjina je, prema popisu stanovnistva iz 1990. godina, brojala svega 2.905. Medjutim, prema procenama etnickih organizacija, u Madjarskoj zivi 500 hiljada Roma i 200 do 220 hiljada Nemaca, ali i 5 hiljada Srba. Vechina Srba u Madjarskoj je, ipak, koncentrisana u 19 naselja. Sedam u Pesti, sest u Baranji, cetiri u Congradu i po jedno Bekesu i Tolni (Krivokapich, 1992).

Madjarska je nacionalno homogena zajednica, posebno ako se ima u vidu cinjenica da je broj nacionalnih i drugih manjina, primenom odredjene definicije, minimiziran. Prema ocenama Sluzbe za nacionalne i etnicke manjine u Madjarskoj, ekonomska integracija manjina je, sa izuzetkom Roma, zavrsena. Medjutim, nacionalne manjine pretezno zive na selu i angazovane su uglavnom u poljoprivrednim aktivnostima. Ono sto je nepovoljno jeste cinjenica da su one rasejane po celoj teritoriji Madjarske, pa su izlozene proce su asimilacije.

Principi za regulisanje prava nacionalnih i etnickih manjina su sadrzani u Ustavu Madjarske. Ipak, polozaj i prava nacionalnih i drugih manjina se moraju urediti zakonom. Procedura donosenja zakona o manjinama u Madjarskoj trajala je cetiri godine. Izradjeno je devet verzija, tako da je Zakon o pravima nacionalnih manjina donesen tek jula 1993. godine. Garantuje se slobodno korischenje maternjeg jezika, pravo na obrazovanje na maternjem jeziku, kao i pravo na negovanje nacionalne kulture. Pored osnovnih skola, u Madjarskoj se nastava izvodi i na jezicima manjina i to u 8 gimnazija (tri na nemackom, dve na srpsko-hrvatskom: u Budimpesti i Pecuju, dve na slovackom i jedna na rumunskom jeziku). Isto tako, nacionalne manjine imaju svoje listove, radio i TV programe. U negovanju nacionalne kulture Srba u Madjarskoj, pored skola o kojima je bilo reci, znacajnu ulogu ima Srpska pravoslavna crkva, pozorista, klubovi i folklorne druzine. Pored lista "Narodne novine", postoji radio program na srpskom jeziku Radio Pe cuja i Radio Budimpeste. Prema tome, Madjarska - koja nema probleme sa nacionalnim manjinama unutar zemlje - zainteresovana je za svoje manjine u Rumuniji, Slovackoj i Jugoslaviji i cesto istice da nije u dovoljnoj meri regulisan njihov polozaj.

S obzirom na broj, pripadnici srpske manjine u Madjarskoj nisu u prilici da u punom obimu ostvaruju sve ono sto im je garantovano Ustavom i drugim propisima koji uredjuju prava nacionalnih manjina. Na primer, funkcije u politici, upravi i drugde najcesche im nisu dostupne. Ipak, pripadnik srpske nacionalne manjine, Milenko Pejak, izabran je za clana madjarskog Parlamenta.

Godine 1989, DSJS je razgradjen tako da su pocetkom naredne godine osnovani Srpski demokratski savez i Demokratski savez Hrvata u Madjarskoj. Kada je 1990. godine osnovan Srpski demokratski savez, pise Petar Lastich ("Srpske narodne novine"), srpsko skolstvo se vech nalazilo u ocajnom stanju sa tendencijom daljeg propadanja. U celoj Madjarskoj nije bilo nijedne srpske osnovne ni srednje skole, niti je bilo ijedne skole sa srpskim nastavnim jezikom, niti je bilo ijedne pravno samostalne skole za srpsku decu. U Batanji je radila zajednicka srpsko-rumunska skola s veoma malim brojem dece i tendencijom da od dvojezicne postane skola u kojoj se srpski jezik predaje samo kao jedan od predmeta, dok bi se ostala nastava izvodila na madjarskom jeziku. Medjutim, zahvaljujuchi aktivnosti clanova Saveza, danas je situacija izmenjena. Sada vech imaju dve samostalne srpske skolske ustanove u Madjarskoj. U Batanji je srpska skola odvojena od rumunske, i 1993. godini proslavila je 200-tu godisnjicu osnivanja. Na celu ove sko le se nalazi agilna direktorka, Kristina Rodzkov, te je primetan i blagi porast upisane dece kao i kvaliteta nastave. U Budimpesti je takodje odvojena srpska od hrvatske skole uz obechanje nadleznih vlasti da che skolska zgrada pripasti srpskoj ustanovi. Direktor srpske skole u Budimpesti je Bojana Coban-Simich. Nastavnicki kadar i nastavna sredstva su popunjena iz Srbije. Srpski demokratski savez vode Milan Nedeljkov, predsednik, i Petar Lastich, potpredsednik. Uz njih su i aktivisti Borivoje Rus, LJubomi r Aleksov, Ivan Golub, Miroslav Rockov, Mihajlo Krunich, Dimitrije Zivich, Stevan Hajdzan, Jelica Japich, Stevan Popovich, Vojislav Lastich, Bojana Coban-Simich i Cedomir Adamov.

Stojan Vujicich je jedno od najpoznatijih imena medju Srbima u Madjarskoj koji rade u oblasti kulture. Gospodin Vujicich je dobio orden "Krst za zasluge" od predesednika Madjarske Genca za plodno stvaralastvo, ali i za mukotrpni rad na otvaranju Srpske crkveno-umetnicke i naucne zbirke u Sent Andreji. Vujicich je pesnik i naucni saradnik Madjarske akademije nauka. Poznate su i srpske biblioteke u Madjarskoj sa znacajnim fondovima knjiga, u sledechim mestima - Lovra, Cip, Pomaz, Bata, Cobanac, Kalaz, Batanja , Canad, Novi Sentivan, Deska i Segedin.

Budimska eparhija, s episkopskim sedistem u Sent Andreji, teritorijalno se poklapa sa prostorom koji danas obuhvata Madjarska, te shodno tome, pod svojom jurisdikcijom ima sve pravoslavne Srbe koji zive u ovoj drzavi kao njeni drzavljani ili imaju stalno mesto boravka u njoj. Danas Budimskom eparhijom rukovodi Njegovo preosvestenstvo episkop budimski gospodin Danilo (Krstich) kao episkop-dijecezan. Eparhija ima tri protoprezviterata, budimski, mohacki i segedinski. Parohije sa oko 5.000 vernika opsluzuju 9 svestenika. U svom vlasnistvu, eparhija ima 40 hramova ("Srpske narodne novine", septembar 1992).

Srbi vech cetiri godine imaju svoje glasilo "Srpske narodne novine", koje izlaze jedanput nedeljno. Glavni urednik lista je dr Petar Milosevich. Slucaj je hteo, ali kulturno-istorijski je simbolicno, da srpski list pocne ponovo da izlazi na 200-tu godisnjicu pokretanja prvih srpskih novina uopste: "Serbskija novini", koje su se pojavile u Becu 3. marta 1791. godine. Ipak, danasnji Srbi u Madjarskoj su preuzeli ime srpskog lista iz proslog veka koji je (1838-1849) izlazio u Pesti pod nazivom "Serbskih narodn ih novina". Isto tako, u okviru regionalnog i manjinskog programa madjarske televizje emituje se i "Srpski ekran". Urednik "Srpskog ekrana" je Stevan Popovich. "Srpski ekran" se emituje za Srbe u Madjarskoj, svake druge subote na drugom programu madjarske televizije u trajanju od 25 minuta.

belly
30/10/2005, 15:56
Hrvatska
Svoje hramove, imanja i kuche Srbi su imali u Hrvatskoj jos pre Kosovskog boja. Manastir Krupa podignut je 1317. godine, a manastir Krka 1345. godine. Srbi su se na teritorije koje su usle u sastav Republike Hrvatske posle Drugog svetskog rata, naselili i mnogo pre seobe pod vodjstvom Arsenija Carnojevicha 1690. godine. Dr Velimir Brankovich pominje da su Juzni Sloveni, odnosno Srbi i Hrvati svoje prve drzave dobili u Panoniji pod Vojimirom i LJudevitom Posavskim oko 796, odnosno Srbi i pod Viseslavom i Rad oslavom 800. godine. Raskolom hrischanstva 1054. nastala je podela izmedju Srba i Hrvata na katolike i pravoslavce. Medjutim, u srpskim drzavama Bodina, Miroslava i posebno Nemanjicha na Balkanu, slobodno je radila katolicka crkva, dok je pravoslavna imala svoje centre u Dalmaciji, Slavoniji, Vojvodini i uzoj Hrvatskoj: Mljet, Krupa, Krka, Krusedol, Hopovo, Slavonska Orahovica, Marca, Sremski Karlovci.

Organizovano doseljavanje Srba u Slavoniju vrseno je i za vreme vladavine kralja Dragutina, a zatim despota Stefana Lazarevicha i despota Djurdja Brankovicha. Zenidbom hrvatskog bana Urliha Celjskog sa despotovom cherkom Katarinom Brankovich 1434. godine Srbi se masovnije naseljavaju i u severnu Hrvatsku: Medved-grad kod Zagreba, Kalnik, Krizevce i Koprivnicu. Bili su to vechinom vojnici, mladi, neozenjeni, koji su se tu i orodili sa Hrvatima, prelazili u rimokatolicku veru i njihovi potomci su postajali Hr vati. O njihovom srpskom poreklu svedoce samo nepromenjena prezimena - Brankovichi, Borichi, Ivkovichi, Jugovichi, Marcetichi, Milicevichi, Poznanovichi, Radinovichi. Srpsko gospodarstvo nad Kalnikom trajalo je, na primer, citavih sto godina, do 1537. i Nikole Hercegovicha. Zbog toga se srpstvo ponajbolje i ocuvalo, tvrdi dr Velimir Brankovich, bas u Slavonskoj krajini.

Turskom najezdom i razbijanjem srpskih drzava, Srbi su saterani na zapadne i severne granice Balkana. Dok ih je na jugu pratila nasilna islamizacija, na severozapadu Srbi su bili pod udarom germanizacije i unijachanjem i to u vreme mira.

Reka Sava i Beograd su sredinom XVIII veka bili medjasi dva carstva. Na prostorima hrvatske Slavonije, katolicko nasilje nad pravoslavcima imalo je za posledicu njihove sve cesche pobune. Kada je 1755. Zagreb preoteo manastir Marcu, izbila je Severinska buna, koju je vodio Srbin Petar LJubojevich iz okoline Bjelovara.

Bilo je to vreme pokreta za ocuvanje srpskog nacionalnog bicha u Dalmaciji, Zagorju, Slavoniji i Podravini. Krajem XVIII veka tu su otvorene i prve srpske skole. U tom periodu podignut je i najvechi broj srpskih crkava, kao i bogoslovije u Metku, Zaluznici, Plaskom i Karlovcu. Samo episkop gornjokarlovacki Lukijan Musicki osnovao je osamdeset srpskih skola. U Pakracu je iz Bogoslovske skole kasnije izrasla srpska Uciteljska skola i sva ostala srednja ucilista, a u okviru njih i KUD "Karadzich". Tada je izla zio i srpski casopis "Dobri pastir".

I dok su Srbi u dalmatinskom zaledju dobili Vojnu Krajinu, na prvoj Skupstini Srba u Sremskim Karlovcima 1848. godine, uz saglasnost Beca, proglasena je Srpska Vojvodina. Njen vojvoda je bio Stevan Supljikac, a patrijarh mitropolit Josif Rajacich. Akademik Vasilije Krestich ("Duga", 1990) istice da su Srbi u Hrvatskoj u naredne tri i po decenije ucvrstili svoj politicki i socijalni status. Srbi su imali svoju Srpsku samostalnu stranku, desetak listova na chirilici i jos nekoliko citaonica u Gospichu, Daruva ru, Karlovcu, Zagrebu, Krizevcima, Okucanima, Osijeku, Pakracu, Novoj Gradiski, Zadru, Dubrovniku i Splitu. U Zagrebu je postojala velika Srpska stamparija, zatim i Srpska banka sa 4,5 miliona kruna osnovnog kapitala. U Brodu na Savi radila je Srpska kreditna banka. Srbi su imali drustvo "Privrednik", kao i Savez srpskih zemljoradnickih zadruga. Znacajna nacionalna ustanova bile su i fruskogorska i krajiska zupa Srpskih sokola sa ukupno 33 udruzenja. Postojalo je i nekoliko dobrotvornih drustava koja su bil a okupljena u Savez Srpkinja.

Kada su, medjutim, Evropu zahvatili novi ratovi Becu nije odgovarala srpsko-hrvatska sloga, pa je Slavoniju i Vojvodinu prepustio uticaju militantne Peste. To mucno razdoblje potpune podloznosti Hrvatske madjarskim interesima i novog nasilja nad Srbima trajalo je sve do 1918. godine, jer je Austro-Ugarska zelela da reformu svoje monarhije izvrsi na racun Slovena, a pre svega, Srba. Posle atentata Gavrila Principa na prestolonaslednika Ferdinanda u Sarajevu, Srbi su u ovoj monarhiji, pa i tadasnjem hrvatsko m prostoru postali "veleizdajnicki narod". Antisrpskih demonstracija, uz rusenje i skrnavljenje srpskih grobova i crkvi, bilo je u Zagrebu, Djakovu, Petrinji, Slavonskom Brodu, a manje u Sibeniku, Splitu i Dubrovniku. A kada je objavljena mobilizacija avgusta 1914, Srbi su nasilno uzimani kao taoci, zatvarani u logore, cak i streljani, a mnogi su i proterivani iz mesta stanovanja. Sve je to vrseno uz saglasnost hrvatskog Sabora, pod optuzbama za "vredjanje cara i velikosr-psku propagandu". Doslo je cak i do javnih sudjenja u Zagrebu, gde su na "crnu klupu" seli dr Srdjan Budisavljevich, poslanik i dr Laza Popovich, dr Milan Teodorovich i Djordje Gavrilovich. Tokom 1916. takvih procesa bilo je protiv Srba i u Splitu, Zadru i Dubrovniku.

Naredbom Bana, chirilica je zabranjena jos na pocetku Prvog svetskog rata, a potom i poznati srpski listovi "Novi Srbobran", "Srpski glas", "Dubrovnik", a Srpsko drustvo "Privrednik", osnovano jos 1897. je proglaseno za izdajnicko i spaljeno. Najvechi zlocin je cinjen time sto su hrvatski Srbi mobilisani i slati u boj protiv Srbijanaca.

Prema etnickoj mapi srpsko-hrvatskog prostora centralne Jugoslavije, koja je 1936. godine radjena za potrebe Krunskog saveta Kneza Pavla, 90 odsto stanovnistva u zapadnoj Slavoniji, Baniji, Kordunu, Lici i Dalmatinskom Zagorju cinili su Srbi. Tada je u Hrvatskoj bilo 1,2 miliona Srba. Pet godina kasnije, medjutim, u Nezavisnoj Drzavi Hrvatskoj (NDH), nemacki vojni predstavnik Glez fon Horstenau zapisao je u Zagrebu da Srbi u Hrvatskoj cine 31 odsto stanovnistva i da su najvise koncentrisani u Savskoj, Vrba skoj i Primorskoj banovini i severozapadnim delovima Bosne i Hercegovine. Prema nemackim sluzbenim izvorima, u NDH je krajem 1940. godine zivelo 1.847.000 Srba, a Hrvata tri miliona. Na teritoriji NDH postojalo je devet srpskih pravoslavnih eparhija, od cega su cetiri bile u Hrvatskoj: Slavonska u Pakracu, Zagrebacka, Gornjokarlovacka i Sibenska.

Dolaskom dr Ante Pavelicha i ustasa na vlast u Hrvatskoj, Srbi su kao narod jednostavno bili potisnuti i podvrgnuti drugom po redu genocidu. To je ozakonjeno Odredbama za odbranu naroda i drzave, zatim Odredbom o zabrani chirilice i Naredbom o obelezavanju pravoslavaca sa trakom "P", kao i Odredbom za jezicka pitanja, koja je imala za cilj da iskoreni srpski iz hrvatskog jezika. I kroz sve druge zakone koje je donosila vlada NDH, teror i genocid nad Srbima bio je legalizovan. Prema podacima specijalne komis ije Srpske pravoslavne crkve, samo u 1941. godini stradalo je 400.000 Srba u NDH. Dr Antun Miletich u svojoj monografiji o Jasenovcu tvrdi da je samo u ovom logoru smrti ubijeno 700.000 Srba. Prema podacima Komesarijata za izbeglice u vladi Milana Nedicha iz NDH je u Srbiju deportovano 400.000 ljudi medju kojima je bilo i 82.000 dece, dok nemacki izvori pominju upola manji broj izbeglih Srba. U samoj NDH pokrsteno je, prema izvestajima zagrebackog Kaptola 250.000 pravoslavaca, a zaklano je 250 srpskih svest enika i monaha, dok ih je 450 proterano ili izbeglo iz Hrvatske. Spaljeno je i unisteno, kako tvrdi istoricar umetnosti dr Dinko Davidov, preko pet stotina crkava. A 23 pravoslavna hrama su pretvorena u katolicka.

Dr Dinko Davidov tvrdi da su hrvatske komunisticke vlasti i u FNRJ nastavile sa unistavanjem pravoslavnih hramova po Hrvatskoj. Na teritoriji Dalmatinskog zaledja od 1947. do 1957. godine potpuno je sravnjeno sa zemljom 57 seoskih crkava, koje su tokom rata bile samo neznatno ostechene. O tome postoji i zvanicna odluka Narodno-oslobodilackog odbora u Udbinama. A biskupa dr Antuna Aksamovicha, koji je srpske crkve pretvarao u katolicke, odlikovali su i dr Ante Pavelich 1943. godine, ali i Josip Broz Tito 195 7. godine Ordenom bratstva i jedinstva. Stvaranjem "avnojske" Jugoslavije u Jajcu 1943. godine, Srbi su u Hrvatskoj povratili status drzavotvornog naroda, ali nisu mnogo poboljsali svoj nacionalni polozaj. Popis stanovnistva izvrsen 1948. godine pokazao je da se u Hrvatskoj od 3,7 miliona zitelja, samo 543.739 stanovnika ili oko 15 % izjasnilo kao Srbi. Taj broj se nije mnogo promenio ni narednih decenija. Prema popisu iz 1981. godine, Srba u Hrvatskoj je bilo 531.502 , jer im je natalitet bio dosta nizak, a dosta njih su se od 1961. godine izjasnjavali kao Jugosloveni. Tako je srpsko ucesche u hrvatskoj populaciji palo 1981. godine na samo 11,5 odsto.

Srbi su tada cinili veliku vechinu, izmedju 80 i 90 odsto, samo u opstinama Donji Lapac, Vojnich, Dvor, zatim Knin i Gracac sa sedamdeset i Glina, Kostajnica i Benkovac sa vise od pedeset odsto stanovnistva. Trechinu su cinili u komunama Ogulin, Pakrac, Daruvar, Podravska Slatina, a nesto manje u Drnisu, Gospichu, Karlovcu, Novskoj, Belom Manastiru, Orahovcu i Grubiskom Polju. Do 20 odsto bilo ih je u Osijeku, Novoj Gradiski i Sisku, a do 15 odsto u Rijeci, Donjem Miholjcu, Nasicama i Slavonskoj Pozegi. Etn icki, Srbi su pokrivali prostor od Dalmatinske Zagore, preko Like, Korduna i Banije, Moslavine, Bilogore, Slavonije i Baranje. U samom Zagrebu bilo ih je zvanicno 37.988, nesto vise od 10 odsto, a u ostalih devetnaest opstina Srbi su bili manjina ispod jedan odsto (Petrovich, 1990).

Izuzev velikih gradova gde su Srbi, uglavnom, ziveli u centru, ostala podrucja pripadala su najnerazvijenijim oblastima Hrvatske, sa najnizim republickim dohotkom po stanovniku. Drustveni plan razvoja Hrvatske od 1966. do 1970. godine oznacio je petnaest komuna kao nerazvijene, a medju njima jedanaest naseljenih pretezno Srbima, ali hrvatska vlada nikada nije obezbedila dovoljno sredstava za razvoj tih oblasti. Ta ekonomska zaostalost je neminovno uticala i na iseljavanje Srba iz Hrvatske. Prema analizama d r Ruze Petrovich, izmedju 1971. i 1981. godine iselilo se 157.530 Srba iz Hrvatske. Jedan od uzroka tako snaznoj migraciji bio je i neizvestan politicki polozaj Srba u ovoj republici.

Srbi u Hrvatskoj, unutar druge Jugoslavije, nisu imali kulturnu autonomiju, mada je takva ideja bila zagovarana tokom rata, u vreme stvaranja kontura buduche FNRJ. Tu ideju lansirao je Mosa Pijade, ali je Josip Broz nije prihvatio, kao sto slican plan Dusana Brkicha, Rada Zigicha i Danice Opacich, sedamdesetih godina, nije hteo da prihvati ni dr Vladimir Bakarich. Odmah iza rata Srbi su septembra 1945. godine u Zagrebu odrzali svoj prvi kongres, na kome je bilo 30.000 ljudi. Tada je izabran i Glavni odbor, kao vrhovno srpsko politicko predstavnistvo. U to vreme hrvatski Srbi su bili donekle institucionalizovani. Imali su Klub Srba vechnika ZAVNOH-a, Centralnu biblioteku Srba u Hrvatskoj, Muzej Srba u Hrvatskoj i list "Srpska rijec", koji je stampan chirilicom. Sredinom pedesetih to srpsko glasilo je promenilo ime u "Prosvjeta", kada je osnovano istoimeno srpsko kulturno drustvo. Ogranci "Prosvjete" postojali su u Zadru, Kninu, Rijeci, Karlovcu. Medjutim, vech kod prvog hrvatsko-srpskog medjunacionalnog sukoba pocetkom sedamdesetih, to drustvo je zabranjeno kao "leglo srpskih nacionalista".

Od pojave "maspoka", ali i nakon njegovog gasenja, u Hrvatskoj su srpska rec i chirilica, nezvanicno, bile ukinute, a sa njima i sve zvanicne srpske institucije, dok su iz skolskih udzbenika izbacivana poglavlja o srpskoj istoriji. Za obnovu pravoslavnih hramova zagrebacka vlada nikada nije imala para, dok je istovremeno podizala nove katolicke katedrale i obnavljala stare, cak i po Vojvodini. Ovo gusenje srpskog kulturnog i nacionalnog identiteta je potpomognuto prechutnom politikom SKH i SKJ, kao i ugledn ih srpskih politicara u Hrvatskoj. Sa jacanjem intencija o povratku srpske drzavnosti i srpstva u politickom zivotu SFRJ, doslo je najpre u Kninskoj krajini, do narastanja srpske nacionalne svesti. Pod rukovodstvom Dusana Starevicha, u Benkovcu je obnovljen rad kulturno-prosvetnog drustva "Prosvjeta", a u Kninu je narodni poslanik Jovan Opacich osnovao Srpsko kulturno drustvo "Zora". Godine 1989, Krajisnici su u svom selu Kosovo proslavili 600 godina od Kosovske bitke i tako dali svoj doprinos proslavi na K osovu Polju. U Kninu je vech postojao Srpski radio, kao i lokalni srpski list. Na osnovu 43. amandmana na Ustav Hrvatske 27. juna 1990. godine, Skupstina opstine Knin donela je odluku o formiranju Zajednice opstina severne Dalmacije i Like, sto je fakticki bio zvanican predlog zagrebackim vlastima za uvodjenje srpske autonomije u Hrvatskoj. Tom prilikom je lider tek osnovane Srpske demokratske stranke dr Jovan Raskovich javno istakao da je tzv. "Zajednica opstina baza za uspostavljanje politickog, a i terit orijalnog jedinstva srpskog naroda i korak ka modernoj autonomiji, kakvih ima dosta u Evropi" ("Duga", 1990).

Dr Milan Babich, tadasnji predsednik opstine Knin je odricao da je tu rec o stvaranju srpske drzave, govorechi da se samo radi o reakciji Srba na kroatizam i na torturu vechine u hrvatskom Saboru. Kada je, 25. decembra 1990. Ustav Hrvatske i Sabor 25. juna 1991. godine proglasio stvaranje nove nezavisne drzave Hrvatske, u kojoj nije bilo mesta za srpski narod kao drzavotvorni, doslo je do oruzanih sukoba i otcepljenja, prvo te Zajednice opstina, a potom delova zapadne Slavonije, Srema i Baranje i do stvaran ja nove srpske drzave - Republike Srpske Krajine 19. decembra 1991. Ona pokriva teritorijalni prostor bivse Hrvatske od Dalmatinskog Zagorja i Kninske krajine, Posavine do Baranje, na kome u sesnaest opstina zivi nesto vise od 360.000 stanovnika, uglavnom srpskog porekla. Od nove Hrvatske odvojena je "ruzicastim zonama", koje drzi UNPROFOR, odnosno regularne vojne jedinice OUN.

Statisticki godisnjak Kraljevine Jugoslavije iz 1931. godine registrovao je u Dravskoj banovini 6.745 pravoslavaca, u Primorskoj 138.375, u Savskoj 517.191 i Vrbaskoj banovini cak 600.529 zitelja pravoslavne vere. Prema popisu stanovnika FNRJ iz 1948. godine u Hrvatskoj je bilo 543.795 Srba i 2.871 Crnogorac, dok je 1981. popis zabelezio 531.502 Srbina i cak 9.818 Crnogoraca.

Prema popisu iz 1991. godine, u trenutku raspada SFRJ, u Hrvatskoj je bilo 581.663 ili 12,2 odsto Srba. U samom Zagrebu ih je bilo oko 60.000, u Osijeku 20.000, Rijeci i Zadru po 15.000, Karlovcu 18.000, po 12.000 u Vinkovcima, Pakracu, Petrinji i Novoj Gradiski i po desetak hiljada u Ogulinu, Dvoru, Vrgin Mostu, Splitu, Bjelovaru, Sisku i u Istri. Gradjanski rat u bivsoj Jugoslaviji doneo je Srbima, koji su ostali unutar Hrvatske, trechi genocid. Samo tokom 1991, spaljeno je i unisteno mnogo srpskih sela u zapadnoj Slavoniji, dok su njihovi stanovnici prognani (Izvestaj Helsinske komisije, 1992). Naredbe za raseljavanje Srba izdavali su krizni stabovi opstina. Informativni centar Srpskog sabora iz Beograda ima podatke o raseljavanju 24 srpska sela u Slavonskoj Pozegi i proterivanju srpskog zivlja pod kontrolom 113. brigade ZNG. Od avgusta 1990. do juna 1992. godine u Hrvatskoj je optuzeno oko 20.000 lica, od cega su 70 odsto Srbi ("Amnesty International", 1992).

U Dubrovniku i Splitu sudjeno je Srbima po grupama od dvadeset lica. Samo javni tuzilac Vladimir Seks krivicno je progonio 25.000 Srba tokom 1992. i 1993. godine. A po podacima Vojina Dabicha, u Hrvatskoj je likvidirano najmanje 14.000 srpskih civila, od kojih su mnogi baceni u 80 masovnih grobnica koje su Hrvati iskopali. Prema procenama Srpskog demokratskog foruma najmanje desetak hiljada Srba u Hrvatskoj nasilno je pokrsteno u katolike i promenilo svoja prezimena. Od ovih cinjenica o etnickom cischenju i genocidu nad Srbima nije mogla da se distancira ni sama hrvatska vlada i Sabor, na kome je doduse, u mnogo manjem broju, priznato da je bilo proganjanja i organizovane likvidacije Srba. Da bi pred medjunarodnom javnoschu skinula odgovornost za genocid, hrvatska vlast je zvanicno krajem 1993. godine pokrenula istragu protiv Tomislava Mercepa, saborskog zastupnika, ali i komandanta specijalne jedinice MUP-a Hrvatske, zbog likvidacije hiljadu Srba u Pakrackoj poljani. Posle takvih pogroma u Zagrebu je ostalo samo tridesetak hiljada Srba, u Osijeku desetak, Zadru pet. U ovom gradu je Srbima oteta licna imovina vredna 4,5 miliona maraka, a prema podacima srpske crkve u Osijeku je opljackan pravoslavni hram sa knjigama i ikonama vrednim 200 miliona maraka. Uz to, u ovom ratu unisteno je i oko dve stotine srpskih crkava i manastira u Hrvatskoj.

Da bi zastitili svoj nacionalni, politicki, kulturni i gradjanski integritet, Srbi su odmah posle otcepljenja Hrvatske od SFRJ, poceli da osnivaju svoje stranke i udruzenja. Neka od njih su bila pod direktnom kontrolom i uticajem hrvatske vlasti, ali i kao takva su u sustini zastupala interese srpskog naroda unutar nove drzave Hrvatske. U Zagrebu postoji Srpska narodna stranka, koju vodi potpredsednik hrvatskog Sabora Milan Djukich, zatim Zajednica Srba u Hrvatskoj na cijem celu je Milan Skorich i Srpski de mokratski forum, koji vodi Milorad Pupovac. Zadarsku Srpsku demokratsku stranku predvodi profesor Branko Marjanovich, a Srpsku narodnu stranku u Osijeku vodi Branislav Vorkapich. U Rijeci je sediste Zajednice Srba za Istru, Rijeku i Gorski Kotar, ali i Zajednice Srba u Hrvatskoj, koju vode Zdravko Rodovich i Borislav Arsenijevich. Izuzev Srpskog demokratskog foruma, koji izdaje svoj Bilten, a i Zajednice Srba u Istri koja stampa "Srpski glasnik", ostale organizacije ("Prosvjeta" - Zagreb) nemaju jos svoje g lasilo. Vechina ovih predstavnika hrvatskih Srba odrzava veze sa Republikom Srbijom i vladom Republike Srpske Krajine. Nekih naznaka ima, narocito posle obechanja grupe zastupnika u Saboru, pa i samog dr Franje Tudjmana, da che Srbima vratiti status naroda, ali ona su sudechi po mnogo cemu izrecena pre sa namerom da se povrati izgubljena Kninska krajina i Baranja u sastav Hrvatske, nego da bi se zaista resio status Srba koji su ostali unutar Hrvatske.

U svom izvestaju Savetu bezbednosti UN o stanju u Hrvatskoj (mart 1993), generalni sekretar Butros Butros Gali navodi da je samo u Krajinu i Srbiju proterano, 251.000 hrvatskih Srba (Bilten OUN, 1993). Nesto vechu brojku iznosi i Ivan Zvonimir Cicak iz Zagreba, predstavnik medjunarodne humanitarne organizacije "Helsinki Voc" za Hrvatsku, sredinom 1993. godine dopisniku "Njujork Tajmsa", da je iz nove i nezavisne drzave Hrvatske moralo da ode 280.000 Srba i da su hrvatske vlasti od 1991. godine do tada digle u vazduh ili spalile 10.000 pretezno srpskih kucha.

belly
30/10/2005, 15:57
Makedonija
"Polazechi od istorijskog nasledja makedonske
Samuilove drzave, kao i od istorijskog
zajednistva makedonskog naroda sa Albancima,
Turcima i pripadnicima etnickih manjina i od
zajednicke borbe za slobodu..."


Ovom recenicom pocinje preambula Ustava Republike Makedonije, koji je usvojen 1991. godine u skopskom Sobranju. U nastavku ovog konstitutivnog akta nove makedonske samostalne drzave, clan 78. nalaze i obrazovanje posebnog Saveta za medjunacionalne odnose koji sacinjavaju Makedonci, Albanci, Turci, Vlasi, Romi, ali ne i Srbi. I kada govori o samoj drzavi Makedoniji, ovaj Ustav kao drzavotvorne narode pominje najbrojnije zitelje ove republike, Makedonce, Albance, Turke, i najmalobrojnije Rome i Egipchane, ali ne i Srbe.

Time je Makedonija zvanicno odredila novi status Srbima u ovoj republici, kojim su svedeni na marginalnu etnicku grupu.

Statisticki godisnjak Kraljevine Jugoslavije posle popisa 1931. godine registrovao je u Vardarskoj banovini 1.046.039 stanovnika pravoslavne vere. Prvi popis u FNRJ 1948. godine je, medjutim, u Makedoniji zabelezio prisustvo samo 29.721 Srba i 2.348 Crnogoraca; po popisu iz 1981. godine bilo je 44.468 Srba, odnosno 3.920 Crnogoraca, kao i Jugoslovena 14.000. Poslednji popis stanovnistva 1991. godine registrovao je 44.000 Srba i 10.000 Jugoslovena, i oko 2.000 Crnogoraca.

Po misljenju advokata Gojka Vojvodicha, ranijeg predsednika Udruzenja Srba i Crnogoraca, u Makedoniji ima oko 300.000 ljudi srpskog porekla. Pocetkom osamdesetih, po njegovoj proceni, u ovoj republici su Srbi cinili cak 14 odsto stanovnistva. Zvanicno, medjutim, taj broj nije nikada potvrdjen. Dobar deo Srba je asimilovan a neki su proglaseni Makedoncima.

Neki Srbi da bi izbegli pokrstavanje pisali su se kao Jugosloveni. Srba najvise ima u Skoplju - 21.342, Kumanovu - 11.697, Djevdjeliji - 1.287, Tetovu - 1192, Negotinu - 1.085 i Titovom Velesu - 1.084, dok Gojko Vojvodich tvrdi da u Kumanovu i Skopskoj Crnoj Gori ima najmanje duplo vise srpskog zivlja.

U novijoj istoriji prostor Vardarske Makedonije bio je veliko popriste bitaka protiv turskih, bugarskih i nemackih osvajaca, protiv kojih su se borili i Srbi i Makedonci. Za makedonske nacionaliste novijeg datuma, ti Srbi su bili samo osvajaci makedonske zemlje.

Kada je, naime, drzavnim dekretom 1968. godine stvorena Makedonska pravoslavna crkva, svi srpski manastiri i crkve su prisvojeni i prepusteni zubu vremena. Manastir Matka je, na primer, pretvoren u turisticki kamp. Bogorodicina crkva u selu Susice je opljackana, dok je crkva Sveti Nikola u selu LJuboten sacuvana kao ruina. Skrnavechi tudju veru i tudju istoriju, makedonski nacionalisti su stvarali svoju veru i svoju istoriju.

Mnogi skopski nacionalisti i funkcioneri su "kaznjavali" srpski zivalj tako sto su ih i fakticki drzali u ekonomskoj izolaciji. U selima Cucer, Gornjane, Banjane, Kuceviste, Mirkovce, Brodac, Pobozje, Gluvo, Umin Dolu, Donje Konjare, Novo Selo, Staro Nagoricino, Cekerce nema industrijskih objekata, a time ni posla. Srbi su u potrazi za boljim zivotom napustali svoja ognjista. Skole su im opustele, jer je u ovim srpskim selima i dece sve manje. Tokom 1992. u tim skolama bilo je samo 1.545 djaka i 112 ucitelj a. Da paradoks bude vechi, u nekim skolama, kao na primer u selu Cekerce, ucitelj je Makedonac i clan nacionalisticke stranke VMRO.

Makedonski premijer Nikola Kljusev imao je obicaj da kaze (1991) kako je Makedonija jedina republika u kojoj svi narodi i nacionalne manjine imaju svoja prava i slobode. I Albanci, i Turci, i Romi, i Grci, i Srbi. Premijer je, medjutim, prechutkivao cinjenicu da je bilo zabranjivano Srbima bilo kakvo politicko organizovanje. U Makedoniji su jos 1991. svoje stranke i organizacije imali Turci - Demokratski savez, Romi- Partija za emancipaciju, Vlasi - Demokratski savez, Albanci - PDP i NDP, Egipchani - Savez Egipchana, pa cak i bosanski muslimani - SDA za Makedoniju. Srbima je samo dozvoljeno da u okviru svog udruzenja neguju foklornu tradiciju.

U vreme referenduma o samostalnoj makedonskoj drzavi, u jesen 1991. godine, glasanje u srpskim selima je izvrseno pod strogom kontrolom policije. A u selo Cekirce je dosla i ekipa inspektora SDB iz Kumanova. Zbog ispisivanja srpskih simbola po asfaltu i nosenja srpske zastave u policiji su batine dobili Nenad Dimkovich i Zivko Gurmesevich ("Intervju", 1992).

Makedonski Srbi uglavnom zive u Skopskoj Crnoj Gori. Srbi, dakle, predstavljaju nacionalnu manjinu, sa svim politickim pravima. A ona podrazumevaju pravo na sopstveni jezik, veru, informisanost, kulturni i tradicionalni zivot. Srbima u Makedoniji je malo od toga omogucheno.

Formalno Srbi imaju sva prava, a fakticki ona su im uskrachena. Srbi su 1993. imali i nekoliko osnovnih skola navodno na srpskom jeziku, u kojima nastavu drze drzavni ucitelji. Oni to, medjutim, cine na makedonskom jeziku i sa makedonskim udzbenicima. Srbi u Makedoniji imaju srpske pravoslavne crkve. Ona u Kucevistu je, na primer, podignuta jos u XIV veku, ali drzava Makedonija ne dozvoljava da se u njoj drzi verska sluzba.

Tokom 1993. godine, Srbi su makedonskom Sobranju uputili i nekoliko predloga za pokretanje srpskih i chirilicnih glasila, pre svega, novina na srpskom jeziku, ali makedonska vlast je odgovorila da za to nema para, mada finansira siptarske i bugarske listove. I napokon, Makedonci u 1993. Srbima nisu dali ni dozvolu za rad Kola srpskih sestara i Kulturno-prosvetnog drustva Sveti Sava - rekao je Bozidar Despotovich predstavnicima humanitarne organizcije za ljudska prava "Helsinki Voc" kada su u leto 1993. dola zili u Skoplje. Tek u zimu 1994, Srbi su dobili svoju emisiju "Vidik" u okviru TV programa.

Antisrpska kampanja pokrenuta u Makedoniji prilikom raspada SFRJ, nastavljena je i kasnije. Srbima je bilo zabranjeno da se okupljaju na javnim mestima i politicki deluju.

Udruzenje Srba i Crnogoraca u Makedoniji okuplja nase ljude od marta 1992. godine kada je i osnovano u Kumanovu. Zadatak mu je da brine o kulturnom i nacionalnom identitetu naseg naroda na tom podrucju. Zbog toga je predsednik Branka Kuves iz Odbora za obrazovanje zvanicno zatrazila od Skoplja da 1993. u jesen otvori u Skopskoj Crnoj Gori skolu na srpskom jeziku. Takva skola je postojala ranije u Kucevistu u crkvi Sveti Sava (Bugari i Makedonci su je rusili dva puta u dva svetska rata, a ucitelji Spasoje Pi rkovich i Ana Milich, kao i prota Atanasije Petrovich su ubijeni).

Posle rata skola je opet proradila, ali na makedonskom jeziku. Kada je odbornik Mile Durancich 1946. trazio da se nastava izvodi na srpskom, ubijen je zajedno sa Petkom Vidinichem i Zaretom Djakovichem. U vreme druge Jugoslavije, Srbi su samodoprinosima u Skopskoj Crnoj Gori podizali skole, ambulante, vodovod i gradili puteve. Radili su u gradskoj industriji, a ziveli od seoske poljoprivrede.

Ministarstvo za obrazovanje Makedonije je septembra 1993. pismeno izvestilo srpsko Udruzenje da che otvoriti nastavu na srpskom jeziku u selu Kuceviste, ako u razredu bude vise od 15 djaka. Ako to zaista bude ispunjeno, Srbi bi mogli da traze i otvaranje razreda na srpskom u nekoj srednjoj skoli u Skoplju. Ovo je veliki uspeh Udruzenja Srba i Crnogoraca u Makedoniji, koje ima svoje odbore u Skoplju, Kumanovu, Josifovu, Gostivaru, Vucidolu, Skopskom Polju, Tetovu, Demir Kapiji i Kavadarcima.

Demokratska partija Srba u Makedoniji osnovana je krajem 1991. u Kumanovu, ali joj je dozvola za rad izdata tek marta 1992. godine.

Makedonska vlada je avgusta 1993. godine ponudila Demokratskoj partiji Srba iz Skoplja da, u prisustvu Gerda Arensa, predstavnika KEBS-a, potpise Dogovorni zapisnik. Tim dokumentom makedonska vlada obechava Srbima u Makedoniji da u roku od 18 meseci resi status srpske manjine, zastiti njena prava, obezbedi obavezno obrazovanje i nesmetano informisanje na srpskom jeziku. Srbi se zauzvrat obavezuju da che izachi na predstojeche izbore i da che ucestvovati u popisu stanovnistva 1994. godine, koji che biti pod kontrolom medjunarodne javnosti. Ovaj dokument je potpisao dr Boro Ristich, predsednik Srpske demokratske stranke. Na Skupstini DPS u Kumanovu, medjutim, delegati su osudili taj potez dr Bore Risticha, jer je olako pristao na makedonska obechanja i iskljucili su ga iz stranke. Za novog pred-sednika je izabran Dragisa Miletich. Takvu odluku je podrzao i Nebojsa Tomovich, predsednik Udruzenja Srba i Crnogoraca u Makedoniji. Na tom skupu je odluceno da srpski simboli budu grb sa cetiri ocila, himna "Boze prav de" a zastava srpska trobojka. Dr Bora Ristich je, medjutim, formirao svoju srpsku zajednicu.

Odluceno je da posle otvaranja srpske skole u Kucevistu od makedonskih vlasti treba traziti i bogosluzenje na srpskom jeziku, pre svega u Kucevistu i Skoplju, a zatim ichi na ustavno resenje polozaja srpskog naroda u Makedoniji i njegovo prisustvo u Savetu za medjunacionalne odnose. Slicne zakljucke doneo je i Izvrsni odbor Udruzenja Srba i Crnogoraca koji je zvanicno oktobra 1993. podneo dva amandmana na Ustav Makedonije u kojima se trazi status naroda za srpski zivalj u Makedoniji i ucesche njihovih pred stavnika u drzavnim institucijama.

belly
30/10/2005, 15:57
Slovenija
Srbi i Crnogorci su se masovnije pojavili na tlu Slovenije jos 1530. godine kada su, bezechi od turske najezde, u manjem broju naselili severnu stranu Zumberackih planina, a na jugu, u vechem broju, presli Kupu, usli u Dolenjsku i naselili Belu krajinu. Medju prvima u Belu krajinu stigle su porodice Vrlinicha sa Cetine, Husich iz Boke, zatim Kordicha, Selikovicha, Radojcicha, Vignjevicha, Vranesevicha i Jankovicha iz Unca i Glamoca, ali i iz Pechi i Vranja. Udomili su se podno planine Bukovlja na Kupi i osn ovali sedam naselja: Bojanci, Marin Do, Perudika, Adlesichi, Paunovichi, Zunichi i Vinice. Formiranjem Austro-Ugarske ova mesta, sa ukupno 450 domova, pocela su tek da jacaju i da se razvijaju. Pravoslavci u Bojancima su dobili status crkvene opstine, svoj hram i svestenika. Tu je podignuta 1880. godine i prva osnovna skola na srpskom jeziku. Crkva, doduse drvena, podignuta je i u mestu Marin Do. Prvi srpski ucitelj bio je Slobodan Zivojinovich iz Sapca, a poslednji Mihajlo Spirich 1964. godine, kada je osm oljetka zatvorena, navodno, zbog malog broja srpskih djaka. U Zumberku, pak, srpski uskoci su se pojavili na slovenackoj strani tokom XVII veka (Mala enciklopedija, 1986).

Puna cetiri veka pravoslavci su u Beloj krajini ziveli izolovano od slovenackog drustva, zenili se medju sobom i tako uvechavali domachinstva, ali i svoja imanja. Pred Drugi svetski rat u Beloj krajini je zivelo oko 7.000 Srba i Crnogoraca. U to vreme su se pojavili i mesoviti brakovi. Prema Statistickom godisnjaku Kraljevine Jugoslavije, 1931. godine u Dravskoj banovini bilo je 6.745 pravoslavaca. Tokom NOB-a, ovi Krajisnici su mahom otisli u partizane. Ovde na Kupi je jos 1942. godine stvorena prva slobo dna teritorija u Sloveniji, a zatim i prvi narodnooslobodilacki odbor (Filipovich, 1969). Prema popisu stanovnistva, 1948. godine u Sloveniji je registrovano 7.048 Srba i 521 Crnogorac.

Srbi i Crnogorci su Sloveniju u poslednjih pet decenija naseljavali dva puta. Prvi put tokom i odmah posle rata, kada se u ovoj republici zateklo nekoliko hiljada partizana i komunistickih kadrova. Drugi talas doseljavanja naisao je dvadeset i pet godina kasnije, kada su iz Srbije, Crne Gore i BiH krenuli mnogi da u najbogatijoj jugoslovenskoj republici nadju bolji zivot. Od 1948. do 1981. godine u Sloveniju se doselilo 111.905 stanovnika. Njih 22 odsto stiglo je iz Srbije, skoro 2 odsto iz Crne Gore, a me dju 30 odsto iz BiH bilo je dosta i pravoslavaca. U ukupnom broju zitelja Slovenije oni su cinili tek nesto vise od 3 odsto. Prema popisu stanovnistva iz 1981. godine, u Sloveniji je bilo 3.217 Crnogoraca i 42.182 Srba, a deset godina kasnije, 47.911 (Statisticki godisnjak Jugoslavije, 1991). Kako je u Sloveniji, kao i u ostalim republikama u to vreme, bilo dosta Jugoslovena, zatim neprijavljenih radnika i clanova njihovih porodica, Dragisa Marojevich, clan Srpske demokratske stranke Slovenije i lider Stra nke za ravnopravnost gradjana procenio je 1991. godine da u Sloveniji ima cak 100.000 pravoslavnih gradjana. Po njemu, najvise ih je bilo u industrijskim centrima - LJubljani 17.695, Mariboru 3.090, Kopru 1.938, Kranju 2.895, Celju 2.069 i Jesenicama 1.861. Vechina je bila zaposlena u industriji. Najmanje Srba i Crnogoraca u Sloveniji devedesetih godina bilo je upravo u Beloj krajini - Metlika 104. Ostali su se asimilirali. Crkve i skole su im zatvorene, a Srpski dom pretvoren u vatrogasnu stanicu i magac in. Nesto malo pravoslavnih starosedelaca, nekoliko desetina, bilo je i u Zumberku.

Na incijativu oficira JNA 1953. godine srpska skola je otvorena i u LJubljani. Bila je to zapravo skola "Prezihov Voranc" sa pararelnom nastavom na slovenackom i srpskom jeziku. Krajem osamdesetih godina u njoj je bilo oko 6.000 djaka, dece dosljaka ili neslovenaca, kako su to LJubljancani voleli da kazu. Zbog losih nastavnih kadrova i programa, ova skola nije ostavila vecheg traga u kulturnom zivotu Srba i Crnogoraca u Sloveniji, pa je vech pocetkom devedesetih godina, zbog navodnog nedostatka ucenika nast ava na srpskom jeziku ukinuta. U gradskom parku Tivoli, posle Drugog svetskog rata, podignuta je i pravoslavna crkva Sveti Chirilo i Metodije, koja je okupljala krajem osamdesetih oko deset hiljada vernika. Medjutim, pored oca Perana Boskovicha i djakona Jovana Patocana, u Sloveniji je u tudjim i iznajmljenim crkvama sluzbu odrzavalo jos cetrdesetak pravoslavnih svestenika. Hram Svetog Chirila i Metodija je i danas jedina srpska crkva u Sloveniji.

Srbi i Crnogorci su postali gradjani drugog reda, izjavio je Dragoslav Ognjanovich iz Vevce u listu "Svet" septembra 1989. godine. Zbog te izjave on je ostao bez posla u ljubljanskoj "Iskri". Uostalom, Srbi, Crnogorci, pa i Slovenci koji u to vreme nisu isli "ljubljanskim marsom", bili su sklanjani. Na inicijativu akademika Vladimira Dedijera da se ispita polozaj ne-Slovenaca odgovoreno je mrznjom i novim optuzbama. I kada je 1989. godine u Beloj krajini Odbor za zastitu Srba u Bojancima i Marin Dolu zatraz io slobodu jezika, veroispovesti i nacionalnog opredeljenja, CK SK Slovenije i RK SSRN su tu inicijativu proglasili huskaskom i remetilackom. U RSUP-u je tim povodima i napravljen poseban spisak nepodobnih Srba i Crnogoraca. Zbog svojih napora da zastiti dosljake i njihove porodice od progona i ukidanja njihovih ljudskih prava, Dragisa Marojevich, predsednik Stranke za ravnopravnost gradjana, dva puta je hapsen i saslusavan, a trechi put je ostao i bez zaposlenja. Rad Srpskog kulturnog drustva "Sava", koje je osnovano 1989. godine, jednostavno je bio zabranjen. Vrhunac te slovenacke netrpeljivosti prema Srbima i Crnogorcima pokazao se 1991. godine, kada je policija u LJubljani zabranila miting Srba i Crnogoraca i kada je tokom gradjanskog rata ubijeno cetrdeset vojnika i staresina JNA, a potom iz Slovenije proterano 30.000 pravoslavaca i trideset i cetiri pravoslavna svestenika.

Na dan "razdruzivanja Slovenije od SFRJ", 25. juna 1991. godine pored Ustavnog akta o samostalnosti i nezavisnosti, Ustavnog zakona o sprovodjenju tog akta i Deklaracije o nezavisnosti, delegati slovenacke Skupstine su usvojili i Zakon o drzavljanstvu, po kome ne-Slovenci imaju pravo na drzavljanstvo na osnovu dozvole stalnog boravka. Veliki broj njih, tacno 165.994, iskoristilo je to pravo da zive kao gradjani Slovenije sa dvojnim drzavljanstvom. Medju njima se naslo i 22.288 lica iz Srbije i 4.694 iz Crn e Gore. Slovenacki nacionalisti, medjutim, nisu bili zadovoljni ovim resenjem pa su krajem 1993. zahtevali izmenu Zakona o drzavljanstvu, tako da bi drzavljanstvo mogli da dobiju samo dosljaci ozenjeni Slovencima, dobrog materijalnog stanja, sa znanjem slovenackog jezika i koji odgovaraju slovenackim nacionalnim interesima. Uporedo sa ovim zahtevom podnet je i predlog da se ukinu dotadasnje odredbe o dvojnom drzavljanstvu, cime bi trebalo stvoriti "nove Slovence", a otarasiti se ne-Slovenaca. Ovakvi zakonsk i propisi predlozeni su posle dvogodisnje antisrpske kampanje u Sloveniji, koja je u odredjenim trenucima dostizala i krajnje histericni nivo. Prvo su za sve zitelje SRJ uvedene obavezne vize, zatim su iz Slovenije proterani svi srpski privredni predstavnici. Potom je izvrsen napad na srpske institucije u Sloveniji sa ciljem da se spreci rad Udruzenja Srba u LJubljani, koje od marta 1991. vodi dr Radomir Nikolich, jer je zvanicno zahtevao nastavu u skolama na srpskom jeziku, slobodu veroispovesti i informis anja Srba i Crnogoraca, kao i Jugoslovena srpskog porekla. Srbi u Sloveniji cak nemaju status ni manjina buduchi da se vode kao "ostali".

Prema podacima mitropolita ljubljansko-zagrebackog gospodina Jovana, pocetkom 1994. godine u Sloveniji je bilo oko 30.000 Srba. Pored crkveno-skolske opstine u LJubljani, na cijem celu je bio inzenjer Vasilije Djurovich, na okupljanju srpskog zivlja radilo je jos nekoliko drustava. Srpsko-krajisko udruzenje "Mir" vodio je u LJubljani Radomir Jelcich, a Kulturno informativni centar "Pupin" Zivorad Andrejich. U Kranju je na celu Srpskog drustva "Sveti Sava" bio biznismen Dragisa Milich, dok su u Celju i Posto jni radila srpska udruzenja "Vuk Karadzich", odnosno "Nikola Tesla" (predsednik je Gojko Lazich). Djordje i Radmila Lazich vode u LJubljani "Prvu srpsku dramsku sekciju", a Kolo srpskih sestara vodi Dusanka Vukadinovich. Tu je tek otvoren Srpski kulturni centar "Slobodan Milosevich" i Udruzenje Srba opstine Kljuc, koje vodi Slavko Brankovich. Vechina ovih srpskih institucija odrzava direktne veze sa Republikom Srbijom.

Slovenija je u zimu 1993. godine predala mitropolitu Jovanu dokument iz koga se vidi da ova Republika prihvata srpsku crkveno-skolsku opstinu Sveti Chirilo i Metodije kao sastavni deo Srpske pravoslavne crkve.

belly
30/10/2005, 15:58
VI GLAVA: SRBI - VISOKI STRUCNJACI U DIJASPORI
Polazna pretpostavka je da je, u najvechoj meri, odnos Srba visokih strucnjaka u dijaspori prema Otadzbini pozitivan i da ih svako ko se njima bavi mora tretirati kao znacajan cinilac opsteg buducheg razvoja zemlje matice. Isto tako, polazi se od pretpostavke da che se, u godinama koje dolaze, emigracija naucnika iz otadzbinskih zemalja nastaviti i sledstveno zasluziti vechu paznju nase javnosti.

Migracija visokih strucnjaka je, inace, svojstvena svim zemljama. Ona je u "prirodnoj" razmeri odgovor na specificne zahteve pojedinaca i pojedinih drzava koje nameche prvenstveno razvoj nauke i tehnologije. Migracija strucnjaka u savremenim uslovima je, isto tako, odgovor na nove strukturne promene u svetskoj privredi, odgovor na neostvarena ocekivanja pojedinaca generisana ekonomskim razvojem i novim tehnologijama a podsticana informativnom tehnologijom, ali i reakcija na unutrasnje neresene probleme. Ona se prevashodno tretira kao ekonomska kategorija.

Sudechi po mnogo cemu, a prvenstveno po pocetnim rezultatima dugorocnog i opseznog istrazivanja, odlazak nasih mladih i strucnih ljudi u inostranstvo, kao i u slucaju mnogih drugih manje razvijenih zemalja, postao je jedan od najtezih problema. To, pre svega, zbog toga sto u nasem slucaju nije rec o tzv. "prirodnom odlivu", koji je normalan, pa i pozeljan, vech o prekomernom, galopirajuchem. Taj odliv che, kako stvari stoje, u narednim godinama imati, bez sumnje, dalekosezne posledice. Stoga ta pojava priv laci punu paznju strucne i naucne javnosti, drzavnih organa i politickih struktura. Prekomerni "odliv" strucnjaka iz SR Jugoslavije nesumnjivo predstavlja ozbiljan problem srpske i jugoslovenske svakodnevne prakse.

Rezultati istrazivanja, izvrsenih u Institutu za medjunarodnu politiku i privredu, pokazuju da je problem vrlo ozbiljan. Naime, iz univerzitetskih, istrazivackih i razvojnih organizacija, koje su krajem 1993. i pocetkom 1994. godine dostavile informacije o tome, u inostranstvo je, u periodu 1979-1993. godine, otislo 1.060 naucnika i istrazivaca. Medju njima je bilo 251 lice sa akademskom titulom doktora nauka, 215 magistara i 594 diplomaca. Znacajno je istachi da su u toku 1993. godine nase anketirane univ erzitete, samostalne naucne i istrazivacke institute i druge istrazivacke jedinice napustila, radi odlaska u inostranstvo, 223 istrazivaca.

Pod pretpostavkom da se i iz onih univerzitetskih, naucnih, istrazivackih i razvojnih institucija koje se nisu odazvale anketi, a ciji broj prelazi petinu (24%) ukupnog broja na teritoriji Republike Srbije, "odliv" strucnjaka u inostranstvo kretao u istoj srazmeri, ukupan broj onih koji su otisli u inostranstvo, u analiziranom 15-godisnjem periodu, iznosio bi oko 1.400. To je vise od 9% ukupnog broja naucnih radnika zaposlenih u Republici Srbiji.

"Odliv" naucnika i strucnjaka u inostranstvo, cije je kretanje pracheno u periodu od 15 godina, pokazuje - osobito od 1990. godine - sve vechi intenzitet. U stvari, samo u poslednje cetiri godine (1990-1993) u inostranstvo je otislo 67% ukupnog broja svih koji su registrovani u univerzitetskim, naucnim, istrazivackim i razvojnim institucijama. Jos ocitija je cinjenica da samo na 1993. godinu otpada 21% ukupnog broja otislih u inostranstvo u 15-godisnjem periodu.

Ako se 1990. uzme kao baza, indeks "odliva" je u 1991. godini bio 143, u 1992. godini 151, a u 1993. godini 177. Treba istachi i to da je 1993. godine, u vreme kada su sankcije koje je uveo Savet bezbednosti UN bile u punom jeku, u inostranstvo otislo 68 doktora nauka i 58 magistara. Najvise je otislo iz Instituta "Mihailo Pupin" i Instituta za nuklearna istrazivanja "Vinca".

Ko odlazi? Odlaze svi, ali u najvechem broju mladi naucni radnici iz oblasti fizike, matematike, elektronike i hemije. Najznacajnija je grupa starosne dobi izmedju 30 i 36 godina zivota, koja je i najbrojnija.

Preko jedne petine (23,6%) ukupnog broja otislih cinili su doktori nauka, a jednu petinu gotovo (20%) magistri. Dakle, preko 43% ukupnog broja otislih posedovali su magistarske i doktorske titule.

Kako i zasto odlaze? Nasi naucnici odlaze u inostranstvo na razne nacine. U 32,5% slucajeva anketiranih otislo je inostranstvo na specijalizaciju, 36,7% radi zaposlenja, a u 29,8% slucajeva na neki drugi nacin. Inace, motivi odlaska u inostranstvo su brojni - ekonomski, drustveni, bezbednosni, politicki i drugi.

Anketom su dobijeni samo delimicni odgovori na pitanje motiva za odlazak. Ranija istrazivanja su pokazala da su materijalni razlozi znacajni, ali ne i najbitniji. Medjutim, poremecheni odnosi u monetarnoj i finansijskoj sferi nisu bili najpogodniji za prikupljanje informacija o zaradama, osobito pri inflaciji kakva je bila u vreme ankete. Anketa je bila koncipirana tako da se dobiju informacije druge vrste koje ranija istrazivanja nisu dala.

Stambeni problem je u jednom i to manjem broju slucajeva bio uzrok odlaska u inostranstvo. Od ukupnog broja onih koji su odgovorili na pitanje "da li je imao reseno stambeno pitanje?" u preko dve trechine slucajeva je odgovor bio "da".

Dosadasnja istrazivanja vise autora, ukljucujuchi i autora ove studije, pokazala su da razloge "odliva" visokoobrazovanih kadrova iz Jugoslavije treba traziti prvenstveno u:

- protivrecnostima drustveno-ekonomskog razvoja zemlje koje suzavaju prostor za produktivno zaposljavanje strucnjaka i za njihovu punu afirmaciju;

- neizvesnim uslovima i moguchnostima profesionalnog usavrsavanja i napredovanja;

- nedostatku odgovarajuche klime u zemlji koja podstice stvaralacke impulse i afirmise natprosecne sposobnosti pojedinih strucnjaka;

- neadekvatnim materijalnim uslovima za zivot i rad, kao i uslovima stanovanja mladih strucnjaka;

- nepostovanju institucije konkursa pri zaposljavanju i kriterijuma sposobnosti; slabostima kadrovske politike;

- nedostatku organizovane brige o natprosecnim kadrovima kod svih drustvenih subjekata;

- bekstvu iz potencijalne ratne opasnosti, ili da bi se izbegao odlazak u rat; i

- ekonomske sankcije i neizvesnost njihovog skidanja.

Kuda odlaze? Najvechi broj odlazi u SAD (26,1%). Slede Kanada (18,3%), Australija (7,7%), a zatim evropske zemlje - Velika Britanija (6,1%), SR Nemacka (4,8%), Francuska (3,8%), Svajcarska (3,5%), Italija i Holandija.

Danas se cesto iznose procene o mladim strucnjacima koji su napustili Srbiju nakon pocetka etnickih sukoba i gradjanskog rata na teritoriji bivse SFRJ. Niko, medjutim, ne poseduje tacne podatke koliko je visokoobrazovanih ljudi napustilo Srbiju od juna 1991. godine. Ni statistike imigracionih zemalja jos nisu dostupne. Poznato je, medjutim, da je ukupan broj izdatih useljenickih viza u 1993. godini naglo povechan. Izdato je, naime, oko 12.000 useljenickih viza - za Kanadu (preko 7.000), Australiju (oko 3.00 0), SAD (oko 1.100) i druge useljenicke zemlje. Medju njima je veliki broj mladih i obrazovanih ljudi.

U literaturi se pominju cetiri grupe mera u cilju sprecavanja migracije visokoobrazovanih radnika iz zemalja u razvoju u razvijene zemlje: preventivne, restriktivne, restaurativne i kompenzacione. Pri tome se one medjusobno ne iskljucuju.

Dosadasnja iskustva drugih zemalja su pokazala da je prva grupa mera dala najbolje rezultate. Prema tome, osnovni elementi politike trebalo bi da se zasnivaju na podsticajnim, a ne na restriktivnim merama. Mere bi se morale odnositi na unapredjenje istrazivackog razvojnog sistema nase Republike uopste (poboljsanjem materijalne osnove rada i nagradjivanja) i na unapredjenje organizovanosti naucnoistrazivackih institucija.

U isto vreme, potrebno je preduzimati mere radi uspostavljanja i unapredjenja veza sa nasim naucnicima i strucnjacima u inostranstvu, kao i mera i preporuka za njihovo ukljucivanje u naucno-tehnoloske programe u zemlji, razume se kada to uslovi budu dozvolili. Ove mere su iz domena migracione politike, koja je deo spoljne politike zemlje.

S obzirom na situaciju u kojoj se SR Jugoslavija sada nalazi, selektivni pristup problemu se nameche kao imperativ. Prioritet u politici razvoja bi trebalo dati optimalnim, drustvenim poduhvatima:

- izbor razvojnih prioriteta koji daju efekte na krachi rok;

- radikalno bi morala da se poboljsa materijalna situacija naucnih i istrazivackih institucija u kojima je bila vecha ucestalost odlaska istrazivaca u inostranstvo;

- sustinska promena u tretmanu nauke i naucnih radnika (koja nije samo u vechem ulaganju u opremu i ostalo, vech i veche korischenje domacheg naucnog rada).

U trazenju odgovora na pitanje o moguchnosti prosirenja obima i oblika saradnje nasih naucnika koji zive i rade u SAD sa maticom, dr Grecich je izvrsio anketu medju naucnicima i strucnjacima koji su ukljuceni u kompjutersku mrezu. Anketi se, bez prethodne najave i bez ikakve pripreme - za vrlo kratko vreme - odazvalo 11% statisticke mase. Uz odredjene rezerve, odgovori koji su dobijeni izrazavaju - u najvechoj meri - stav celine prema Srbiji i Jugoslaviji. Rezerve su se javile zbog cinjenice da to nije sluc ajni uzorak, vech su pitanja poslata svima pa su oni koji su u tom trenutku bili slobodni i voljni odgovorili. Medjutim, to ne bi trebalo bitno da utice na zakljucke koji proisticu iz ove ankete.

U ovoj kratkoj anketi postavljeno je sest pitanja. Prvo pitanje se odnosilo na naucnu oblast u kojoj rade u SAD. Drugo pitanje na duzinu boravka u SAD. Treche pitanje je glasilo: "Da li smatrate svoj sadasnji rad, a posebno buduchi, znacajnim za razvoj Sjedinjenih Drzava?" Cetvrto, "Da li smatrate da bi ste mogli na neki nacin da doprinesete razvoju zemlje porekla?". Peto, "Da li ste zainteresovani za ono sto se dogadja u nauci Srbije - Jugoslavije?", i, sesto, "Da li imate neku sugestiju vezanu za saradnju sa zemljom porekla?" Uz pitanja su bila data i kratka objasnjenja.

Na prvo pitanje dobijena je veoma sarolika slika delatnosti u kojima ovi ljudi rade. Samo se po sebi razume, preko cetiri petine radi u prirodnim naukama: elektrotehnika, kompjuterske nauke i fizika vode na listi delatnosti.

Kada je rec o duzini boravka u SAD, treba rechi da je i tu jedno sarenilo - od godinu dana do 28 godina. Prosek je 6,6 godina. Cinjenica je da su svi koji su se odazvali anketi, rodjeni u nasoj zemlji.

Preko tri cetvrtine anketiranih smatra svoj rad u SAD znacajnim za razvoj ove zemlje; 15% smatra da njihov rad ne predstavlja doprinos razvoju te zemlje, a oko 10% anketiranih je odgovorilo da je to veliko pitanje i da taj doprinos zavisi od mnogo faktora.

Ono sto je najznacajnije u saradnji nasih naucnika u inostranstvu sa zemljom porekla, odnosno sa zemljom u kojoj su rodjeni i u velikoj meri i skolovani jeste pitanje da li oni smatraju da bi mogli na neki nacin da doprinesu razvoju zemlje porekla. Kao sto je vech receno, odgovor je dobijen od samo nesto vise od jedne desetine ukupnog broja na kompjuterskoj mrezi, ali svi anketirani su odgovorili pozitivno. To sugerise zakljucak da medju nasim naucnicima u inostranstvu postoji velika spremnost za saradnju s a naucnim i drugim institucijama u zemlji.

Isto tako, svi anketirani su odgovorili da su zainteresovani za ono sto se dogadja u nauci Srbije/Jugoslavije (teskoche, dostignucha, novi projekti i sl.) i da bi zeleli i dalje da se o tome informisu. Nesto preko polovine anketiranih je dalo svoju adresu na koju zeli da dobije postu, ostali su naveli da te informacije zele da dobiju elektronskom postom.

Na poslednje, sesto, pitanje u 75,8% slucajeva je odgovorilo da imaju sugestija, a u 24,2% da nemaju. Medjutim, i oni koji su naveli da nemaju sugestija vezanih za saradnju sa zemljom porekla, u najvechem broju su izneli po nesto sto prakticno znaci stav prema oblicima saradnje sa Srbijom/Jugoslavijom.

Anketirani naucnici i istrazivaci koji zive i rade u SAD dali su vise sugestija. Ovde che biti navedene samo neke.

1. Definisanje nacina komuniciranja sa naucnicima izvan zemlje. Naime, predlaze se formiranje Centra preko koga bi strucne asocijacije u Srbiji i Crnoj Gori mogle da stupe u kontakt sa nasim strucnjacima u inostranstvu. Isto tako, predlazu formiranje jedne nevladine komisije za saradnju sa ljudima izvan zemlje.

2. Korischenje i razvijanje informacionih sistema. Oni smatraju da bi postojecha e-mreza "idealno mogla da se iskoristi za razmenu informacija o potrebama nasih institucija..."

3. Izrazavaju spremnost za saradnju oko nabavke literature (knjige, clanci iz casopisa, radovi sa konferencija i sl.) koja je deficitarna u Jugoslaviji.

4. Sugerisu organizovanje seminara i letnjih kurseva (za obucavanje kadrova) koje bi drzali nasi strucnjaci koji rade u inostranstvu; organizovanje konferencija i okruglih stolova.

5. Rad na zajednickim projektima, objavljivanje zajednickih radova.

6. Organizovano stipendiranje studenata u inostranstvu.

7. Stvaranje odredjenih fondacija (Serbian-American Enterprise Fund), po ugledu na poljsko-americke, ili madjarsko-americke, za finansiranje preduzetnickih poduhvata u Srbiji/Jugoslaviji koji bi bili od koristi i za americku privredu (naravno, po ukidanju sankcija). Isto tako, uspostavljanje istrazivackih programa i fondova, "koji bi se distribuirali na bazi kvalifikovanosti projekata i istrazivaca" uz korischenje metodologije "evaluacije" NSF (National Scientific Foundation), pre svega, radi zdrave konkure ncije.

8. Redovno informisanje o naucnim tokovima putem biltena koji moze biti distribuiran preko elektronske mreze i sa jednog punkta u SAD za one koji nemaju pristup mrezi.

Posledice prekomernog odlaska naucnika i visokoobrazovanih kadrova iz nase zemlje u inostranstvo su nedovoljno istrazene. Ima, medjutim, dovoljno argumenata za potvrdu teze da "odliv" visokih strucnjaka predstavlja obrnuti transfer tehnologije. Jer, Jugoslavija u velikoj meri "izvozi" stvaraoce novih tehnologija, a uvozi tehnoloska resenja. Ona tim "odlivom", pored ulozenih sredstava u odgoj i obrazovanje, gubi i na polju nauke, medicine, kao i u industriji i privredi uopste. Nisu, medjutim, sagledani ni gu bici koje Jugoslavija ima sto na biroima za zaposljavanje godinama ceka veliki broj visokoobrazovanih i visokostrucnih kadrova, bez da je ulozila veche napore za njihovo produktivno angazovanje.

Radi ublazavanja problema o kojima je rec, aktivnost drzavnih i privrednih faktora bi trebalo da bude usmerena u tri pravca. Prvo, resenje problema bi trebalo traziti u daljim sistemskim promenama koje che obuhvatiti poboljsanje materijalne osnove rada i zivljenja i sistema drustvenih vrednosti. Resenja bi trebalo da obuhvate i brigu o natprosecnim kadrovima - kroz prachenje profesionalnog razvoja najboljih studenata na univerzitetima, stipendiranje, pomoch pri zaposljavanju, odrzavanje kontakata univerzite ta sa bivsim studentima, evidentiranje naucnih radnika i strucnjaka koji odlaze na rad u inostranstvo. Izgradnja stimulativne poreske politike, kreditne politike, posebno za resavanje pitanja stanova za strucnjake i drugo. Podsticanje i prijem mladih istrazivaca u istrazivacko-razvojne centre i institute. Postovanje institucije konkursa pri zaposljavanju i kriterijuma sposobnosti kako bi daroviti mladi strucnjaci mogli da dodju na prava mesta. Jednom reci, stvaranjem povoljnih uslova za rad najtalentovaniji h u zemlji, priblizno onih koje dobijaju u inostranstvu. Drugo, pored stvaranja uslova za zadrzavanje i povratak u zemlju, paznju treba usmeriti i na saradnju sa visokim strucnjacima i uspesnim privrednicima iz nase zemlje u inostranstvu, na njihovo angazovanje u zajednickim poslovnim poduhvatima, projektima, kao i niz drugih oblika zajednickog rada. Pri tome bi se preko naucnih institucija koje se ovom problematikom bave mogla koristiti pozitivna iskustva drugih, osobito novoindustrijalizovanih zemalja Az ije, a i nekih evropskih. Posebno treba preispitati i dograditi migracionu politiku SRJ i zakljucivanje sporazuma izmedju nase zemlje i zemalja prijema jugoslovenskih "profesionalaca". U okviru tih sporazuma se mora obezbediti redovan protok informacija o jugoslovenskoj migraciji u zemlje prijema.

Medjunarodno Udruzenje koje okuplja visokostrucne ljude prevashodno naseg porekla, tj. naucnike, inzenjere i druge strucnjake, nosi naziv Drustvo za negovanje uspomene na Nikolu Teslu (Tesla Memorial Society), i deluje vise od petnaest godina. Cilj drustva je da postuje i ovekoveci uspomene i ideale velikog naucnika i pronalazaca srpskog roda Nikole Tesle, preko organizovanja odgovarajuchih akademskih konferencija, davanja stipendija i drugih razlicitih kulturnih aktivnosti. U cl. 2. Statuta ovog Drustva j e zapisano da je ono "nepoliticka i nedobitna organizacija posvechena naucnim, kulturnim i humanistickim teznjama". Ono deluje na svim kontinentima i broji nekoliko hiljada clanova. Medjutim, medju njima je samo 12% clanova srpskog porekla. Pocasni predsednik Drustva je ing. Vilijam Terbo, nechak Nikole Tesle, a izvrsni sekretar profesor u penziji Nikola Kosanovich (druga generacija iseljenika iz Like) koji je svojim entuzijazmom dao veliki doprinos njegovom razvoju. Gospodin Kosanovich je urednik glasila D rustva "Newsletter".

belly
30/10/2005, 15:58
VII GLAVA: NEGOVANJE ETNICKOG IDENTITETA I SARADNJA S OTADZBINOM
Srpski iseljenici su odlazili u prekomorski svet etnicki sasvim formirani, ili u procesu intenzivnog formiranja, sa svojim kulturnim nasledjem. Dolazak u nove zivotne sredine, znacio je, u stvari, dva osnovna zivotna opredeljenja (Joncich, 1980). Prvo, najvaznije je bilo usmeriti se na sto brze i sto povoljnije ukljucivanje u novu drustvenu sredinu, po cenu etnicke asimilacije. Drugo opredeljenje bilo je usmereno na stari zavicaj, odrzavanje etnickog kulturnog porekla i, radi toga, odr-zavanje veza sa stari m zavicajem (Joncich, 1980).

Drustveno okupljanje Srba u prekomorskim zemljama pocinje sa grupnim doseljavanjem na te prostore. Ono se odigravalo u "salunima" i u bratskim, duhovnim, drustvenim organizacijama i kulturnim udruzenjima. Unutar doseljenickih kolonija organizuju se bratski pansioni, zborovi (horovi), pozorisne druzine, biblioteke, sportski klubovi, dobrotvorne organizacije, savezi mladih i organizacije zena, koji se ujedinjuju u regionalne i nacionalne organizacije. Medjutim, najmasovnije okupljanje je prilikom odrzavanja v erskih obicaja, u crkveno-skolskim opstinama.

Pero Slijepcevich, u knjizi Srbi u Americi objavljenoj 1917. u Zenevi, pored ostalog pise:

"Svoju nacionalnu svest pokazali su americki Srbi vech dovoljno u svome radu.... Cim su nasoj zemlji pocele da prete velike opasnosti, Srbi u Americi poceli su da osnivaju razne dobrotvorne fondove, da joj pomognu" (str. 91).

"Burna vremena i ratovi, od 1908. pa naovamo, uopste su, vise nego ista drugo, podigli srpsku nacionalnu svest u Americi" (str. 91).

Slicne zakljucke iznosi i Luka M. Pejovich (1934) u knjizi Srbi u St. Luisu:

"Kod Srba je jako razvijena nacionalna svest, te iako su se zenili 'tudjinkama' deca se ipak osechaju Srbima. Taj jak osechaj rasnog instinkta i nacionalne svesti ucinio je dosta da se narod odrzao kao duhovna i nacionalno-kulturna celina" (str. 18).

Srbi su zadrzali niz simbola etnickog identiteta u prekookeanskim zemljama. Prezimena i imena su najneposredniji simbol etnickog identiteta, mada je dosta njih promenilo ime, ili prilagodilo prezime. Jedan od simbola etnickog identiteta je i porodica i manifestacije vezane za nju. Ona igra znacajnu ulogu ne samo kao nukleus okupljanja clanova vech i negovanja etnickog identiteta. Sklapanje brakova je, isto tako, znacajan faktor ocuvanja i negovanja etnickog identiteta. Srbi i Srpkinje, osim sa partnerkama i partnerima u istoj etnickoj grupi, sklapaju brakove i sa pripadnicima i pripadnicama drugih etnickih grupa, cesto iste veroispovesti. Krsna slava je, isto tako, karakteristicno obelezje Srba u dijaspori.

Anketa, koju je dr Grecich izvrsio 1986. u SAD (180 ispitanika), pokazuje da Srbi u 84,2% slucajeva pripremaju nacionalnu hranu kod kuche, Hrvati u 88,9% slucajeva, a Slovenci u 92,9% slucajeva. Na pitanje "da li pretezno kupujete robu ili koristite usluge firmi koje vode ili rade u njima Jugosloveni?", sa "da" je odgovorilo 33,3% ukupnog broja srpskih ispitanika, 48,6% hrvatskih i 57,1% slovenackih. Udeo anketiranih koji ne odlazi na bogosluzenje je kod Srba 21%, Slovenaca 17,8%, a Hrvata 13,9%. Ove cinjen ice pokazuju da etnicka grupa nije tako homogena. Kod dece anketiranih ta etnicka homogenost je jos slabija. U 91% slucajeva (oni koji imaju ozenjenu i udatu decu) deca anketiranih su u braku sa supruznicima druge nacionalnosti.

Objasnjenje ovih odgovora bi trebalo traziti i u tome sto Srpska pravoslavna crkva nije tako uticajna i stroga kao sto je, na primer, katolicka ili druge; da je crkva dugo bila podeljena; da su Srbi vise rastrkani po Americi nego sto je, na primer, slucaj sa Slovencima; da dugo nisu odrzavali prisnije veze sa zemljom maticom, posto ni ona nije imala etnicku politiku prema Srbima u dijaspori. Tu bi trebalo traziti i objasnjenje zasto su se Srbi vise nego drugi narodi bivse SFRJ izjasnjavali kao Jugosloveni.

Srbi koji zive kao nacionalne manjine u starim susednim zemljama, osim u Albaniji, odrzavaju i neguju svoju nacionalnu samobitnost, koristechi iste ili slicne simbole kao sto to cine i Srbi iseljenici. U velikoj meri su sacuvali jezik, zahvaljujuchi raznim oblicima samoorganizovanja.

Srbi - gostujuchi radnici i gradjani na privremenom radu i boravku u inostranstvu, narocito u evropskim zemljama, dosta tesno su vezani za zemlju maticu i izrazavaju vidljivo svoju nacionalnu pripadnost iz vise razloga. Najznacajniji su: geografska blizina, status koji u tim zemljama uzivaju, brojnost i koncentracija u odredjenim podrucjima. Klubovi predstavljaju vrlo znacajne centre okupljanja ovih kao i SPC.

belly
30/10/2005, 15:59
Srpska pravoslavna crkva - raskol i ujedinjenje
Najvechi broj srpskih iseljenika se okuplja u okviru crkvenih eparhija. Veroispovest je jedno od znacajnih obelezja srpskog iseljenistva u prekookeanskim zemljama. Treba, medjutim, rechi i to da Srbima nije svojstven verski fanatizam, pa time ni verska iskljucivost (Babich, 1990). Iako je crkva srediste okupljanja i ocuvanja etnickog i nacionalnog identiteta, njena misija se ne iscrpljuje u zadovoljenju samo verskih potreba iseljenika, vech i u organizovanju razlicitih aktivnosti koje bi trebale da omoguch e ocuvanje jezika, kulture, obicaja i ostalih socio-kulturnih vrednosti zemlje porekla. Medjutim, SPC se u dijaspori 1963. godine podelila. Naime, odnosi izemedju crkve (majke) i njene eparhije u Severnoj Americi nisu bili dovedeni u pitanje do 1962. godine kada je eparhijski episkop Dionisije dao izjavu da ta eparhija treba da postane nezavisna. Posto je njegova izjava primljena sa negativnom reakcijom od strane vodechih etnickih organizacija, narocito svestenstva, episkop Dionisije reaguje tako da daje no vu izjavu u kojoj navodi da eparhija "jeste i ostaje kanonski deo Srpske pravoslavne crkve ciji je poglavar Srpski patrijarh" (Vrga, 1975).

Prva izjava episkopa Dionisija bila je odmah razmatrana u Srpskom arhijerejskog sinodu na osnovu optuzbi koje su dosle u velikom broju od nekih delova svestenstva i mnogih istaknutih vernika protiv njegovog "najneprikladnijeg licnog stava i zloupotrebe Crkve". U junu 1962. godine, zvanicna delegacija SPC iz Beograda ucinila je posetu Americi sa ciljem da dobije informacije iz prve ruke o stanju u eparhiji. U septembru iste godine, episkop Dionisije ponavlja svoju nameru da prekine sa crkvom majkom ako ne bu de unapredjen u rang mitropolita, sa novim episkopima koji che biti potcinjeni njemu. On takodje zahteva da se sve optuzbe protiv njega odbace.

Na sastanku u novembru 1962. godine, Udruzenje svestenstva severnoamericke eparhije izrazava sumnju da episkop Dionisije zeli da sacuva jedinstvo u eparhiji i vezu sa crkvom majkom. Eparhijsko izvrsno telo, sastavljeno od vernika, 17. aprila 1963. godine, prihvatilo je deklaraciju u kojoj se kaze:

"Citav eparhijski izvrsni odbor sa episkopom Dionisijem na celu, jednoglasno i jasno ostaje za duhovno, hijerarhijsko i kanonsko jedinstvo sa Svetom crkvom u Jugoslaviji" (Vrga, 1975).

U deklaraciji se takodje navodi da bi samo Sveti arhijerejski sinod i Sabor mogli da presude sto se tice optuzbi protiv episkopa Dionisija. Dok je napetost rasla izmedju episkopa i svestenstva, Sveti arhijerejski sabor, na zasedanju odrzanom od 25. aprila do 11. maja 1963. godine, odlucio je da se formiraju tri eparhije, od ranije eparhije za SAD i Kanadu, kao odgovor na "zahtev srpske Crkve", kao i zbog velicine i prostranstva na kojoj se nalazila ranija Eparhija. U posebnoj odluci Sveti arhijerejski sabor daje instrukcije Svetom sinodu, kao svom izvrsnom organu, da suspenduje episkopa Dionisija sa svih funkcija i iz administracije eparhije dok se optuzbe ne ispitaju i on, eventualno, ne saslusa.

Episkop Dionisije je odbacio odluku Svetog arhijerejskog sinoda, izjavljujuchi:

"Ja ne priznajem ovu komunisticku odluku iz Beograda". Zatim, episkop Dionisije je objasnio da je formiranje tri nove eparhije zahtevao i trazio Titov rezim, "koji koci rad ove Eparhije i zeli da podjarmi ovaj deo slobodnih Srba preko episkopa njemu lojalnih". Novoimenovane episkope triju novo-formiranih eparhija, episkop Dionisije je pozvao da se odreknu crkve majke i pridruze njemu.

Tokom 1962. i pocetkom 1963. godine, episkop Dionisije je bio bez podrske u nameri da stekne "nezavisnost" eparhije od crkve majke. Medjutim, s vremenom, Srbi u Americi pocinju da se dele, a deli se i svestenstvo. Vech do jula 1963. godine bilo je sasvim jasno koje srpske organizacije i vodeche licnosti su na kojoj strani. U isto vreme, kontroverznost se pomera od religijskog vrha i vodechih ljudi u srpskoj etnickoj zajednici prema clanstvu crkve.

Episkop Dionisije je sazvao Crkveni sabor od 6. do 9. avgusta 1963. godine, sa ciljem da se razmotri novonastala situacija, koja je proistekla iz reorganizacije Srpske pravoslavne crkve u SAD i Kanadi i iz imenovanja novih episkopa. Sabor je usvojio rezoluciju koja zahteva "povlacenje svih odluka koje je Crkva proglasila u vezi sa episkopom Dionisijem; povlacenje svih novoimenovanih episkopa sa teritorije SAD i Kanade; prekid kanonsko hijerarhijskog jedinstva sa Crkvom majkom u otadzbini i odrzavanje samo d uhovnog jedinstva molitve..." (Vrga, 1975). Sabor se, isto tako, sastao i 12. do 14. novembra 1963. godine kada je usvojio znatno ostriju rezoluciju i izabrao episkopa koji che pomochi gospodinu Dionisiju.

Potpuni prekid jedinstva Srpske pravoslavne crkve u SAD i Kanadi je formalizovan. Cetiri meseca kasnije, 15. marta 1964. godine, Sveti arhijerejski sabor je lisio episkopa Dionisija episkopskog i monaskog cina. Jedini nacin da se odredi naklonost crkvenog clanstva u konfliktu izmedju episkopa Dionisija i crkve majke bilo je glasanje u svakoj parohiji pojedinacno. U pojednim parohijama je odmah po imenovanju novog episkopa sprovedeno izjasnjavanje, u drugim je glasanje izvrseno do kraja 1963. godine, a u ne kima je to izjasnjavanje odgodjeno za kasnije. Izjasnjavanje je dovelo do podele parohijana na dve grupe. Za njih se u literaturi srechu razni nazivi. Medjutim, grupa koja je ostala privrzena crkvi-majci i priznavala postojechu crkvenu hijerarhiju pominjala se (od druge grupe) kao "federalci" (prema federalnoj komisiji za verska pitanja koja je postojala u SFRJ), a grupa sa episkopom Dionisijem na celu (koja je kako je tada govorila predstavljala slobodnu Srpsku pravoslavnu crkvu) kao "raskolnici". Posto su protivnici episkopa Dionisija stalno izrazavali ideju jedinstva Srpske pravoslavne crkve u Americi sa crkvom-majkom u Jugoslaviji, smatrani su unitaristickom frakcijom, a oni koji su sledili Dionisija autonomaskom frakcijom.

Posle podele, kontakti izmedju ove dve frakcije bili su ograniceni, a u mnogim slucajevima i prekinuti. Nisu imali vise ni zajednicku sluzbu, niti druge verske obrede.

Nakon sto je rascinjen, episkop Dionisije je proglasio Slobodnu srpsku pravoslavnu crkvu. Dvadesetdevetogodisnji raskol naneo je mnogo stete crkvi. Bila je to crkvena - moze se rechi i politicka - a nikako verska podela. "Krivili su jedni druge, a svi su se osechali krivim" - istice u jednoj izjavi Slobodan Pavlovich, biznismen iz Cikaga. Mira i Slobodan Pavlovich su se medju prvima zauzeli oko pomirenja i otklanjanja raskola.

Na srechu srpskog naroda, on je bar formalno okoncan 1992. godine, na praznik Sretenja Gospodnjeg kada su Patrijarh srpski gospodin Pavle i mitropolit novogracanicki gospodin Irinej sluzili Svetu arhijerejsku liturgiju, u Sabornoj crkvi u Beogradu, oznacavajuchi da je zvanicno prestala da postoji podela u Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Kao kruna svega, Njegova svetost patrijarh srpski gospodin Pavle posetio je krajem 1992. godine Srbe u Americi i pozvao vernike na slogu i jedinstvo.

U susednim zemljama, kod srpske nacionalne manjine, raskol crkve nije dosao do izrazaja, ali je bio evidentan u drugim evropskim zemljama, mada je u Evropi duhovni zivot Srba bio siromasniji. To je, pre svega, rezultat odnosa vlasti prema strancima. Oni su vise od trideset godina tretirani kao gradjani na privremenom boravku, iako je dobar deo njih primio i drzavljanstvo doticnih zemalja.

U svetu danas ima 225 do 300 parohija Srpske pravoslavne crkve, u kojima sluzi 195 do 200 svestenih lica, 12 manastira, oko 200 svetovnih objekata - zaduzbina i spomen-kucha i skola (Milanovich, M. 1990).

belly
30/10/2005, 15:59
Iseljenicke asocijacije
Srb Net (Serb-Net) je srpska politicka asocijacija koja je nastala krajem osamdesetih godina kao reakcija na jacanje srpske drzavnosti u SFRJ i kao odraz potrebe ujedinjenja i zajednickog delovanja americkih Srba u prekookeanskim zemljama. Ideju o ujedinjavanju svih srpskih iseljenickih organizaicja i udruzenja u jednu asocijaciju iznela je prva kongresmen Helen Delich-Bentli na posebnom sastanku srpskih lidera u dijaspori, koji je odr-zan 1989. godine u Baltimoru. Taj predlog podrzao je Robert Rade Stojanovich (Bob Stone), predsednik Srpskog narodnog saveza iz Pitsburga, zajedno sa jos desetak organizacija i predstavnicima Srpske pravoslavne crkve iz Kalifornije. Odlukom vechine na ovom skupu je osnovana Srpsko-americka nacionalna informativna mreza (Serb Net). Clanice ove asocijacije su od poznatijih organizacija Srpski narodni savez, Srpska narodna odbrana, Srpski kulturni klub "Sveti Sava", Kolo srpskih sestara, Kulturni klub "Jovan Ducich", Srpsko narodno udruzenje "Srpska matica", Svetska srpska zajedni ca i Srpska pravoslavna crkva. Srb Net je za svoj rad dobio blagoslov vladike Hristofora iz Los Andjelesa i vladike Irineja iz Libertivila.

U Izvrsnom odboru, najvisem organu Srb Neta, jos na sastanku u Baltimoru, sedeli su Helen Delich-Bentli, predsednik, Bob Ston, predsedavajuchi, Bogdan Maglich, Slavko Paunovich, Milos Dobrijevich, potpredsednici, Milan Visnjich, blagajnik Jelena Pavicevich, sekretar, Nikola Trklja, koordinator, Ana Pavicevich-Harkins, koordinator i Dzordz Bogdanovich, direktor. Asocijacija ima desetak hiljada organizovanih clanova. Pored toga, Srb Net ima i Srpsko-americki informativni centar u Cikagu, koji vodi Dzordz Bogd anich i Odbor za humanitarnu pomoch u Pitsburgu, sa Bobom Stonom na celu. Kako je zapisano u dokumentima ove asocijacije, glavni zadatak Srb Neta na tlu SAD je ujedinjenje srpskih iseljenika pod devizom "Samo sloga Srbina spasava" u borbi za ocuvanje nacionalnog identiteta u Americi i u borbi za opstanak svih Srba sveta. Ti zadaci se sprovode kroz rad srpskih organizacija clanica, a posebno kroz list "Amerikanski Srbobran", dok posebni centri Srb Neta brinu o politickom marketingu, kulturnoj afirmaciji, a z atim i o medijskoj promociji srpskog naroda, kao i o humanitarnoj pomochi, neophodnoj borcima i izbeglicama u Otadzbini. Kao pomoch u borbi za istinu o Srbima angazovane su za milion dolara tokom 1993. godine i dve americke agencije "Mac Dermont O'Nil Association" i "David Kini Company". I u humanitarne akcije ukljucene su mnoge americke firme i sami gradjani SAD. Racuna se da je Srb Net, samo tokom 1993. godine poslao u Otadzbinu pomoch u vrednosti od tri miliona dolara.

Svoj doprinos afirmaciji srpskog naroda lideri Srb Neta su dali posebno organizovanjem, u vise navrata, velikih demonstracija nasih iseljenika u Vasingtonu, Los Andjelesu i Njujorku. Prilikom prvih nastupa celnika Republike Srpske i Republike Srpske Krajine u Njujorku, u OUN, clanovi ove asocijacije su tokom 1992. pomogli srpskim delegacijama sa Pala i iz Knina da sto bolje obave svoje diplomatsko-politicke poslove. Tom prilikom su im organizovali i susrete sa grupama americkih Srba. Tokom jeseni 1993. godi ne, uz finansijsku podrsku Srpske pravoslavne crkve, Otadzbinu je posetila prva delegacija Srb Neta. Nju je predvodila Ana Pavichevich-Harkins, predsednik Odbora iz Pitsburga, koja je sa sobom u Srbiju dovela i cetvoricu americkih kongresmena i senatora. Njihova poseta je doduse bila nezvanicna, ali znacajna i vrlo korisna za razumevanje tadasnjeg stanja i prilika u Otadzbini. Kako su, u medjuvremenu, zbog zauzetosti Srb Net napustili Helen Delich-Bentli i Bogdan Maglich, rukovodechu ulogu preuzeo je Bob St on.

Sabor srpskog ujedinjenja osnovan je na kongresu u Klivlendu, 7. decembra 1990. godine po ideji princa Andrije Karadjordjevicha i njegovog prijatelja Dragoslava Djordjevicha, profesora iz Kalifornije. Ovom osnivackom skupu prisustvovalo je oko 350 delegata iz citavog sveta, koji su zvanicno bili predstavnici svoje baze od najmanje deset clanova. Za predsednika Sabora srpskog ujedinjenja u Klivlendu je izabran Miroslav-Majkl Djordjevich, biznismen iz San Fransiska, za sekretara Momcilo Tasich, a za potpredse dnike Milos Milenkovich, Majlo Popovich, Nik Petrovich, Dejan Markovich, Nadezda Rakich. Prvobitni zadatak ove asocijacije je bio ujedinjenje i okupljanje svih Srba sveta oko programa finansijske pomochi mladim srpskim intelektualcima u obrazovanju, a potom i uspostavljanje sirih ekonomskih i kulturnih veza s Otadzbinom. Sa zaostravanjem situacije na Balkanu, a posebno nakon raspada SFRJ i izbijanja gradjanskog rata ciljevi ove asocijacije su se umnogome promenili. Pored ujedinjenja Srba u dijaspori sa Srbi ma u matici Srbiji, glavni pravci delovanja su bili zastita i zastupanje srpskih interesa u americkoj administraciji i medijima, kao i organizovanje humanitarne pomochi srpskim rodoljubima i izbeglicama.

Sabor srpskog ujedinjenja je registrovan kao iseljenicka kulturna asocijacija, u kojoj je clanstvo doborovoljno i zbog neprofitnog karaktera oslobodjeno plachanja poreza na sve finansijske rashode. Za svoj rad Sabor godisnje trosi oko 400.000 americkih dolara. Asocijacija okuplja srpske iseljenike svih uzrasta, bez obzira da li su vech clanovi nekih organizacija i ima svoje odbore sirom SAD, Kanade, Australije, Velike Britanije i Zapadne Evrope. Za cetiri godine postojanja broj clanova i simpatizera Sabora srpskog ujedinjenja je narastao cak na desetak hiljada, a broj regionalnih odbora na dvadeset. Poslednji je otvorio dr Mihailo Vukas u Svedskoj u zimu 1993. godine. Radi koordinacije rada, boljeg organizovanja kao i ostvarenja osnovnih ciljeva i zadataka, na ovako velikom prostoru tokom 1992. godine, ovaj kongres iseljenika otvorio je jos cetiri svoje kancelarije. Pored Centralne kancelarije u San Fransisku, koju vodi Jelena Kolarevich, otvorena je Srpska kancelarija u Vasingtonu, a za direktora je postavlj ena Danijela Sremac. Srpsku kancelariju u Londonu vodi Radomir Putnikovich, a u Srpskoj kancelariji u Beogradu direktor je Slavka Draskovich.

Na poslovima politickog i medijskog marketinga Sabora srpskog ujedinjenja u SAD, pored ovih direkcija, radi posebno "Zurnal javnih poslova" i "Glas Sabora", organi ove asocijacije, a i americka agencija "Manatos & Manatos". Odlukom Sabora specijalne akcije istrazivanja porekla neistina o srpskom narodu u SAD vodi izvrsni direktor Mirjana Samardzija. Posebnim zalaganjima predsednika Miroslava Majkla Djordjevicha i njegovih saradnika, Sabor je ostvario i odredjene kontakte, ali i uticaje u americkom politicko m vrhu. Organizovao je desetak javnih tribina u americkim medijima o Srbima i dvadesetak demonstracija u Los Andjelesu, Njujorku, Cikagu, Vasingtonu i slanje oko pet hiljada protestnih pisama predsedniku Bilu Klintonu i uglednim americkim senatorima i kongresmenima. Trenutno se u Saboru, bez mnogo medijske galame, priprema objavljivanje posebne knjige o srpskom narodu, na engleskom jeziku, ciji je autor jedan ugledni americki profesor.

Za cetiri godine rada ove nadstranacke organizacije, koja se zvanicno nije mesala u politicki zivot u Otadzbini, Sabor srpskog ujedinjenja je odrzao cetiri kongresa u Klivlendu 1990. godine, u Cikagu 1991, u San Dijegu 1992. i Njujorku 1993. godine. Na tim svesrpskim saborima u dijaspori iznesena je i utvrdjena srpska strategija i metodi njenog predstavljanja u zapadnom svetu. Kongresima su prisustvovali i ugledni americki politicari Dzim Mudi, Helen Delich-Bentli, Bil Barton, novinari Stiv Pleter, Piter Br ok i Zak Merlino, profesor Radza Tomas i clanovi dinastije Karadjordjevich, princ Aleksandar II i princeza Katarina. Rad Sabora srpskog ujedinjenja podrzava i Srpska pravoslavna crkva u Americi i Srbiji, a i mnogi srpski intelektualci i politicari.

U proleche 1991. godine posebna delegacija od dvadesetak clanova ovog srpskog kongresa, predvodjena tadasnjim predsednikom Miroslavom Majklom Djordjevichem posetila je Srbiju, Bosnu, Krajinu i Kosmet i razgovarala sa vodechim licnostima srpskog naroda. Rezultat te posete je bila Bela knjiga o Srbima, u kojoj su date analize i zakljucci o situaciji u Otadzbini, ali i o vrstama pomochi koju mogu dati Srbi u dijaspori. Tim povodom, Sabor srpskog ujedinjenja je na svojim kongresima usvojio nekoliko politickih r ezolucija u kojima se javno osudjuju antisrpski stavovi u medjunarodnim institucijama i medijima, genocid nad Srbima u Bosni i Hrvatskoj i daje podrska pravu na samoopredeljenje srpskog naroda u bivsoj BiH i bivsoj Republici Hrvatskoj, kao i procesu demokratizacije u SRJ. Na kongresu u Njujorku, oktobra 1993. godine, posebno je od OUN zahtevano ukidanje sankcija prema SRJ i povechanje humanitarne pomochi Srbiji i Crnoj Gori, kao i Srbima u krajinama. Tada su formirani i posebni komiteti Sabora za skidanje s ankcija i za humanitarnu pomoch, cije je vodjstvo povereno dr Vojkanu Joksimovichu i princezi Katarini Karadjordjevich. Ova asocijacija nije, medjutim, ni jednog trenutka zapostavila ni svoju prvu obavezu: finansiranje skolovanja talentovane srpske dece. U Americi se zahvaljujuchi Saboru obrazuje sezdesetak mladicha i devojaka iz Otadzbine, koji bi posle studija trebalo da se vrate natrag da pomognu razvoju srpske nauke i privrede. Otvorena je, takodje, i moguchnost jacanja ekonomske saradnje samog Sabora i njegovih clanova sa privrednicima u Otadzbini.

Na cetvrtom Saboru srpskog ujedinjenja u Njujorku, posle reorganizacije ove najaktivnije iseljenicke asocijacije, izabran je i novi Izvrsni odbor, na cijem celu je novoizabrani predsednik profesor dr Nikola-Nik Petrovich iz Meksika, a njegovi potpredsednici su Dusica Protich i Ron Radakovich. Dugogodisnji lider Miroslav Majkl Djordjevich je zadrzao specijalno mesto u upravi, a izabrano je i jos petnaest regionalnih predsednika odbora od Aljaske preko SAD i Kanade do Evrope, Australije i Juzne Amerike. Slede chi, peti po redu, Sabor je zakazan za jesen 1994. godine u Detroitu, a sesti bi, kako se planira, trebalo da se odrzi u Beogradu. Treba rechi i to da su tokom aprila 1994. godine u poseti otadzbinskim zemljama bili sledechi clanovi Sabora srpskog ujedinjenja: Miroslav Majkl Djordjevich, potpredsednik, Momcilo Tasich, clan, i Zarko Bilbija, clan Sabora. Oni su posetili Beograd, Pale i Knin da bi se na licu mesta informisali o situaciji u otadzbinskim zemljama i o tome informisali Izvrsni odbor Sabora srpsko g ujedinjenja. Nedugo zatim, pocetkom maja, potpredsednik Sabora, Majkl Djordjevich je govorio i u americkom Kongresu. Naime, gospodin Djordjevich je u spoljnopolitickom komitetu Predstavnickog doma opsezno i vrlo objektivno objasnio bosanski problem, kao "problem iz pakla" podvlacechi da "politika koju Sjedinjenje Drzave vode prema Srbima nije samo kontraproduktivna vech i duboko neprincipijelna i ne pristaje velikoj americkoj naciji i njenoj istorijskoj demokratskoj tradiciji" ("Politika", 14. V 1994). To m prilikom je predlozio Komitetu resenja koja bi bila prihvatiljava za rasplet bosanskog sukoba i ukidanje sankcija protiv Srbije i Crne Gore.

Srpski nacionalni savez (SNS) formiran je u Australiji 1990. godine kao asocijacija koja ima zadatak da objedini srpsku iseljenicku koloniju na "petom kontinentu". Na prvoj osnivackoj sednici clanstvo u ovom savezu su potvrdili predstavnici svih srpskih organizacija Srpske narodne odbrane, Srpskog kulturnog kluba "Sveti Sava", Udruzenja boraca Jugoslovenske kraljevske vojske "Draza Mihailovich", Cetnickog pokreta "Ravna gora", Kulturnog kluba "Njegos", Srpskog nacionalnog centra, Srpskog drustva "Zora" i Sr pske pravoslavne crkve, eparhije australijsko-novozelandske sa vladikom Longinom na celu. Za prvog predsednika Srpskog nacionalnog saveza izabran je biz-nismen i nacionalni aktivista Dragoslav Rancich, a za sekretara Djordje Covich, obojica iz Sidneja. Oni su ujedno bili i celnici odbora SNC za drzavu Novi Juzni Vels, dok je za predsednika odbora u drzavi Viktorija izabran inzenjer Vladimir Savich iz Melburna. Osnovni zadatak ove srpske asocijacije je bitka za ocuvanje i razvoj srpstva na australijskom tlu, gde hrvatska emigracija i ustase imaju dosta jako uporiste, i posebno organizovanje humanitarne pomochi srpskom narodu u Otadzbini. SNS je tokom 1991. godine odrzao dvadesetak manifestacija u svim australijskim gradovima pod nazivom "Dani srpske solidarnosti" na kojima je sakupljeno vise od 100.000 dolara. Takvih manifestacija srpskog duha i patriotizma bilo je najmanje po cetiri puta svake naredne godine i u njima su dosta cesto ucestvovali i gosti iz Otadzbine: akademik Matija Bechkovich, dr Veselin Djur etich, episkop Atanasije Jevtich, princ Tomislav Karadjordjevich, ali i mnogi predstavnici australijskih vlasti.

Na politickom planu, Srpski nacionalni savez je prvi put 1991. godine imao direktan kontakt sa predsednikom australijske vlade Bobom Houkom. Delegacija australijskih Srba, koju je predvodio advokat Ilija Viskovich je tom prilikom premijeru Bobu Houku u Kanberi predala promemoriju. U njoj se jasno kaze da nasi iseljenici, kao lojalni gradjani postuju zakone Australije, ali dizu svoj glas protiv medijske i politicke antisrpske kampanje, bojkota srpske istine i stavova srpskih doseljenika, kao i podrske koju australijske vlasti daju hrvatskim nacionalistima u Hrvatskoj i na "petom kontinentu". Sa tim stavovima Srpskog nacionalnog saveza upoznati su bili i senatori Bolkus, Hil i Evans, odgovorni za imigraciona pitanja, informisanje i spoljnu politiku, kao i sidnejski kongresmen Dzon Njumen, koji cesto zastupa srpske stavove u politickom vrhu Australije.

Tokom 1992. i 1993. godine na izborima u Srpskom nacionalnom savezu doslo je do velikih kadrovskih promena. Za predsednika je izabran Ilija Glisich, direktor drzavne poste u Sidneju, dok su lideri ove asocijacije za drzavu Viktoriju, Juznu i Zapadnu Australiju i glavni grad bili Slavko Nedeljkovich iz Melburna, Slavko Govedarica iz Sidneja, Boro Sajcich iz Perta i Borislav Pupovac iz Kanbere. Mladji i agilniji, novi rukovodioci asocijacije organizovali su u Sidneju izdavanje specijalnog Srpskog biltena, koj i se salje na dve stotine australijskih adresa i otvaranje srpskog nacionalnog radija "F 2000", preko kojih se siri istina o srpskom narodu. SNS je u vise navrata drzao i masovne demonstracije u Sidneju, Melburnu, Pertu i Kanberi protiv australijskih vlasti i njihove diskriminacione politike prema Srbima. Na protestnom mitingu u glavnom gradu Australije, u leto 1993. godine, bilo je oko dvadeset hiljada srpskih iseljenika, sto se moze smatrati najmasovnijim skupom Srba u dijaspori u poslednjih dvadeset godi na. Na ovim skupovima iskazana je puna podrska pravu srpskog naroda da se bori za svoju samostalnost na Balkanu i spremnost da se Srbima u Otadzbini pomogne.

Bez obzira na udaljenost Australije od srpske matice, koja iznosi dvadeset hiljada kilometara, Srpski nacionalni savez je preko svojih izaslanika redovno svakog meseca slao humanitarnu pomoch Srbima u Bosni i Srpskoj Krajini. Da bi se animirao sto vechi broj australijskih Srba, a posebno mladih, SNS je organizovao i posebna sportska takmicenja. Zahvaljujuchi aktivnostima princa Tomislava Karadjordjevicha u ove humanitarne akcije ukljucili su se i mnogi australijski Grci, Makedonci, pa i sami Australijanci. Tokom 1994. godine Srpski nacionalni savez u Australiji je oformio tzv. srpski lobi i pojacao svoju aktivnost na sirenju istine o Srbima, a posebno na trazenju podr-ske australijskih vlasti za skidanje sankcija protiv Srbije i Crne Gore. Delegacija Srpskog nacionalnog saveza nikada nije zvanicno posetila otadzbinu, ali su pojedini aktivni clanovi, na primer, sekretar Djordje Covich i urednici srpskog radio programa Vojkan Gavrilovich i Toma Banjanin bili u Kninu, odnosno na Palama i u Beogradu. Tom prilikom uspostavljeni su direktni kontakti sa srpskim rukovodstvima u Srbiji, Republici Srpskoj i Republici Srpskoj Krajini, sto je doprinelo boljem povezivanju australijskih Srba sa Otadzbinom. Na Kongresu srpskih intelektualaca koji je odrzan 22. i 23. aprila 1994. godine u Beogradu, srpske intelektualce iz Australije zastupali su Ilija Glisich, predsednik SNS i Peter Radan.

Svetska srpska zajednica. - Krajem 1989. godine u Svajcarskoj je profesor ekonomije dr Mihailo Misa Milosevich zajedno sa dr Bogdanom Maglichem iz SAD i grupom intelektualaca iz Beograda osnovao Svetsku srpsku zajednicu. Njena iskljuciva namera je bila da patriotski organizuje Srbe u dijaspori i stiti i zastupa fundamentalne srpske interese. Prvi predsednik Zajednice bio je dr Bogdan Maglich, dr Misa Milosevich je bio generalni sekretar Komiteta, a clanovi ovog izvrsnog organa bili su Matija Bechkovich, Mio drag Perisich, Jovan Raskovich i Atanasije Jevtich. Ova srpska asocijacija je kao svoje clanove registrovala nekoliko srpskih klubova iz Kanade, Australije i Zapadne Evrope. Tokom 1990. godine u Beogradu je otvorena i kancelarija SSZ, a planirano je i otvaranje zastupnistva i u Londonu i Frankfurtu. Odlukom srpskih vlasti u Sremskim Karlovcima, u ustupljenom prostoru dvorca "Stefanel", 1991. godine je otvoren i poseban Institut srpskog naroda SSZ.

Svoje prve akcije SSZ je sprovodila u okviru OUN u Zenevi, gde se raspravljalo o polozaju Albanaca na Kosmetu, a potom i o ulozi Srba u raspadu SFRJ. Tokom 1993, SSZ je organizovala u vise navrata demonstracije Srba u mnogim svetskim metropolama, a potom i okrugli sto o Srbima u Albaniji, Madjarskoj i Sloveniji. Kako je u medjuvremenu doslo do razlaza oko sustinskih ideja, SSZ su napustili i predsednik dr Bogdan Maglich, a i clanovi Komiteta, pa je dr Misa Milosevich preuzeo rukovodeche mesto u ovoj srpskoj asocijaciji.

Svetska srpska zajednica je danas najvecha krovna organizacija Srba u dijaspori. Prema podacima dr Mise Milosevicha, ova asocijacija okuplja oko 750 srpskih klubova i udruzenja sa blizu 250.000 clanova sa svih meridijana sveta. Zvanicno, Svetska srpska zajednica u dijaspori ima svoje poverenike u tridesetak drzava. Trenutno radi na ujedinjavanju srpske kolonije na severu Italije, gde zivi dosta Srba, uglavnom radnika i clanova njihovih porodica koji su se doselili u poslednjih pet godina u Milano i okolinu.

belly
30/10/2005, 16:00
Klubovi i organizacije
Glavni politicki organ, koji je u SFRJ vodio racuna o organizovanju jugoslovenskih gradjana na radu u zemljama Zapadne Evrope, bila je Savezna konferencija Socijalistickog saveza radnog naroda Jugoslavije (SK SSRNJ). Mada se zaklinjala u princip samoorganizovanja, odnosno u pravilo da nasi ljudi u tudjini treba sami sebi da prave drustvene i kulturne organizacije, SSRNJ, a i Savez komunista Jugoslavije su direktno, preko konzularnih predstavnistava uticali na rad jugoslovenskih klubova i udruzenja. Kako je taj uticaj rastao, tako je rastao i broj tih klubova, iako je talas migracije radne snage iz SFRJ postepeno opadao.

Ta pravilnost se najbolje vidi u cinjenici da je, na primer, 1977. godine u dvanaest najrazvijenijih evropskih imigracionih zemalja bilo svega 248 jugoslovenskih klubova. Najvise ih je radilo u Nemackoj - 95, Svedskoj - 65 i Austriji - 26, a najmanje u Zapadnom Berlinu - 1. Jedanaest godina kasnije, 1988. godine, medjutim, broj jugoslovenskih klubova se ucetvorostrucio na 848. Tada ih je najvise bilo, opet, u Nemackoj - 394, Svedskoj - 122, Francuskoj - 99, Austriji - 94, a najmanje u Norveskoj i Luksemburg u - po tri. Najvechi porast novih klubova zabelezen je u Holandiji, jer je uvechan za deset puta, od 2 na 21.

Analizom naziva ovih klubova, koji su imali i nacionalna obelezja, moze se zakljuciti da Srbi i Crnogorci nisu imali pravo ili nisu zeleli, da isticu svoju naciju. Tako se dogadjalo da su, na primer, Hrvati, Slovenci i Makedonci imali svoje klubove, cak i ribolovacka i planinarska drustva, a da su Srbi, koji su vechina u Svedskoj, imali samo tri srpska drustva "Svetozar Markovich", "Srbija" i "Sindjelich". Zauzvrat, "Vuk Karadzich", "Nikola Tesla" i "Mladen Stojanovich" proglaseni su jugoslovenskim.

Srpska imena korischena su u dijaspori u nazivima klubova samo tamo gde je njihov osnivac bila Crkva ili srpska emigracija. Drzava SFRJ i SKJ su se, medjutim, i prema njima odnosili kao prema drzavnim neprijateljima. Rukovodstvo Srbije je to chutke prihvatalo, a time cak i zvanicno odobravalo ovo politicko pokrstavanje srpstva u jugoslovenstvo.

Prema podacima DKP nase zemlje, iz 1993. godine, srpska dijaspora ima 690 organizacija.

Argentina ima 14 klubova i svi su jugoslovenskog karaktera, dok ih u Australiji ima 106. Najvise ih je u drzavi Novi Juzni Vels - 47 i u drzavi Viktorija - 26. Na petom kontinentu postoji desetak srpskih pravoslavnih crkava i dva manastira, Kalenich kod Kambere i Sveti Sava u Ilejnu kod Melburna. Gotovo sve srpske institucije u Australiji zadrzale su nacionalni karakter, mada ih ima desetak koje se dice svojim jugoslovenstvom.

U Austriji radi 65 "gastarbajterskih" organizacija. Najvise ih je u zoni Beca - 30, Salcburga - 18 i Volfsberga - 17. Polovina njih je srpske, a pola jugoslovenske orijentacije. Belgija ima cetiri, a Luksemburg samo jedno udruzenje nasih radnika. U Danskoj ih je 7, a u Italiji samo 5. Od toga su dva crkvena, jedno u Rimu i drugo u Trstu, dok su institucije u Milanu pred pocetak gradjanskog rata ugasene. Norveska ima 3 udruzenja jugosloven-sko-norveskog prijateljstva, a Holandija dvadesetak i sva su jugoslov enske orijentacije.

U Francuskoj radi 68 organizacija nasih radnika, od cega ih je najvise u zoni Pariza - 26 i Strazbura - 24. Njihova nacionalna orijentacija je polovicna, kao i u Svajcarskoj, gde postiji 18 klubova. Najvise ih je oko Ciriha - 10 i Berna - 5. Nemacka kao zemlja sa najvechim brojem "gastarbajtera" i clanova njihovih porodica iz SR Jugoslavije ima 154 organizacije. U Stutgartu i okolini ih je najvise, cak 68, u Frankfurtu 29, Minhenu 28, Diseldorfu 24, Hamburgu 14, Bonu 7 i Berlinu 4. Jugoslovenska orijenta cija je prisutna jos u 60% ovih udruzenja i klubova. Jugoslovenstvo je dominantno (70%) i u Svedskoj, gde radi 95 nasih organizacija najvise u Stokholmu 18, Geteborgu 16 i Malmeu 8.

Sjedinjene Drzave Amerike imaju pedesetak nacionalnih iseljenickih organizacija cisto srpskog karaktera. Najvise ih je u Klivlendu 15, Cikagu 12 i Micigenu 10. To je zemlja u kojoj ima najvise, devedesetak srpskih pravoslavnih hramova, od kojih su najpoznatiji manastiri Sveti Sava u Libertivilu i Gracanica u blizini Cikaga, a najstarija pravoslavna crkva podignuta je u Dzeksonu tacno pre sto godina. U Kanadi postoji, takodje, devedesetak srpskih organizacija i crkava. U nekim drzavama, kao sto su Novi Zelan d, Juzna Afrika i Juzna Amerika, ima ih manje i uglavnom su jugoslovenskog karaktera.

U Hrvatskoj postoje tri srpske organizacije, u Sloveniji pet, u Madjarskoj jedna i Rumuniji i Makedoniji po dve. Jedino Srbi u Albaniji nemaju nikakvu organizaciju. Interesantno je da od srpskih imena, medju nasim organizacijama najcesche se koriste imena Vuka Karadzicha i Dositeja Obradovicha, pa Nikole Tesla i Petra Petrovicha Njegosa. Prisutno je i ime "Sloga", kao i Karadjordje, a u crkvenim hramovima i klubovima Sveti Sava. Kod organizacija jugoslovenske orijentacije i dalje se koristi kovanica "Bratst vo-jedinstvo", zatim "Jugoslavija", "Domovina", "29. novembar", ali i imena E. Kardelja, R. Koncara, V. Vlahovicha, V. Rolovicha.

Generalni sekretar Svetske srpske zajednice dr Mihailo Misa Milosevich je u vise navrata potvrdio cinjenicu da je oko svih organizacija u dijaspori okupljeno jedva 300.000 Srba, Crnogoraca i Jugoslovena. Takvu procenu, svojevremeno, dao je i Dragoslav Djordjevich, osnivac Sabora srpskog ujedinjenja iz SAD, koji smatra da u tzv. srpskim poslovima u Americi i citavoj dijaspori, ucestvuje jedva do deset odsto nasih ljudi. Ovaj podatak pokazuje da je vechina nasih iseljenika, "gastarbajtera" i "manjinaca" naci onalno pasivna. To ujedno znaci da je i danas glavni zadatak svih srpskih organizacija i asocijacija da aktiviraju preostalih devedeset odsto Srba i Crnogoraca u dijaspori i ukljuce ih u proces ocuvanja i razvijanja srpskog nacionalnog identiteta i u Otadzbini i u tudjini. S obzirom na cinjenicu da su zahvaljujuchi, ponajvise, ratnom stanju na Balkanu i masovnom, ali pojedinacnom odzivu iseljenika da pruze humanitarnu pomoch svom zavucaju, odnosi izmedju matice i dijaspore vrlo bliski, stvoreni su uslovi da se konacno i izgradi most izmedju otadzbinskih i raseljenih Srba.

Od 12. do 14. maja 1994. godine, na inicijativu Srba iz Nemacke, Savezno ministarstvo za rad, zdravstvo i socijalnu politiku, Savezni koordinacioni odbor za humanitarnu pomoch i Crveni krst Jugoslavije organizovali su prvi Sabor davalaca humanitarne pomochi iz srpskih zemalja i dijaspore. Saboru je prisustvovalo oko 120 delegata humanitarnih organizacija iz dijaspore i predstavnici Republike Srpske, Republike Srpske Krajine i SR Jugoslavije. Posle dvodnevne diskusije, Sabor je usvojio prepuruke za rad human iratnih organizacija u Otadzbini i dijaspori i uputio protest Generalnom sekretaru UN Butrosu Galiju zbog zabrane uvoza humanitarne pomochi u SR Jugoslaviju sa zahtevom da se sankcije prema Srbiji i Crnoj Gori ukinu.

belly
30/10/2005, 16:00
Srpska stampa
Prva stamparija, a i prva knjiga na srpskom jeziku, pojavili su se jos 1493. odnosno 1494. godine na Obodu kod Cetinja kada je izdat Oktoih. Medjutim, kada je krajem XVIII veka u juznoj Ugarskoj formirana jaka srpska nacionalna celina, glavni kulturni centri naseg naroda preselili su se u Bec, Pestu i Veneciju. U ovim gradovima skolovao se veliki broj Srba i Crnogoraca, koji su zeleli da imaju svoje novine i knjige, ali za to nisu imali dozvolu mletackih, beckih i ruskih vlasti. Stamparija za srpska glasila i literaturu nalazila se 1755. prvo u rukama Dimitrija Teodosija iz Janjine, a potom 1769. Josifa Kucbeka iz Beca da bi je tek 1792. godine odlukom cara Leopolda II otkupio i jedan Srbin Stefan Novakovich iz Peste.

Istorija srpske stampe pocinje izdavanjem casopisa "Slaveno-serbskij magazin" koji je osnovao Zaharije Orfelin. Magazin je stampao Grk Dimitrije Teodosije u Veneciji 1768. godine. Casopis je bio "sobranije raznih socinenij i perevodov", na 96 strana, sa devet poglavlja pouka za decu, omladinu, vernike, odrasle i sest prikaza raznih knjiga. Prvi list na srpskom jeziku objavljen je u Becu 1791. godine kao "Serbskija novini povsednevija ", a kasnije samo "Serbskija novini". Izdavac i stampar je opet bio Grk, srpski prijatelj Markides Puljo. I pre nego sto su se posle godinu i po dana ove novine ugasile, Stefan Novakovich je avgusta 1792. izdao drugi srpski list "Slaveno-serbskije vjadomosti" sa razumljivom gradjanskom azbukom. List je objavljivao sve do decembra 1794. godine vesti iz zivota srpskih vojnika i skolaraca u Becu, ali i srpskog zivlja u Vojvodini, Beogradu i Zemunu. Zbog nedovoljnog broja pretplatnika, samo stotinu, Novakovich je, medjutim, morao ovaj list da ugasi ( Bjelica, 1968).

Kada su u prvoj polovini XIX veka socijalne promene zahvatile i Srbe u Vojvodini, ali i u Crnoj Gori, gde je njihov narodni pokret najvise dosao do izrazaja bas na polju kulture, ugarski Srbi su otvorili svoje skole, citaonice, pozorista i stamparije, a Crnogorci su uz osmoljetku dobili i prvi stampani crkveni kalendar "Grlica". Srbijanci su se jos sa Turcima nadmudrivali oko unutrasnje samouprave. Dva studenta, Dimitrije Davidovich i Dimitrije Frusich su u Becu 1. avgusta 1813. stampali "Novine serbske iz carstvujuschega grada Viene". Pored ovog lista, koji je u pocetku izlazio dva puta nedeljno, sam Davidovich je izdavao od 1815. i knjizevni almanah "Zabavnik". I ovo glasilo je, kad je afirmisano kao dnevni list "Novine serbske" okupljalo becke intelektualce srpskog porekla i afirmisalo srpsku kulturu, ali i vitestvo. Dvadesetak godina kasnije i Teodor Pavlovich je, doduse u Pesti, uredjivao prvo 1832. "Letopis Matice Srpske", a potom 1835. "Serbskij narodni list", 1838. "Serbske narodne novine" i 1845. ca sopis "Dragoljub". Cim je dobio dozvolu, Pavlovich je 1835. u Pesti pokrenuo i prvi ilustrovani "Serbskij narodni list". Tako je Teodor Pavlovich postao rodonacelnik politicke i revijalne stampe, ali u srpskoj dijaspori, Vojvodini koja je imala kulturnu autonomiju, pod vlaschu madjarske vlade. U burnoj 1848. godini Kosta Bogdanovich, ugledni publicista je u Pesti izdao "Vestnik" kao glasilo srpskih radikalista, a dr Danilo Medakovich je u Sremskim Karlovcima poceo da uredjuje "Napredak" kao organ srpskih na cionalista iz drustva "Srpski napredak". Bio je to prvi srpski list stampan van Srbije po pravopisu Vuka Karadzicha. U Srpskoj Vojvodini, pod Habsburzima, dr Danilo Medakovich je dva puta nedeljno od 1852. godine u Novom Sadu izdavao i "Srpski dnevnik" kao srpski odgovor beckom apsolutizmu (Skerlich, 1911).

Kada je, medjutim, 1860. godine Srpska Vojvodina ukinuta, cetiri godine kasnije, zabranjen je i "Srpski dnevnik". Njegov nekadasnji saradnik, Svetozar Miletich je usred Peste pokrenuo 1866. novi srpski politicki list "Zastava", cija je redakcija kasnije premestena u Novi Sad. I ovo glasilo "cistog, nepomirljivog nacionalizma srpskog" bilo je stalno pod udarom beckih vlasti, kao i njegov urednik, koji je vise puta hapsen. Sledechi ideje Svetozara Mileticha, srpski podmladak je 1867. pokrenuo "Pancevac", a u Novom Sadu 1870. list "Mlada Srbadija". Kada je pancevacki dnevnik zabranjen, njegov osnivac Jovan Pavlovich je u Zemunu 1874. poceo da stampa novu novinu "Granicar".

Pod pritiskom Zapada i Rusije i turska vlada je tih godina donela dekret o osnivanju srpskih stamparija i glasila u BiH, ali u formi zvanicnih i sluzbenih listova Carigrada. U leto 1866. godine u Sarajevu je pokrenut chirilicni nedeljnik "Bosanski vjesnik". Urednik je bio njegov zemunski stampar Ignjat Sopron, a glavni saradnik Milos Mandich-Novinar, koji su na turskom i srpskom jeziku izdavali i list "Bosna", a kasnije isto dvojezicni "Sarajevski cvjetnik". U Mostaru je 1876. stampan i drugi sluzbeni list "Neretva" za Hercegovinu, takodje, na turskom i srpskom jeziku. Nakon sto je Austro-Ugarska 1878. okupirala BiH, u njoj je pokrenuto dvadesetak listova, ali su na razvoj srpske nacionalne svesti najvise uticali literarni listovi "Bosanska vila" i "Zora". Njihovi pokretaci u Sarajevu su bili srpski ucitelji Mikasinovich, Sumonja i Kasikovich, a u Mostaru pisci Vladimir Chorovich i Aleksa Santich. Tirazi svih tih novina nisu bili mnogo veliki, jer su se kretali od pet stotina do dve hiljade, ali su bili znaca jni za sirenje srpskog jezika, kulture i svesti van matice Srbije. Pred Prvi svetski rat u Sarajevu je izlazilo cak pet dnevnika, a najuticajniji srpski listovi su bili "Srpska rijec" i nedeljnik "Narod", a u Banja Luci politicki magazin "Otadzbina", koji je od 1907. vodio Petar Kocich. Zbog toga sto su dizali bunu protiv narodnog ugnjetavanja svi ovi srpski glasnici su bili guseni i zabranjivani, a posebno Kocichev.

U to vreme i u Makedoniji je 1908. poceo da izlazi list "Vardar" kao glasilo srpske kolonije, ali pod uticajem naseg konzula i diplomate Zivojina Balugdzicha. Novina je negovala nacionalnu tradiciju, ali i sirila srpstvo. Takvu koncepciju je imao i "Srpski jug", koji je pokrenut u Skoplju 1914. Jedno vreme njegov glavni urednik je bio i Branislav Nusich. I kada su tokom ratova, srpski vojnici i dobrovoljci izbegli na Krf, uz pomoch vlade Kraljevine Srbije, oni su pokrenuli svoj list "Srpske novine" 1916. go dine. Slicna izbeglicka glasila su pokrenuta i u Parizu, Bizerti, Zenevi, Njujorku i Solunu. Najvazniji od njih je bila solunska "Pravda", u kojoj je pored naredbi, ukaza, ratnih i politickih vesti, bilo cak mesta i za literarne dodatke (Bjelica, 1968).

Pocetak srpske stampe u Americi obelezio je izlazak "Grcko-rusko-slovenskih novina" 1871. godine u San Fransisku, gde je dve godine pre toga otvorena i prva srpska, tj. Slovenska citaonica. Potom su u ovom kalifornijskom gradu stampani 1892. godine listovi "Draskova Sloga", "Slavjanska sloga" i "Srbin Amerikanac". Prvi Srbin, profesionalni novinar bio je Velimir Celovich iz Risna, Boka Kotorska, koji je jos 1859. u San Fransisku organizovao stampanje prvih iseljenickih novina, ali na italijanskom jeziku - L 'eco Della Patria (Eterovich, 1985). I list "Sloboda" je stvoren u San Fransisku avgusta 1893. godine. Prvi njegovi urednici su bili Veljko Radojevich i Lazar Radulovich, obojica Bokelji. Novina je ugasena 1906. zajedno sa stamparijom koja je nestala u pozaru. Srbi i Crnogorci iz Kalifornije su pokrenuli marta 1909. "Srpski glasnik", ciji su urednici bili Boza Rankovich, Milan Nikolich i Spiro Radojcich. U medjuvremenu, 1903. godine Veljko Radojevich je u Oklandu stampao list "Srpska nezavisnost" sa urednik om Prokom Jovkichem. Ovaj drugi talas srpske stampe u rasejanju, nastavljen je pokretanjem novih glasila na prostorima Severne Amerike. U Pueblu, drzava Kolorado, jos 1901. Mitar Saban iz Niksicha pokrenuo je list "Srbin", a u Sent Luisu, drzava Misuri, Milivoje Buzadzich je 1908. stampao "Srpski svijet" i Mile Jeftich "Borbu Balkana".

Crnogorac Mitar Saban je bio i glavni rednik "Amerikanskog Srbobrana", zvanicnog organa Srpskog pravoslavnog saveza "Srbobran", koji je formiran na skupstini u Mek-Kisportu i sa sedistem u Pitsburgu 1901. godine. Zvanicni organ ove srpske asocijacije 1901. bio je "Srbin", koji je 1905. promenio ime u "Amerikanski Srbobran". Sve do 1916. godine ova novina je izlazila kao nedeljnik, a od tada kao dnevni list. Posle Mitra Sabana, ovaj srpski dnevnik vodili su i Cedo Pavich, Milivoje Buzadzich, Pero Budisavljev ich, Milos Mrvos, Budimir Grahovac, a najduze Branko Dajicich. Poslednjih decenija glavni urednik je Robert (Rade) Stojanovich, poznatiji kao Bob Ston, inace predsednik Srpskog narodnog saveza iz Pitsburga. Kada je u Cikagu 1903. godine osnovan i Prvi srpski bratski dobrotvorni savez pokrenut je njegov list "Ujedinjeno srpstvo", ali tri godine kasnije. U glavnom gradu drzave Ilinois 1903. je formiran i Prvi crnogorski savez, a potom i Srpsko-crnogorski savez, ciji je organ poluzvanicno bio nedeljnik "Balkan " koji je izlazio od 1908. godine.

Ujedinjenjem prva tri saveza u Klivlendu 1909. godine nastao je Savez sjedinjenih Srba "Sloga", u kome se neko vreme angazovao i Mihailo Pupin. Delegati iz Pitsburga nezadovoljni radom ove asocijacije, opet su, 1910. obnovili rad Srpskog pravoslavnog saveza "Srbobran", dok je Mihailo Pupin sa svojim pristalicama formirao Savez "Svesna Srbadija". Razbijanjem ove asocijacije 1920. godine nastaje i Srpski savez "Sloboda", ali ostaje i Savez sjedinjenih Srba "Sloga". Ujedinjavanjem 1929. godine saveza "Srbobran " i saveza "Sloboda" nastao je novi Srpski narodni savez ciji je zvanicni organ bio upravo list "Amerikanski Srbobran". Ova novina koja se uredjuje i stampa u Pitsburgu, uporedo na srpskom i engleskom jeziku, i danas se predstavlja u zaglavlju kao "najstariji i najuticajniji srpski list, nedeljnik u Americi i kao oficijalni organ Srpskog narodnog saveza". List vise od devedeset godina neguje srpsku kulturu i tradiciju, kako svojim napisima iz pera najangazovanijih intelektualaca medju americkim Srbima, ali i iz otadzbine, tako i pokretanjem mnogih kulturnih, humanitarnih, pa i politickih akcija posebno medju srpskim iseljenicima u SAD i Kanadi. Na americkom kontinentu tiraz ovog lista dostizao je i dvadeset hiljada. Iz lista "Amerikanski Srbobran", medjutim, posle rascepa unutar Sjedinjenog saveza Srba "Sloga" u Njujorku 1909. godine stvorena je zasebna novina "Srbobran". Nju su vodili Cedo Pavich, Bozo Rankovich, Dusan Trbuhovich, Petar Lubarich, Bozo Martinovich, Milan Jeftich i Milan Trivunac (Sotra-Gachin ovich, 1990).

U Njujorku su jos 1901. godine Djordje Miletich i Dusan Popovich izdavali list "Srpska straza", koji je jedno vreme nosio i ime "Leskovac". Cedo Pavich je u ovom gradu 1906. uredjivao "Srpski americki glasnik", a Radoje Jovanovich i Sava Zec "Radnik", dok je jedan srpski nacionalista od 1910. stampao anarhisticki list "Volja". Njujorcanin Djordje Leskova je pokrenuo ilustrovani magazin "Ratnik". Cikaska bracha Ivan i Djuro Palandacich izdavali su tih godina dva lista "Ujedinjeno srpstvo" i "Jugoslavija". Sv estenik Petar O. Stijacich je izdavao "Balkan", a uredjivao mesecnik "Otadzbina" u Cikagu, gde je stampao i jos nekoliko sokolskih i crkvenih publikacija u kojima je podrzavao srpstvo. Ovaj Trebinjac je sa Dusanom Trbuhovichem i Petrom Sekulovichem, ocem glumca Karla Maldena, pokrenuo i nekoliko letopisa o srpskoj istoriji. U Geri, drzava Indijana, pod urednistvom Urosa Ducicha od 1909. izlazio je i list "Srpska narodna odbrana". Stevo Bogdanovich iz Spokena, drzava Vasington stampao je visokotirazni list " Slobodna Tribina" 1908, a u Detroitu su izlazile "Srpske novine".

Crnogorski doseljenik u Americi, Jovan Tomovich-Joso je 1901. stampao list "Rodoljub", a njegovi zemljaci Pavicevich i Sekulich su u Njujorku 1911. izdali "Amerikanski Glas Crnogoraca". Novinu "Narodna misao" pravio je u Bjuti, drzava Montana, Jovan Djonovich, a "Oslobodjenje" u Cikagu, stampao je Todor Bozovich. I jedni i drugi su u svojim izdanjima negovali srpsku veru i tradiciju, ali i pokazivali svoju odanost Otadzbini. Kada su se na Balkanu zahuktali srpski oslobodilacki ratovi, na americkom tlu je do slo do daljeg bujanja iseljenicke stampe. Zvanicni organ Crvenog krsta postao je list "Srpski dnevnik", ciji su osnivaci bili S. Rankovich i Mihailo Pupin. Njihovi neistomisljenici, Djordje Stojich i Dusan Silaski, stampali su, mada kratko, "Dnevni glasnik" i satiricni list "Bic". U prvim decenijama XX veka izlazili su jos i listovi "Jugoslovensko-amerikanski glasnik" i "Serbian Herald" u San Fransisku i "Narodna sloboda" u Vest Seneki, "Nova Srbija" u Los Andjelesu, "Slobodna tribuna" u Sijetlu, "Srpski a mericki glasnik" i "Sokol" u Njujorku i "Jugoslovenska zastava" u Cikagu.

U Kanadi je 15. jula 1916, kada je osnovana Srpska narodna odbrana kao brana frankovackom hrvatstvu, Gaja Vasiljevich inicirao osnivanje prvog srpskog lista "Kanadski glasnik". Njega je uredjivao narodni poslanik, Crnogorac, Michun Pavicevich, a izdavac je bio Spiro Hutalarevich. Jedan drugi Crnogorac, Joso Duletich pokrenuo je tada i srpski dnevnik "Otadzbina". Prvi srpski svestenik, arhimandrit Sevastijan Dabovich je 1905. godine u Cikagu uredjivao "Glasnik srpske crkve u Americi". U Njujorku je 1906. izl azio magazin "Vera i razum", a 1915. "Vesnik", ciji je urednik bio prota Sava Vojvodich, U Geri, Indijana, "Srpsku crkvu" je 1923. izdavao svestenik Petar O. Stijacich.

Izmedju dva rata, kad je u Ameriku dosao novi talas pravoslavnih doseljenika sa Balkana, odnosno Kraljevine Jugoslavije, u stampi su se pojavili mnogi srpski listovi: "Yugoslav Review" u Cikagu, "Yugoslav Jadran", "Slav American", "National Herald", "Iseljenik", "Slavonic Alliance Monthly", "Montenegrin Mirror" u San Fransisku, "Oslobodjenje" u Los Andjelosu, "Sloboda" i "Patnje Srbije" u Njujorku, "Serbian News", "Srbadija" i "Slobodna rec" u Pitsburgu. U Sijetlu je stampana "Slobodna tribuna", a u Detroit u "Slobodna misao" i "Crnogorac". Vechina ovih listova bili su glasnici odredjenih iseljenickih udruzenja, drustava i saveza, ali i politickih stranaka i pokreta. Malo ih je bilo privatnih, a jos manje komercijalnih. Tako je, na primer, Srpski savez "Sloboda" 10. oktobra 1927. godine u svom istoimenom listu zagovarao srpstvo nasuprot sve vise narastajuchem jugoslovenstvu. Pred sam Drugi svetski rat 1940. godine u Geri, dr Paja Radosavljevich je, kako svedoci Milena Sotra-Gachinovich, pokrenuo list "Reflekto r". Jos krajem decembra 1934. godine u Torontu, Bozidar Markovich izdavao je list "Glas Kanade" u tirazu od 15.000 primeraka. Prve kalendare "Amerika" i "Petar Veliki" 1906. i 1908. pak izdavao je "Palandech Public" u Cikagu, dok je srpske almanahe "Srbija" radio 1919. i Vid Vujich u Njujorku. Vechina ovih srpskih novina izlazila je kratko, ali i dovoljno dugo da ostave trag u iseljenickoj svesti i kulturi, jer je njihov prevashodni zadatak bio ocuvanje srpstva. To je, uostalom, najbolje u svojoj izjavi na prvoj strani "Glasa Kanade" napisao urednik Bozidar M. Markovich: "... Nas list sluziche nasem narodu i iseljenistvu, stitiche njegove interese i braniche cast imena naseg. Sirichemo ljubav i slogu, strogo, bez milosti osudjivati sejace mrznje i nesloge. Nas list che biti budni cuvar svih nasih svetinja i narodnih dobara... Cesto, vrlo cesto, glas naseg naroda, glas pravde, nije se mogao cuti. Osetili smo da treba da podignemo svoj glas..." (Markovich, 1965).

Revolucionarne promene, narastanje socijalistickih ideja, a posebno jacanje jugoslovenstva, imalo je za posledicu, u ovom medjuratnom periodu i budjenje radnickog pokreta i napredne stampe. Prvi glasnik socijalista u SAD bio je list "Radnicka straza", koji je izasao jos 1907. godine u Pitsburgu. Bio je to list Saveza radnickih klubova. Vodio ga je Licanin, Milan Glumac, doseljenik iz Kalesije kod Zvornika. A medju pokretacima je, pored mnogo Hrvata, bilo i jos nekoliko zagrebackih Srba: Nikola Banjanin i Bl agoje Zigich. U medjuvremenu, srpski socijalisti su 1911. stampali "Narodni glas", koji je uredjivao Blagoje Savich. Americke vlasti su 1918. zabranile "Radnicku strazu" zbog radikalizma, ali je Toma Kutuzovich umesto nje pokrenuo socijalisticko glasilo "Znanje". Kada se 1934. godine ojacao i aktivirao Jugoslovenski socijalisticki savez, odnosno Jugoslovenski politicki klub, u Cikagu su socijal-demokrate stampali i list "Narodni glasnik". Godinu dana kasnije, Srbi su pokrenuli jos jedan list "Slobodna rec", ciji je zvanicni urednik bio Jozo Rajnovich, a nezvanicni Nikola Kovacevich iz Pitsburga i saradnici Stevan Dedijer, Mirko Markovich i Srdja Prica. Kada je pocetkom 1936. doslo do okupljanja svih antifasistickih organizacija na Vidovdan u Cikagu, stvoren je pod okriljem Kominterne i Vidovdanski pokret Srba u SAD. Njegov zvanicni organ je bio bas list "Slobodna rec", dok je Jugoslovensku socijalisticku radnicku federaciju u Americi zastupala novina "Radnicka borba". Prva novina kanadskih socijalista bio je zapravo informativni bilten "Nezaposleni radnik", koji je sapirografisan 1929. godine u Vankuveru. Iz njega che hrvatsko krilo da stvori "Borbu", a srpsko, okupljeno oko Srpskog prosvetnog saveza 1936. godine pokreche list "Pravda". Kada je i ova novina zabranjena, urednici Jovan Djajich, Maksim Bijelich i Bogoljub Stevanov pokrenuli su 1941. godine "Srpski glasnik" u Kanadi, koji je imao tiraz oko tri hiljade. Do pocetka pedesetih u SAD je izlazilo sezdesetak srpskih novina. Najvise ih je bilo u Kalifornij i - 17 i Njujorku - 14, manje u Vasingtonu - 11 i Ilinoisu - 10, a najmanje u Pensilvaniji - 5, Micigenu i Misuriju - po 2 i Montani i Koloradu - po jedan (Etereovich, 1985).

Balkanski iseljenici u udaljenoj Juznoj Americi su se najcesche opredeljivali prvo kao Juzni Sloveni, a potom kao Jugosloveni. To se osechalo i u njihovim glasilima. Prvi njihov list bio je "Iskra slavjanske slobode", koji je stampan jos 1883. godine, sa ciljem da okupi Juzne Slovene u borbi protiv austro-ugarskog jarma na Balkanu. Pocetkom XX veka u Antofagasti je izasla "Sloboda", a cim je izbio Prvi svetski rat i list "Pokret", koji je, takodje, negovao slobodarske tradicije. U Boliviji je 1916. izlazila "Jugoslavija", a tokom Drugog svetskog rata u Argentini je stampan "Jugoslovenski iseljenicki vjesnik" i u Paragvaju list "Jugoslavija". Medju urednicima bili su i znameniti srpski novinari Jakov Bosnich-Bogatela, Petar Rosich i Petar Andrijich. Na petom kontinentu, krajem dvadesetih godina australijski socijalisti poceli su da izdaju "Borbu". To je bio zvanicni organ Borbenog radnickog pokreta, koji je cesto zabranjivan, pa je i njegov list menjao ime u "Pravdu", "Oganj", "Iskra". U redakciji u Broken Hil u radili su Toma Katich i Ivan Viskich. Kada je iz ovog pokreta tridesetih izrastao Savez jugoslovenskih iseljenika u Australiji 1934, uz saglasnost vlasti Ivan Kosovich je poceo da uredjuje list "Napredak". U njemu su pored Veljka Vlahovicha i Petra Todoricha bili mnogi drugi australijski Srbi i srpski socijalisti. Na Novom Zelandu, pak, socijalisticki opredeljeni jugoslovenski iseljenici su stampali dva lista 1910. godine "Nadu" i 1913. "Slavenski glasnik" (Markovich, 1975). Na evropskom tlu, socijalisti, a kasnije i komunisti iz Jugoslavije imali su mnogo vise uticaja na pokretanje proleterske stampe. Stamenko Radojkovich je, na primer, pod uticajem KP Francuske u Parizu 1924. stampao "Glas" u sest hiljada primeraka, a potom i "Cheliju". Tri godine kasnije u Becu je uredjivao "Balkansku federaciju" koja je, kao i mnoga druga glasila socijalista i komunista, vrlo malo uticala na razvoj srpskog nacionalnog identiteta, a najvise na sirenje internacionalizma i jugoslovenstva.

Do ponovnog ozivljavanja nacionalne stampe medju iseljenim Srbima doslo je tokom Drugog svetskog rata, uporedo sa narastanjem otpora prema fasizmu, ali i prema komunizmu i jugoslovenstvu. Pojava tzv. ratne srpske emigracije imala je za posledicu i fizicku, ali i duhovnu revitalizaciju Srba u dijaspori. U takvim uslovima dolazi do trecheg budjenja srpske javne reci. Prve stampane emigrantske novine, prema svedocenju majora Miodraga Djordjevicha, izasle su 1945. godine u ratnim logorima severne Nemacke i zval e su se "Rodoljub". U italijanskom lageru Forli, medjutim, iste 1945. godine Borivoje Karapandzich je poceo da uredjuje "Sumadijski vesnik", a kada je prebacen 1946. u logor Eboli izdavao je i casopis "Pod maslinama". Bili su to zapravo, literarni listovi. Prve "Srpske novine", Karapandzich je zajedno sa cetnickim vojvodama Djujichem i Jevdjevichem stampao upravo u logoru. U Napuljskom bazenu, srpski emigranti su imali jos dve knjizevne novine "Luca" i "Sesti septembar", a u Eboliju i listove "Sejaci", "Ra vnogorska Jugoslavija", "Trojka", "Sloboda", "Jugoslovenske novine". Ratni emigranti, skloni pisanju i slikanju, imali su tu i Klub knjizevnika i umetnika. Njegovi clanovi su bili pisci Veroljub N. Dinich, dr Milutin Devr-nja, Mihajlo-Micho Vlahovich, Milutin Manojlovich, dr Mateja Matejich, Ratko Parezanin i sam Borivoje Karapandzich. Kada je ovaj geometar i novinar iz Valjeva i clan ljotichevog Srpskog dobrovoljackog korpusa prebacen sa srpskim izbeglicama iz Italije u cuveni nemacki Munster Lager uredjiv ao je list "Vihor". U ovom logoru srpski emigranti su objavljivali i literarni list "Pod borovima" kao i srpske casopise "Sloga" i "Zivot i rad". Borivoje Karapandzich je, kada se 1948. godine, nasao na slobodi, u Lingenu na Emsu, izdavao emigrantski Bilten za politicka i kulturna pitanja. Iz njega je kasnije nastao polumesecni list "Iskra" koji danas izlazi u Birmingemu (Lopusina, 1991). Emigranti koji su se uselili u Englesku, izdavali su 1947. godine u Londonu list "Ravna Gora" i casopis "Glas Ravne Gore ". U Parizu je dr Milutin Devrnja pocetkom 1948. godine, nakon dolaska iz nemackog logora, ucestvovao u organizovanju i stampanju "Cetnickog glasnika". Stevan D. Trivunac je u Francuskoj u to vreme poceo sa izdavanjem srpskog lista "Radikal", koji je bio zvanicni organ Narodne radikalne stranke u emigraciji, a potom i "Oslobodjenje" list srpskih boraca za slobodu i demokratiju, kako je pisalo u njegovom zaglavlju.

Srpski ratni emigranti, koji su od vlasti u FNRJ okarakterisani i kao politicki i neprijateljski emigranti, izvrsili su u dijaspori ogroman uticaj na rad vech postojechih nacionalnih organizacija, a i na njihova glasila. Taj uticaj se ponajvise ogledao u jacanju antikomunizma, antijugoslovenstva, ali i velikosrpstva i cetnistva u radu, pre svega, Srpske narodne odbrane i Srpskog kulturnog kluba Sveti Sava, tako da su i njihova glasila u FNRJ proglasavana cetnickim i neprijateljskim, ali i subverzivno-propa gandnim. Tako u knjizi Osnovi drzavne bezbednosti, izdate u Beogradu 1987. godine, pise: "Rukovodstvo SNO je organizator stampanja i rasturanja brosura i pamfleta. Glasila ove emigrantske organizacije su listovi "Sloboda" - stampa se u Cikagu kao nedeljnik u 2.000 primeraka, "Kanadski Srbobran" - list izlazi u Hamiltonu, Kanada, "Glas kanadskih Srba" - stampa se tri puta nedeljno u Vindzoru, Kanada, u oko dve hiljade primeraka i "Beli orao", koji se stampa u Minhenu i izlazi desetodnevno u oko 500 primeraka . Organizacija SKK Sveti Sava izdaje glasilo "Srpska borba", koji se stampao u Cikagu, a od 1971. godine u Velikoj Britaniji. "

Mnogi od ovih listova graficki su bili dosta slicni "Americkom Srbobranu", velikog formata, sa velikim zaglavljem i stampani pola na srpskom, pola na engleskom jeziku. Tako su, na primer, "Glas kanadskih Srba" uredjivali supruznici Dragasevich, s tim da je Bora pripremao srpsku, a Draga Dragasevich englesku sekciju. Izuzetak je bio list srpskih muslimana iz Kanade "Bratstvo", koji je pokrenuo i uredjivao od 1954. godine Alija Konjhodzich. Ovaj jedini ilustrovani "mesecni casopis za jacanje nacionalno-politi ckog jedinstva Srba pravoslavnih i muslimana u emigraciji" izlazi i danas u Torontu na chirilici i pod urednistvom Milenka Djurovicha-Viliama. A kada je Udruzenje boraca kraljevske jugoslovenske vojske "Draza Mihailovich" registrovano 1950. u SAD kao udruzenje izbeglica, njegov zvanicni glasnik bio je list "Ravnogorski borac", koji je stampan u Cikagu jednom mesecno u 3.000 primeraka. Ogranci ovog udruzenja u Svajcarskoj izdavali su "Bilten srpskog nacionalnog kluba", a u Briselu list "Napred za slobodu". U Argentini je izlazila novina "Srpska zastava", kao i casopis "Demokratski forum", koji je bio organ Srpskog nacionalnog odbora. Organizacija srpskih cetnika "Ravna Gora", sa sedistem u Geri, osnovana je 1952. godine, kada je i stampano glasilo njene Centralne uprave list "Srbija" u oko 2.000 primeraka. Frakcija jevdjevichevaca izdavala je u Cikagu mesecnik "Srpske novine" u 15.000, a frakcija djujichevaca izdavala je u Milvokiju "Cetnicke novine" u oko hiljadu primeraka (Djordjevich, 1987).

Poseban znacaj emigrantske srpske stampe bio je u tome sto je uspela da spoji nacionalna i verska osechanja iseljenih Srba i Crnogoraca sa ideoloskim i politickim interesima ljudi u dijaspori. U njoj je srpstvo bilo oliceno u Srpskoj pravoslavnoj crkvi i njenim poglavarima Svetom Savi, Gavrilu Dozichu, Nikolaju Velimirovichu, vladikama Dionisiju, Kristoforu i Irineju, ali i u gerilskoj borbi i stradanju generala Draze Mihailovicha, kao i u izbeglickoj sudbini clanova dinastije Karadjordjevich. To su ujedno bila i tri temelja srpske sloge i jedinstva u dijaspori, na kojima je srpska emigrantska stampa insistirala. Njen uticaj na kulturni zivot srpskih iseljenika bio je jak, narocito u SAD, Kanadi, Velikoj Britaniji i Australiji. Na petom kontinentu, po uzoru na "Amerikanski Srbobran", ali i na listove "Sloboda" i "Srbija", na primer, iza Drugog svetskog rata pokrenuto je i stampano nekoliko srpskih novina: "Sloga", "Glas Srba", "Australijski Srbobran" i "Srpski glasnik". Istovremeno, sva ta emigrantska, pa i i seljenicka stampa je shodno posebnom Zakonu o izdavackoj delatnosti i Zakonu o sprecavanju zloupotrebe slobode stampe, bila zabranjena za unosenje, prestampavanje i citanje u SFRJ, a time i u Srbiji i Crnoj Gori. Taj snazan uticaj emigracije u iseljenickoj stampi osechao se sve do pocetka sedamdesetih godina kada je, sa nadolazechim talasom ekonomskih migranata iz Jugoslavije, doslo do cetvrtog budjenja stampe u srpskoj dijaspori. Ovog puta, medjutim, taj proces je bio indirektno iniciran, pa i kontrolisan iz Beograda. A to je bila neposredna posledica uspostavljanja dobrih politickih i diplomatskih odnosa izmedju SFRJ i zemalja imigracije, sklapanja ugovora o medjudrzavnoj saradnji kojima je dozvoljeno formiranje klubova Jugoslovena, a time i stampanje njihovih glasila. Dve zemlje su u tome bile dosta tipicne: Francuska i Svedska.

U Parizu je 1915. osnovan Univerzitetski odbor srpske mladezi, kome je presedavao Luj Lijar i koji je izdavao list na chirilici "Omladinski bilten". Godinu dana kasnije, sa radom je pocelo i obnovljeno studentsko drustvo "Zora", a i njegov ekonomsko-politicki nedeljnik "Nova Srbija".

Mada je Francuska posle Prvog svetskog rata zbog obnove imala velike potrebe za stranom radnom snagom, ona je svoje granice za doseljenike sirom otvorila tek 1922. godine. Tada je u ovoj zemlji vech zivelo i radilo 60.000 Jugoslovena, koji su okupljeni oko cetrdesetak klubova i udruzenja, izdavali cak tridesetak novina i casopisa, uglavnom i sa izrazitom jugoslovenskom idejom pa se tako dogodilo da je cisto srpsko drustvo "Zora" preraslo u Jugoslovensko studentsko udruzenje sa 200 clanova, koje je stampalo i svoj "Glasnik". Radjanje novih listova posebno je potakla aktivnost KPJ u Francuskoj, gde su izlazili i listovi "Glas" i "Proleter". U njima su kao urednici i novinari radili mnogi Srbi: Stamenko Radojkich, Voja Dimitrijevich, Branko Sotra, Koca Popovich, Rodoljub Colakovich, Pavle Savich, Marko Ristich. Glasilo nasih iseljenika su bile "Pariske novosti", a neko vreme na celu jugoslovenske kolonije u Francuskoj bio je Srbin Mihajlo Gluscevich. Pored ovih listova stampani su i "Jugopres", "Glas jugoslovens kih iseljenika" i "Klasna borba".

Rad na okupljanju Jugoslovena u Francuskoj komunisti su nastavili intenzivno i posle Drugog svetskog rata, kada je na celo jugoslovenske zajednice dosao Rudi Supek. I pre nego sto je 1946. u Parizu odrzan prvi kongres Udruzenja Jugoslovena, komunisti su poceli da stampaju iseljenicko glasilo "Nova Jugoslavija". Te godine, medjutim, pri prvoj Srpskoj pravoslavnoj opstini u Parizu, koju je vodio dr Mihajlo Gluscevich sa Ivanom Ivanovichem, pokrenut je i list "Srpski glas". Njegovi urednici su bili Milorad Dra skovich i Voja Lazich. Svoje novine "Seljacka demokratija" imao je i srpski advokat Dimitrije Lazarevich, kasnije osnivac casopisa "Istina o Jugoslaviji", koji je izlazio na francuskom jeziku, dok je Vladan Vladisavljevich vodio list "Slobodna tribina". U Parizu je u to vreme stampan i "Glas srpske zemljoradnicke zadruge" i "Glas naroda". Burne 1948, i u Francuskoj je doslo do cepanja jugoslovenskih udruzenja i saveza, a samim tim i njihovih glasila, tako da je stvorena nova organizacija "Bratstvo-jedinstvo ", koja je bila lojalna Titovoj vlasti. Clanovi ove asocijacije su izdavali obnovljeni list "Nova Jugoslavija", kao i novinu "Bratstvo-jedinstvo", koje su vodili Dragoslav Mihailovich i Milja Asanovich. Lider ove grupacije Jugoslovena bio je Srbin Marko Ristich. Oni komunisti, uglavnom Srbi i Crnogorci, koji su se opredelili za Moskvu i Staljina imali su svoja glasila "Jugoslovenski vesnik" i "Glas jedinstva": staljinisti su bili samo jedna grupa u srpskoj politickoj emigraciji u Parizu. Drugu struju predst avljali su nezavisni demokrati Desimir Tosich, Vlasta Stojanovich i Zivko Topalovich, koji su posle prve Konferencije saveza "Oslobodjenje" izdali i svoj list "Sindikalac". Ova novina je zvanicno bila glasilo slobodnog jugoslovenskog radnickog saveza u inostranstvu.

Malo je tacnih podataka o novinama koje su Jugosloveni izdavali u Francuskoj i to iz dva razloga. Prvi je sto su listove pravili i pojedinci i udruzenja, i u Parizu, ali i u malim gradovima, cak i nasim skolama. A drugi je sto istrazivaci nisu ovom pitanju poklanjali previse prostore, jer su se najvise bavili prebrojavanjem Jugoslovena. Dosta cesto je pominjan podatak da je u Francuskoj stampano u poslednja tri veka oko 140 listova, na francuskom ili nekom od jugoslovenskih jezika. Najvise ih je bilo na srp skom (170) jer se i nasa inteligencija, uglavnom, i skolovala u Parizu i Marselju.

Vechina tih glasila izlazila je posle Prvog svetskog rata, kada je Francuska mnogim Srbima postala druga domovina: "Nove srpske novine", "La Patrie Serbe", "Le Serbie", "Bulletin de presse serbe", "Srpski orlich", "Skerlich", "Ucitelj", "Domovina", "Eho Beograda", "Iskra", "Sloga", "Dimitrovac", "Sluzbeni list III srpskog odelenja". U tim novinama radili su Velibor Gligorich, Milan Bogdanovich, Branislav Nusich, Jaksa Prodanovich, Milan Grol, Aleksandar Arnautovich.

Sredinom sedamdesetih, pod uticajem SK SSRN Jugoslavije u Svedskoj je formiran Savez jugoslovenskih klubova i druzenja, ciji je zvanicni organ bio "Jugoslovenski list". Izlazio je u pocetku neredovno, a potom mesecno, u tirazu od tri hiljade primeraka, na srpsko-hrvatskom jeziku i latinici. Redakcija i stamparija su se nalazile u Stokholmu, a medju urednicima su bili i Dusan Femich i Andrija Jovicich. Stampa jugoslovenskih, a time i srpskih i crnogorskih radnika na privremenom radu u inostranstvu, ne moze s e okarakterisati kao masovna, jer u nju nisu ulagana velika, ni drzavna, ni klupska, a ni pojedinacna sredstva. Problem informisanja nove generacije srpskih migranata drzava SFRJ je resavala sedamdesetih i osamdesetih godina izvozom i besplatnim deljenjem jugoslovenske stampe po klubovima i savezima, a ne njihovim pokretanjem i stampanjem u inostranstvu. Za ekonomske migrante, posebno u Evropi i Velikoj Britaniji, odgojenim na jugoslovenstvu, postojecha emigrantska i iseljenicka stampa nije bila suvise inte resantna, pa novo useljavanje Srba i Crnogoraca iz SFRJ nije uticala na porast tiraza tih novina. A to je ujedno i znacilo pomanjkanje nacionalne srpske svesti medju novim iseljenicima i na Starom kontinentu, ali i u prekookeanskim drzavama. U Australiji je, na primer, jedan spretni Grk jos sedamdesetih godina poceo da stampa latinicom, na srpsko-hrvatskom jeziku list "Novosti", koji je i fakticki bio kopija beogradskih novinskih izdanja. I to su bile novine namenjene Jugoslovenima, u kojima se nije osechao srpski duh, pravoslavna vera i tradicija.

Tek krajem osamdesetih, kada je doslo do burnih dogadjaja na Kosmetu i kada je stvoren pokret za povratak srpske duhovnosti i drzavnosti, a posebno kada je izbio gradjanski rat u SFRJ 1991, u dijaspori je doslo do petog budjenja srpske stampe. Uporedo sa tim doslo je i do osnivanja novih srpskih klubova, udruzenja, drustava, saveza i posebno humanitarnih fondova. Taj proces je bio najizrazeniji tamo gde je srpska stampa bila najmanje razvijena, u Australiji. Pored "Sloge" iz Perta, koja je postojala sedamde set godina i nekoliko verskih novina, kao sto su bili "Eparhijski Vesnik" i "Mladi srpski sokoli", na "petom kontinentu" nije bilo uglednijeg srpskog lista sa visokim tirazom i uticajem. Verovatno je zato 1990. godine gradjevinar, biznismen i izdavac, doseljenik iz Srbije, Djordje Marinkovich u Melburnu pokrenuo srpski informativno-politicki, ali i komercijalni "Srpski glas" - jedan i jedini srpski list na australijskom tlu - kako pise u njegovom zaglavlju. List je poceo sa tirazom od tri hiljade primeraka i jednim novinarom, Radom Berakom. U nedostatku kadrova, uglavnom se bavio prestampavanjem beogradskih listova i magazina, da bi nakon uvodjenja sankcija prema SRJ 1992. godine, urednistvo pocelo samostalno da funkcionise. Izlazio je dva puta nedeljno, utorkom i petkom, na chirilici i sa ponekim tekstom na engleskom jeziku. Na pocetku 1994. godine "Srpski glas" je vech dostigao tiraz od 10.000 primeraka. Danas ima dvadesetak novinara i saradnika iz Australije, SRJ i srpskih krajina i predstavlja, pored "Ame rikanskog Srbobrana", najprofesionalniji politicki list Srba i Crnogoraca u dijaspori. List neguje srpsku veru, kulturu i tradiciju. Informise srpsko iseljenistvo o zbivanjima u Australiji, SRJ i srpskim krajinama, a posebno o svetskim dogadjajima koji imaju odraza na dogadjaje na Balkanu. Zalaze se za nacionalno pomirenje i slogu u srpskom narodu, uz izrazenu podrsku politickoj opoziciji i u SRJ, ali i u krajinama. Zbog naraslih potreba za informacijama urednistvo je na pragu 1994. godine pocelo da izdaje i prvi chirilicni dvonedeljnik u Australiji - "Srpski svet".

U to vreme, u Australiji je Organizacija srpskih cetnika "Ravna Gora" iz Kabramate u Sidneju, stampala mesecnik "Suvobor". Ovaj srpski cetnicki casopis uredjivao je Zivojin Marinkovich. Radisa M. Nikasinovich je uredjivao i izdavao list "Srpski glasnik". Bile su to sapirografisane novine grupe srpskih cetnika Draze Mihailovicha, bez vecheg ugleda i tiraza medju australijskim Srbima i Crnogorcima. U Sidneju je clan Srpskog nacionalnog saveza, Djordje Covich tokom 1993. izdao tri broja prvog ilustrovanog list a za Srbe u svetu "Svetska Duga", koji se zbog malog prodajnog tiraza ugasio. Sredinom 1993. grupa beogradskih doseljenika mladje generacije, pokrenula je i list "Srpska sloga", ali ni on nije dugo zivo. Bracha Rade i Stevan Radovanov, celnici Srpskog kluba u Kanberi, su 1991. godine poceli da izdaju mesecnik "Srpska drzava", u skromnoj tehnici i takvog citalackog dometa.

Na americkom tlu, novi list pokrenuo je prvi 1991. godine svestenik Mihailo V. Mikich iz Indijanopolisa. Njegove nezavisne srpske novine zvale su se "Srbobran". Sabor srpskog ujedinjenja, nova i velika iseljenicka asocijacija, poceo je te godine da izdaje svoj mesecnik "Unity Herald", dvojezicno na srpskom i engleskom. Urednik je bila LJiljana Obradovich-Knezevich iz Njujorka, dok je direktorka Danijela Sremac iz Srpske kancelarije u Vasingtonu, takodje jednom mesecno, izdavala na engleskom "Zurnal javnih p oslova" ove asocijacije. Kako je taj list zvanicno dostavljen svim americkim institucijama u Vasingtonu, to je ujedno bio i jedini srpski list koji se citao u Beloj kuchi, Senatu i Kongresu. Mlade izbeglice i doseljenici iz Srbije u Njujorku su stampali kulturni casopis "Hello Belgrade": Izdavac i glavni urednik je bio Uros Pejanovich. Od kulturnih casopisa u SAD najpoznatiji je bio "Serb World", dvomesecnik koji je vech devet godina izlazio u Arizoni. Urednik i izdavac je bila Meri Niklanovich Hart, potoma k prve generacije srpskih iseljenika iz Tusona. Casopis je stampan na engleskom jeziku u hiljadu primeraka i predstavlja svojevrsnu enciklopediju srpske bastine u Americi. A u Kaliforniji, tacnije u Los Andjelesu, gospodin Micha Radenkovich, poznat takodje kao cuvar srpskog duhovnog blaga u SAD, poceo je krajem 1993. godine da izdaje chirilicni nedeljnik "Srpska stvarnost" o svom trosku.

List rumunskih Srba "Nasa Rec" osnovan je 1989. godine. Njegov izdavac je bio Demokratski savez Srba i Karasevaka u Rumuniji. Redakcija se nalazila u Temisvaru, gde je novina i stampana kod Trgovinskog drustva "Helikon" - Banat. Glavni urednik lista 1993. godine bio je Srboljub Miskovich, a predsednik Izdavackog saveta DSSKR bio je Slavomir Gvozdenovich. DSSKR je izdavao i kulturni casopis "Knjizevni zivot", ciji je glavni i odgovorni urednik bio ugledni pesnik i narodni poslanik Slavomir Gvozdenovich. Srbi u Rumuniji su imali i svoj jednocasovni program na Radio-Temisvaru, koji je uredjivao Milomir Todorov.

Sva ova tri glasila su se na svoj nacin bavila aktuelnim informacijama iz zivota Srba i Karasevaka u Rumuniji, od politike preko kulture do sporta, ali i vestima iz Otadzbine, ponajvise o zbivanjima na srpskim ratistima.

I srpski patrioti iz Francuske su pocetkom devedesetih u okviru svog saveza u Parizu pokrenuli list "Glas Srba", ciji je urednik bio Milos Blazevich. U Svajcarskoj je vech izlazio "Beogradski list", u Holandiji "Nezavisni srpski glasnik" i "Bilten" Srpskog kulturnog kluba u Cirihu. U Svedskoj je posle transformacije Jugoslovenskog saveza u Svesrpsko-jugoslovenski savez i njihov "Jugoslovenski list", koji je vech postojao osamnaest godina, samo promenio ime u "Nas list". Srpskim iseljenicima su bile namenjen e tokom 1993. godine i neke novine koje su uredjivane u samom Beogradu, a i Kragujevcu. Nedeljnik "Pogledi" je u Kanadi stampao svoje inostrano izdanje, a "Politika", "Politika Ekspres", "Vecernje novosti" i "Borba" izdavali su u Frankfurtu, Becu i Torontu svoja evropska i americka izdanja dnevnih listova. Uz pomoch Narodne biblioteke Srbije u Beogradu je pripreman i stampan "Glas", list Svetske srpske zajednice iz Zeneve, a u glavnom gradu Srbije se nalazila i redakcija lista "Spone" koji je u Frankfurtu s tampao srpski Humanitarni fond gospodina Milorada Vidicha. Neko vreme, urednici Ivan Miladinovich i Zoran Bogavac su u zgradi "Beogradjanke" drzali redakciju prvog svetskog srpskog tabloida "Srpski reporter". Zbog nedostatka sredstava, ovaj list se posle tri broja ugasio. Tokom 1994. i redakcija magazina "Intervju" je, takodje, izvrsila pripreme za stampanje ovog dvonedeljnika na americkom tlu. Nazalost, zbog sankcija, a i nemoguchnosti organizovane distribucije, ovi listovi su imali nepoznate tiraze i utic aje na iseljene Srbe i Crnogorce u Evropi i Kanadi, gde su najvise i distribuirani.

belly
30/10/2005, 16:01
Izdavacke kuche Srba u dijaspori
Kako se vlast u Jugoslaviji iza Drugog svetskog rata bojala srpske politicke emigracije, tako je bila nepoverljiva i prema svemu sto je u obliku knjige stampano u srpskoj dijaspori. Srpski pisci u emigraciji bili su pod stalnom diplomatsko-obavestajnom prismotrom, kao i njihova dela.

U galeriji "ljudi sa greskom", koji su ziveli i stvarali u emigraciji, a koji su bili sastavni deo kulture, valja pomenuti Dragisu Vasicha, Slobodana Jovanovicha, Jovana Ducicha, vladiku Nikolaja Velimirovicha, Milosa Crnjanskog, Borivoja Karapandzicha i dr Lazu Kosticha, dr Zivka Topalovicha, dr Djoku Stepancevicha, dr Urosa Stankovicha, Jakova LJoticha, Ratka Parezanina, dr Mateju Matejicha i mnoge druge. Ovi srpski intelektualci su, ujedno, bili i pokretaci srpskih izdavackih kucha u dijaspori. Tako je S rpsku religijsku biblioteku "Svechenik" u Minhenu jos 1952. godine osnovao episkop zicki dr Nikolaj Velimirovich. Vladika je za urednika uzeo protojereja Aleksu Todorovicha, koji je za 25 godina rada stampao knjige sa religioznim, nacionalnim i literarnim sadrzajem, ali i kapitalna dela Nikolaja Velimirovicha. Biblioteka je zvanicno imala 45 izdanja srpskih knjiga.

Knjizevno-naucno drustvo "Srpska misao" je 1954. u Australiji osnovao dr Uros Stankovich, predratni advokat iz Zemuna, koji je oko sebe okupio znatan broj srpskih pisaca. Za 23 godine rada, dr Stankovich je objavio 60 dela srpske proze, poezije, istorije, nacionalne i kulturne problematike. Dr Uros Stankovich je, cim je emigrirao, jos 1947. godine u Austriji otvorio srpsku izdavacku kuchu "Danas". U njoj je za kratko vreme, ali na nemackom jeziku, objavio zbirku srpskih pripovedaka pod naslovom Zemlja Srbin ova prica. Dr Uros Stankovich je kasnije na "petom kontinentu" izdavao i naucni casopis "Tamo daleko" i godisnjak "Letopis". Zelechi da popuni nedostatak enciklopedijskih edicija medju Srbima u "slobodnom svetu", dr Stankovich je objavio dve knjige, kao i "Srpski istorijski leksikon". Prva knjiga stampana u izdavackoj kuchi "Srpska misao" 1956. godine bila je zbirka Pesme izgnanika Milana M. Petrovicha, a druga 1957. godine istorijska studija dr Miodraga Al. Purkovicha Kcheri kneza Lazara. Poslednja izdanja u ovoj kuchi Beli labud dr Milosa Sekulicha i Duhovno stvaralastvo srpske emigracije Borivoja M. Karapandzicha stampana su 1978. godine. Citava Biblioteka "Srpska misao" i danas se nalazi u Melburnu, u posedu gospodje Jelene Miletich, u srpskom manastiru Sveti Sava u Ilejnu kod Melburna. I mada je gospodja Miletich u vise navrata predlagala da se ova Biblioteka preda SANU i prenese u Beograd, u glavnom gradu Srbije za to, uopste, nije bilo interesovanja.

Izdavacko preduzeche "Iskra" iz Minhena osnovao je 1950. godine Jakov V. LJotich, predratni diplomata Kraljevine Jugoslavije i duhovni predvodnik Srpskih dobrovoljaca u "slobodnom svetu". Za 28 godina postojanja ova kucha je izdala 35 naslova vidjenijih Srba u svetu. Pored dvonedeljnog lista "Iskra", Jakov V. LJotich je stampao i svoju najpoznatiju knjigu posvechenu majci Memoari LJubice Vl. LJotich. U ovoj srpskoj izdavackoj kuchi svoja dela su objavljivali dr Miroslav Spalajkovich, dr Bozidar Purich, dr D joko Slijepcevich, Ratko Parezanin, Bosko M. Kostich. Jedno od popularnijih bio je i Ipsonski dnevnik Stojana Vuksicha, koji je objavljen 1987. godine i predstavlja klasiku srpske iseljenicke literature u dijaspori.

Kanadsko stamparsko-izdavacko preduzeche "Avala" u Vind-zoru, Ontario, osnovao je iza Drugog svetskog rata Pero Bulat sa dvojicom srpskih privrednika. Pored lista "Glas kanadskih Srba", ova kucha je stampala dvadesetak raznih dela iz istorije, nauke i beletristike. Medju njima posebno mesto zauzima delo novinarke Olge B. Markovich Doseljavanje Srba u Kanadu i njihova aktivnost, koja je 1963. godine dobila godisnju nagradu Srpske narodne odbrane. U to vreme, predsednik SNO u Kanadi je bio Velimir Toskovich. Medju saradnicima "Avale" bili su poznati pisci Mihailo Petrovich, Slobodan Jovanovich, Adam Pribichevich, Radoje Knezevich, Ana Milanovich-Zivadinovich, ali i dr Fran Erjavec, autor knjige Srbi i Slovenci.

Izdavanjem srpskih knjiga u emigraciji bavio se i Srpski narodni savez, tj. "Amerikanski Srbobran" iz Pitsburga. U vreme kada je urednik bio profesor Jovan Bratich, sedamdesetih godina, ova redakcija je stampala dela Mihajla i Jovana Ducicha, Mila Radakovicha, Branka Pekicha, Luke Hristiforovicha. Pored knjiga iz nacionalne istorije, "Amerikanski Srbobran" je stampao istorijske citanke i bukvare, ali je najzapazeniji po izdanju poslednje zbirke Pesama Jovana Ducicha iz 1943. godine (Karapandzich, 1978).

I u redakcijama projugoslovenske orijentacije, gde je uticaj Srba bio vrlo jak, stampana su dela srpskih emigranata. Takav je slucaj bio sa urednistvom redakcije "Nasa rec" u Londonu. Ova izdavacka kucha je formirana, kako tvrdi njen osnivac Desimir Tosich, sa ciljem da se povezu srpske, ali i jugoslovenske socijalno-kulturne zadruge u Cirihu, Briselu, Parizu, Zenevi, Salcburgu i Londonu. Za dvadesetak godina postojanja ova kucha je stampala 30 knjiga raznih autora. Medju poznatijim piscima za "Nasu rec" su pisali Zivko Topalovich, profesor Ivan Avakumovich, zatim dr Bogoljub Kocovich, kao i Milovan Djilas i Gojko Djogo, a i dr Vojislav Seselj. Milovan Djilas je u Londonu stampao svoje tri knjige. Nesavrseno drustvo je stampao na srpskom jeziku 1970. godine, a Novu klasu i Vlast dve godine kasnije. Urednistvo "Nase reci" je stampalo Djogova Vunena vremena, Seseljevu studiju Sta da se radi, zbog kojih su obojica bili proganjani osamdesetih godina u Jugoslaviji. Najvise pozornosti medjunarodne, ali i srpske jav nosti, medjutim, izazvalo je izdanje dr Bogoljuba Kocovicha Zrtve drugog svetskog rata iz 1985. godine.

Krajem pedesetih godina u Cikagu, a potom i u Klivlendu, grupa srpskih intelektualaca, koje je predvodio novinar i biznismen Djordje Djelich, osnovala je Americki institut za balkanska pitanja. U okviru njegove izdavacke delatnosti stampano je i tridesetak naslova srpske publicistike i istoriografije. Medju piscima najprisutniji je bio dr Lazo M. Kostich kome su stampana dela Chirilica i srpstvo 1963. godine, Sporni predeli Srba i Hrvata 1957. godine, Istina o hrvatskoj tisuchletnoj drzavnosti 1967. i O srp skom ustavu 1990. godine. Te godine je objavljena i politicka studija Jovana Ducicha Verujem u Boga i srpstvo. Znacajan doprinos sirenju srpske kulture putem knjige dale su i velike iseljenicke organizacije Srpska narodna odbrana i Srpski kulturni klub "Sveti Sava". Ove srpske asocijacije u dijaspori izdavale su knjige znamenitih Srba na americkom, australijskom i evropskom kontinentu. Tako su, na primer, knjige dr Laze M. Kosticha Njegos i Crnogorci iz 1963. godine, O srpskom imenu iz 1965. i Primeri hilja dugodisnje kulture Hrvata iz 1953. godine, izdate od strane SNO u Kanadi, Australiji i SAD. Dok je knjigu Kojim putem dr Slobodana Draskovicha izdao SKK "Sveti Sava" u Cikagu 1967. godine. Pored toga, svoja posebna izdanja u vidu knjiga imale su i mnoge redakcije srpskih novina i biltena. Izuzev "Amerikanskog Srbobrana", "Iskre" i "Nase reci", specijalna izdanja imali su i "Kanadski Srbobran", "Bratstvo", Bilten Srpskog nacionalno-kulturnog kluba u Svajcarskoj i Srpski narodni univerzitet u Milvokiju. Mnoge knjige bile su izdate i od strane Srpske pravoslavne crkve, odnosno njenih eparhija u dijaspori. Mihailo Vlahovich je 1974. godine u stampariji SPC za Veliku Britaniju i Zapadnu Evropu, u Diseldorfu, stampao svoj putopis Na putu za Svetu Goru sa deset svojih najlepsih pesama. Medju crkvenim delima, pored izdanja posvechenih religijskim pitanjima, u dijaspori je objavljeno i tridesetak spomenica o srpskim pravoslavnim crkvama, od kojih je, svakako, vrlo znacajna ona iz 1984. godine posvechena manastiru Grac anica u Libertivilu, kod Cikaga. U srpskoj dijaspori bilo je i nekoliko komercijalnih izdavackih kucha. Medju njima, jedna od najstarijih je bila ona koju su vodila bracha Palandacich iz Cikaga i bracha Jovanovich iz Njujorka. Izdavastvom se u novije vreme bavi Radomir Putnikovich iz Londona.

Vrlo znacajno mesto u srpskoj kulturi imaju i privatna izdanja samih pisaca ili njihovih donatora, sponzora i dobrocinitelja. U Klivlendu, na primer, izlazi "Knjizevni vesnik" - povremenik za knjizevnost, umetnost i kulturu. Njegov glavni urednik, gospodin Borivoje M. Karapandzich je po mnogima jedan od najvechih zivih pisaca danas u dijaspori. Svoja najpoznatija dela Gradjanski rat u Srbiji 1941-1945, Dnevnik jednog emigranta, Spomenica srpskih dobrovoljaca, Kocevje-Titov najkrvaviji zlocin i Jugoslovensko krvavo proleche 1945. stampao je iz sopstvenih sredstava. Najplodniji pisac Lazo M. Kostich je, medjutim, pored licnih izdanja Kradja srpskog jezika 1964. godine, O zastavama kod Srba 1960. godine i Cija je Bosna 1955. godine, imao i sponzore. Milos Kovac iz SAD, Milos Samardzich iz Kanade, Mihailo D. Milanovich i Gasa Baden iz Svajcarske su, na primer, finansirali stampanje Kostichevih knjiga Krivosijski ustanak 1869. godine, odnosno Etnicki odnosi BiH i Istorijska i slicna prava na BiH. Dr Pavle Topalovi ch iz Nju Dzersija je sa prijateljima, na primer, 1980. godine izdao knjigu Sinovi izdane Srbije, prvo memoarsko delo srpskog komandosa Nikole Kavaje.

Najvechi broj srpskih pisaca u dijaspori pripadalo je generaciji tzv. ratnih emigranata. Jos 1946. godine u logoru Eboli, u Italiji, pripovedac Veroljub N. Dinich iz okoline Leskovca, vodio je srpski Klub umetnika i knjizevnika. Slicnu asocijaciju, Udruzenje srpskih pisaca, krajem cetrdesetih godina u Londonu, formirao je knjizevnik Miodrag Al. Purkovich, ciji je predsednik bio sve do 1976. godine. Sa njima drzava Jugoslavija, odnosno republike Srbija i Crna Gora nisu sve do pocetka devedesetih godina imale nikakvih zvanicnih i sluzbenih kontakata. Mnoge knjige koje je, na primer, Borivoje M. Karapandzich slao SANU vrachale su mu se sa napomenom "urucilac nepoznat". Poslednje tri godine, medjutim, na inicijativu akademika Predraga Palavestre, u SANU su odrzana dva savetovanja o srpskoj knjizevnosti u emigraciji. Time je zvanicno, prvi put u poslednjih pedesetak godina, uspostavljena direktna veza izmedju duhovnog stvaralastva Srba u rasejanju i Srba u Otadzbini.

Srbi su u dijaspori, posebno u SAD, stampali srpske studije. Naime, pre petnaest godina Srbi su u Kolumbusu osnovali sekciju Severnoamerickog drustva za srpske studije, kao deo Americkog drustva za razvoj slovenskih studija (American Association for Advencement for Slavic Studies). Ovo Drustvo je pocetkom osamdesetih godina izdavalo publikaciju "Serbian Studies". Publikaciju je uredjivao prof. Nikola Moravcevich iz Cikaga, a clanovi Uredjivackog odbora su bili prof. Dimitrije Djordjevich, Mateja Matejich, V asa Mihailovich, Olga Nedeljkovich i LJubica Popovich.

*

* *

Srbi u dijaspori, kao komponenta ekonomske saradnje sa Otadzbinom, doskora nisu bili predmet ozbiljnijih rasprava, a ni posebnih istrazivanja. Razlozi su verovatno objektivne, ali i subjektivne prirode. Dosad se vise paznje posvechivalo takodje vaznim pitanjima negovanja kulturnog nasledja iseljenika, manjinaca i gradjana na privremenom boravku, kao i ocuvanju etnickog identiteta Srba u dijaspori. Medjutim, vreme u kome zivimo nameche potrebu da se ti ljudi tretiraju, kad je god moguche, kao spona za razvoj saradnje u oblasti nauke i tehnologije, trgovinske razmene visih oblika privredne saradnje i intenzivnije komunikacije u smislu transfera znanja, kapitala i roba. Ta saradnja na duzi rok treba da ima komponentu povratne sprege kretanja ljudi u oba pravca. Na to opominju primeri iz istorije.

Jedan od prvih malobrojnih Srba koji su se odlucili za preookeansku avanturu bio je Nikola Jovanovich, kasnije prvi srpski diplomatski predstavnik u SAD. Nikola Jovanovich je rodjen 1853. godine u Pozarevcu. Sa 16 godina, 1869. godine, odlazi u Ameriku, gde kasnije studira u Njujorku i Nju Dzersiju. Pored studija, on dosta putuje po Americi, pa je kasnije, 1884. i 1885. godine, objavio svoje utiske s putovanja, u dve knjige: O nasima preko mora i Feniks grad. Ambicija mladog Jovanovicha da postane rudars ki inzenjer bila je prekinuta ubrzo nakon sto je 1876. godine Srbija usla u rat s Turskom, i Nikola se vratio u domovinu. Za vreme rata, pored ostalog, sluzio je i kao prevodilac inostranim ratnim dopisnicima. Srpska vlada ga, kasnije, salje u London da posreduje u diplomatskom konfliktu izmedju Srbije i Engleske, koji je nastao kao reakcija Velike Britanije na prevrat iz 1903. godine u Beogradu. Jovanovich je doprineo da se ponovo uspostave diplomatski odnosi izmedju Srbije i Velike Britanije, 1906. godin e. Konacno, Nikola Jovanovich je 1908. godine poslat u SAD za prvog srpskog diplomatskog predstavnika, gde je ostao do 1911. godine. Njegova glavna aktivnost u Americi bila je usmerena prema vech probudjenom interesu kod poslovnog sveta za Srbiju. Za vreme carinskog rata izmedju Srbije i Austrije 1906-1911. godine, americke firme se sve vise interesuju za ulaganje kapitala u Srbiju ("Serb Vorld", 1982).

Mihailo Pupin je ostao u istoriji poznat ne samo kao profesor i naucnik, vech i kao patriota obe domovine, a iznad svega ponos naroda iz kojeg je potekao. Nase narode je neizmerno zaduzio svojim humanizmom i rodoljubljem, osobito zaslugama koje je stekao kao pocasni generalni konzul Srbije u Njujorku, od 1911. do 1920, predsednik Srpskog narodnog saveza u SAD, organizator u prikupljanju materijalnih sredstava, opreme i medicinske pomochi, dobrovoljaca iz SAD za ratove od 1912. do 1918. godine, kao i ucesnik na Mirovnoj konferenciji u Parizu. Za vreme pedesetodnevnog rada u Parizu, Pupin je mnogo doprineo tome da svi clanovi americke delegacije potpuno razumeju jugoslovenske teznje i zelje. Pupin je svojim licnim poznanstvom s predsednikom Vilsonom i ministrom spoljnih poslova Lansingom, mnogo doprineo da u sastav drzave SHS udju Dalmacija, zapadna Slovenija, deo Slavonije i Baranja i njegov rodni Banat. On je zasluzan za afirmisanje jugoslovenskog pitanja pred americkom javnoschu i politicarima, osobito mnog obrojnim kontaktima koje je imao s uglednim licnostima americkog zivota.

Primera radi, Srpska narodna odbrana pod vodjstvom Mihaila Pupina, sakupila je novac za Crveni krst u Srbiji i Crnoj Gori i to: u toku balkanskih ratova, 313.947 dolara, a od 1914. do 1916. godine jos 913.044 dolara. U ratovima od 1912. do 1918. godine preko 20.000 Srba iz Amerike otislo je "tamo daleko" da se bori zajedno sa srpskom i crnogorskom vojskom protiv osvajaca. Oko 15% ukupnog broja iseljenika je napustilo rudnike i fabrike u Americi pevajuchi "Rado ide Srbin u vojnike", sa ciljem da ide preko okeana i pomaogne svojoj brachi u otadzbini.

Dr S. Draskovich (1967), u knjizi Kojim putem?, pored ostalog, kaze:

"Mi smo svoju nezapamchenu tragediju, nacionalnu, biolosku, politicku, kulturnu itd., doziveli zato sto smo dozvolili da nas u Jugoslaviji, pre rata, za vreme mira, drugi duhovno razbiju, zbune i oslabe."

Americki Srbi, na primer, dali su svoj doprinos i razvoju Amerike uopste i razvoju Otadzbine. Tu se, pre svega, misli na one koji su svojim delom - u oblasti nauke, prosvete, kulture, umetnosti i drugim - dali doprinos razvoju i napretku Amerike. Kad se govori o doprinosu razvoju Amerike, ime Nikole Tesle se ne moze momoichi. Cime je, zapravo, Tesla Ameriku i covecanstvo zaduzio uopste? Engleski profesor Kap, povodom obelezavanja stogodisnjice Teslinog rodjenja, odgovorio je na ovo pitanje, na vrlo slikovi t nacin:

"Daleko u istoriji anonimni genije pronasao je tocak. To je bilo jedno od najkorisnijih dela koje je jedan covek bilo kada dao svome rodu. Ovaj pronalazak bio je mozda sasvim ocigledan; ali pronalazak jednog nevidljivog tocka, koji je napravljen ni od cega drugog nego od magnetnog polja, bio je daleko od ociglednog i to je ono sto dugujemo Tesli. To je moglo da ponikne samo u jednom briljantnom intelektu" ("Galaksija", specijalno izdanje, septembar 1984). Godine 1892, Tesla je, posle posete Londonu i Parizu gde je drzao predavanja, dosao i u Beograd. U Beogradu ga je pozdravio pesnik Jovan Jovanovich Zmaj koji je za tu priliku napisao pesmu "Pozdrav Nikoli Tesli" (Prof. Nikola Pribic, The Human Side of Scientist, Serb World, No. 2, 1983). Inace, Galupova anketa ukazuje da vise od dve trechine svih Amerikanaca osecha da su ovu zemlju unapredili talenti i kultura njenih useljenika (Lucia Mouat, The Christian Science Monitor, 1990)

Pored velikana srpskog porekla koji su ziveli i radili na americkom tlu, kao sto su Mihailo Pupin, Nikola Tesla, Paja Radosavljevich, vladika Nikolaj Velimirovich, Jovan Ducich, paznju zasluzuju i mnogi savremeni Srbi u SAD i drugim zemljama, koji daju ne mali doprinos i o kojima je bilo dosta reci.

Kada se govori o odnosu prema srpskom pitanju, treba rechi i to da se u Americi, kao i u drugim delovima sveta, veliki broj Srba do sada izjasnjavao kao Jugosloven. Tome su doprinele i zemlje destinacije svojom politikom i statistickim obuhvatom "po zemlji porekla".

Sada kada je "medjunarodna zajednica" ucinila veliku nepravdu jugoslovenskim narodima, a posebno srpskom, pomoch dijaspore Otadzbini je od izuzetnog znacaja, ne samo materijalno vech i politicki i na svaki drugi nacin (Nedeljkovich, 1994). Profesor Nedeljkovich je misljenja da i "otadzbinska vlada treba da u krugu strucnih savetnika i saradnika redovno ima na raspolaganju i tim iz dijaspore: i za politicka, i za privredna, i za kulturna pitanja."

belly
30/10/2005, 16:01
VIII GLAVA: OTADZBINSKA POLITIKA PREMA SRBIMA U DIJASPORI
Prema svom karakteru, seobe i spoljne migracije uopste mogu biti pozeljne, ali i nepozeljne kako za pojedince-ucesnike u njima tako i za otadzbinsku zemlju, odnosno zemlje destinacije, sve u zavisnosti od njihovih uzroka, oblika ispoljavanja, tokova, intenziteta i, razume se, njihovih efekata - ekonomskih, socijalnih, politickih i drugih. One otuda moraju biti predmet politike odredjene drzave, narocito spoljne politike. Od ukupnog broja anketiranih Srba u SAD, 1986. godine, na pitanje "da li su iseljenici znacajni za dobre odnose izmedju zemlje njihovog porekla i SAD?", 73,7% je odgovorilo da jesu.

Cini se da bi trebalo vise koristiti iskustva drugih zemalja u saradnji sa njihovim ljudima u inostranstvu. Narocito su znacajna iskustva azijskih novoindustrijalizovanih zemalja, Indije, Kolumbije, NR Kine, a i nekih drugih kao sto su na primer Grcka, Madjarska, Poljska. Ove zemlje pokusavaju da okupe delove svoje nacije u inostranstvu, narocito visoke strucnjake koji rade u razvijenim zemljama na bazicnim istrazivanjima mikroelektronike, molekularne biologije i slicno. One su osnovale i posebna tela koja rade na takvom okupljanju.

Ono sto Srbija treba da ucini jeste preduzimanje mera i aktivnosti na unutrasnjem planu i insistiranje na preispitivanju, dogradnji i mozda redefinisanju politike prema iseljenistvu, gradjanima gostujuchim radnicima i drugima, tj. da preispita migracionu politiku uopste.

Kada je rec o iseljenickoj inteligenciji, neophodno je saciniti savremeni srpski Ko je ko ?, u cilju uspostavljanja i negovanja odnosa Otadzbine i dijaspore.

Na individualnom nivou, dakle, sa stanovista pojedinaca, migranti uglavnom dobijaju u ekonomskom i socijalnom pogledu. Oni, u zemlji prijema, zaradjuju vise, pa im se pruza moguchnost da poboljsaju kvalitet zivota - svoj i clanova svojih porodica, mada ima slucajeva da migracije dovode i do nekih negativnih uticaja, osobito u porodicnom zivotu.

Na nacionalnom nivou, sa stanovista zemlje porekla spoljne migracije, u normalnim okolnostima, donose prevashodno devizne doznake i smanjuju nezaposlenost. Da bi se ti osnovni efekti ucinili sto je moguche povoljnijim za zemlju porekla, aktivnosti vlade u premigracionoj, migracionoj i postmigracionom fazi su od izuzetnog znacaja. Aktiviranjem sluzbi u zemlji i ozivljavanjem aktivnosti u sopstvenim konzulatima u zemljama prijema, uticaj zemlje porekla che bez sumnje doprineti da koristi koje ona ostvaruje bu du sto povoljnije i pomoch migrantima vecha ili, pak, stete koji eventualno proisticu iz migracija budu sto je moguche manje. U slucajevima povratka koji je veoma znacajan segment migracione politike, vlada mora pruziti, preko svojih sluzbi, konsultantske usluge povratnicima o moguchnostima investiranja njihovih ustedjevina (razume se u normalnim okolnostima funkcionisanja drzave) i time podstachi osobito prioritetne sektore koji su od najveche koristi za razvoj zemlje u celini. Prema tome, fenomen migraci je, kako privremene radi zaposlenja tako i permanentne, predstavlja kompleks od izuzetnog uticaja na drustvenu i privrednu strukturu zemlje porekla.

Najnoviju etapu spoljnih migracija SR Jugoslavije karakterisu:

- usporavanje regularnog zaposljavanja gradjana SR Jugoslavije u inostranstvu;

- povechanje neregularnih nedokumentovanih migracionih tokova, koji obuhvataju trazioce azila, izbeglice, rad "na crno" i drugo.

Efekti najnovijih spoljnih migracija se odrazavaju u:

- demografskoj sferi (depopulacija, osobito ruralnih podrucja); smanjenje stope rasta stanovnistva, buduchi da migranti napustaju zemlju porekla u doba fertiliteta;

- ekonomskoj (doznake i njihov znacaj za platni bilans i razvoj zemlje, ali i povechanje obima "sive" ekonomije - neformalnog sektora nacionalne privrede, povechanje udela intelektualne migracije itd.);

- drustvenoj sferi (u toku adaptacije, pa i kasnije, migranti teze da reprodukuju zivot svoje etnicke zajednice, idealizirajuchi mnoge njene aspekte; migranti cesto shvataju svoju situaciju znatno razlicitom od one koju vide domachi posmatraci, tj. domache stanovnistvo koje se cesto konfrontira strancima, dolazi do ksenofobije, sto sve otezava integraciju migranata u drustvo zemlje prijema; tako, u vechini slucajeva, integracija vodi gubitku identiteta (kulturnog, politickog, lingvistickog itd.) migranata;< P> - povratak migranata u zemlju porekla.

Migraciona politika treba da obuhvati niz akcija, mera i deklaracija u vezi sa drustveno-ekonomskim razvojem, sa specificnim uticajem migranata, brojem ucesnika u migracijama, njihovom obrazovnom strukturom, geografskom distribucijom i, sto je najvaznije, posledicama migracionih kretanja.

Potrebno je determinisati strategiju i ciljeve u vezi sa potrebama trzista rada, posebno kada je rec o sprezi izmedju migracije i politike zaposljavanja, izmedju migracije i transfera deviznih doznaka, izmedju migracije i politike privrednog razvoja. Isto tako, treba da se definisu subjekti koji che je realizovati. To, naravno, zahteva, odgovarajuche programe, precizno odredjene ciljeve i jasno naznacene institucionalne odgovornosti, sa adekvatnim zakonskim i administrativnim standardima.

Prema tome, politika mora da obuhvati sve tipove migracija, ukljucujuchi i imigraciju iz drugih zemalja, s tim sto che se u okviru nje pojedini segmenti regulisati posebnim propisima. Ona mora da bude artikulisana na saveznom nivou, da migrante tretira po kriterijumu drzavljanstva i ljude koji su poreklom iz ove drzave, da obuhvati nacionalne i druge manjine, sve obrazovne i profesionalne strukture i sve zemlje destinacije sa kojima je nasa drzava imala zakljucene neke sporazume ili ne.

Njeno sprovodjenje moraju pratiti strucne sluzbe, koje che na kraju godine podneti odgovarajuche izvestaje, a koji treba da se ucine dostupnim javnosti.

"Sto se tice diplomatskih i konzularnih predstavnistava, ona se jos nisu snasla u novim prilikama. Ako su nekad bila zastupnistva rezima, koja dosledno sprovode i namechu odredjenu politiku, sad su gotovo bez ikakve politicke uloge, ponekad zbunjenija od naroda u rasejanju, bez samosvesti i bez kompasa, pa zato sa sve manje ugleda i autoriteta" (Nedeljkovich, 1994). A obican nas svet u rasejanju jos ocekuje "od predstavnika svoje Drzave da imaju stav i da znaju pravac, da mu objasnjavaju stanje i budu moral ni oslonac". Nasa predstavnistva su - istice prof. Nedeljkovich - previse obuzeta brigom o sopstvenoj sudbini... a ne vode narodnu brigu i da moralno zrace. Diplomatska predstavnistva bi morala da predstavljaju "svetionike" i da budu "ishodista organizacije". Uloga nasih ambasada i konzulata u drugim zemljama je danas mnogo vecha i znatno teza. Jer, ona treba da "okupljaju sve patriotske snage, sve duhovne i stvaralacke sile, sve nase ljude dobre volje, zabrinute za sudbinu otadzbine, da ih organizuju, usk ladjuju, usmeravaju" (Nedeljkovich, 1994). Profesor Nedeljkovich je misljenja da oni koji se ne uklapaju u ove "neodlozne poslove - treba da se povuku...a da se zadrze samo pozr-tvovani i kompetentni strucnjaci, koji shvataju duh vremena i spremni su da se zrtvuju". Za neke akcije koje iziskuju finansijska sredstva trebalo bi traziti sponzore. Tu, pre svega, treba uvrstiti dopunske skole, klubove i slicno koje takodje treba da se reformisu.

"Raskol je kob srpske istorije ... nikakva stranacka borba ne bi smela da pomuti nasu savest, a ona je uveliko muti i pomracuje". I pored vrlo nesrechnog sticaja okolnosti u Evropi i u svetu, biche da je "glavni uzrok svih nasih danasnjih nevolja i nedacha u nama samima, a ne izvan nas...; mi smo najpre sami izdali sebe, ponizili se i ponistili, pa su nas drugi tek potom prikovali za sramni stub" (Nedeljkovich, 1994). Iz toga ovaj ugledni profesor s pravom izvlaci zakljucak da najpre treba procistiti i preo braziti nacionalnu svest "jer nam nista drugo ne moze pomochi nego potpuna izmena citavog naseg nacina misljenja i ponasanja u vezi s nacionalnim stvarima". To, pre svega, zbog toga sto su mnogi Srbi "dovedeni dotle da se stide svog imena, zaziru od svog porekla i osechaju krivicu sto su Srbi".

Spasti moral u ovom nesrechnom vremenu je duznost svakoga od nas, osobito intelektualaca. Medjutim, pored moralnog preporoda, politika bi morala da se usmeri i na zaustavljanje bioloskog propadanja. Neophodna je elementarna bioloska obnova. To znaci da bi politika morala da bude usmerena ka podsticaju nataliteta.

Pored moralnog i fizickog, duhovni preporod jeste isto toliko znacajan pa nema potrebe to posebno dokazivati. Dakle, sopstvena kultura predstavljala je i predstavlja znacajan cinilac nacionalnog identiteta, ali i znacajnog entiteta u evropskoj civilizaciji. "Razmisljajte o tome, jer treba da opstanete, da se ne utopite, a da se skladno uklopite, ne gubechi svoj duh, nego ga oplodjujuchi duhom koji vas sa svih strana zapljuskuje. Ako u sebi nosite sopstveno blago duhovno, ako ga predate svojoj deci, nechete potonuti" (Nedeljkovich, 1994). S tim u vezi, postavlja se pitanje za drugu i sledeche generacije: kako sacuvati srpski jezik? Narocito je to aktuelno gde nema uslova za dopunske skole i gde Srpska pravoslavna crkva ne moze to da nadomesti. Koliko tu mogu da dopiru sredstva javnog informisanja: televizija, radio, stampa, casopisi, knjige i slicno? Zasluzuju paznju, svakako, i drugi simboli. Krsna slava je odlika Srba koja zasluzuje znacajnu paznju. Skrnavljenje nacionalnih svetinja i omalovazavanje tradicij e neizbezno su doveli do slabljenja i bolesti svesti.

"Nasi preci, u svim srpskim zemljama, oni koje Branko pominje u svome Kolu, premda su ziveli u razlicitim drzavama, imali su ono sto savremenici nasi cesto nemaju: kristalno jasnu svest o srpskom duhovnom i sudbinskom jedinstvu" (Nedeljkovich, 1994). Bili su oni samosvesni Srbi: Srbi iz Srbije ili Crne Gore, iz Bosne i Hercegovine, iz Baranje, Backe i Banata, iz Srema i Slavonije, iz Like, Banije i Dalmacije. Za sve je postojala matica srpska. Ali se ne sme ni pomisliti da se vidici zatvaraju i da se ne pos tuju kulturne tekovine i drugih naroda. Dakle, ne sme se oponasati iskljucivost. Na to nas poziva istorija.

Neophodna je, prema tome, mirnodopska strategija prema iseljenistvu. Ne smemo nase iseljenike i gradjane na privremenom boravku u inostranstvu zvati u pomoch samo kad su ratovi, katastrofe, zemljotresi i slicno. Pitanja iseljenistva i privremeni boravak u inostranstvu su isprepletena pa ih je tesko razdvojiti.

Teznja nase zemlje za ukljucivanjem u evropsko trziste rada podrazumeva obavezu stvaranja uslova za slobodnu cirkulaciju strane radne snage u nasoj zemlji, sprecavanje ilegalnog zaposljavanja stranaca, novi odnos prema traziocima azila i izbeglicama itd. Novi izbeglicki talas iz Jugoslavije obavezuje da se utvrdi politicki i zakonodavni odnos prema njima. Osim toga, treba razmotriti i polozaj gradjana SR Jugoslavije u Sloveniji, Hrvatskoj i ostalim otcepljenim republikama koje che, takodje, imati obavezu da pitanja iz ove oblasti usklade s novom evropskom migracionom politikom.

Cini se, stoga, da ovaj kompleks pitanja prevazilazi koncepciju i okvire koje ima Ministarstvo za Srbe izvan Srbije i da bi valjalo razmisliti o takvom Ministarstvu na saveznom nivou, poput onih koje imaju druge zemlje. Naime, gotovo celokupna aktivnost tog Ministarstva bila je, sa razlogom, usmerena na Srbe u bivsim jugoslovenskim republikama (jos pre nego sto su nastali etnicki konflikti i gradjanski rat), a i dalje su ostali zapostavljeni Srbi u drugim drzavama, narocito u prekookeanskim.

U poslednjih 50 godina o Srbima u dijaspori je malo pisano, a i veze sa njima su bile slabe. Treba podsetiti da su, odmah po uspostavljanju diplomatskih odnosa Knezevine Srbije i Sjedinjenih Drzava Amerike, 4. oktobra 1882. godine za pocasne clanove, prve srpske organizacije u SAD, Srpsko-crnogorskog literarnog i dobrotvornog drustva izabrani Kralj Milan I, Kralj Aleksandar I, Knjaz Nikola I i Knez Danilo ("Zivot i rad Srpsko-crnogorskog literarnog i dobrotvornog drustva u San Francisku", Okland, 1905). Ovo sugerise zakljucak da su odnosi srpskih vladara prema iseljenickim organizacijama ranije bili daleko bolji. Ti odnosi che se, nema sumnje, ponovo unaprediti. Za koje che se vreme to desiti, ostaje da se vidi.

belly
30/10/2005, 16:02
ZAKLJUCNA RAZMATRANJA
Cinjenice izlozene i analizirane u osam poglavlja namechu i nekoliko zakljucaka.

1. Srpsko nacionalno biche, shvacheno u sirem smislu reci - kao srpski narod, uz obuhvatanje srpske i crnogorske nacije, uz njegove delove koji zive kao nacionalne manjine u susednim zemljama, etnicke grupe u mnogim drugim drzavama, iseljenike ili, pak, gostujuche radnike i clanove njihovih porodica, u savremenim svetskim razmerama predstavlja relativno malu grupu ljudi. Njegove cetiri petine zive na prostorima otadzbinskih zemalja, a jedna petina u dijaspori. Prvi talas iseljavanja bio je na zapad i sever; drugi na istok; trechi - prvi ekonomski - u Ameriku; cetvrti - ratna i poratna politicka migracija Srba prevashodno u prekookeanske zemlje; peti talas - odlazak "na privremeni rad i boravak", i sesti - bekstvo Srba iz neizvesne situacije nastale etnickim sukobima i gradjanskim ratom na prostorima bivse, druge Jugoslavije, kao i katastrofalnom ekonomskom krizom, pocetkom devedesetih godina, u kome visokoobrazovana radna snaga zauzima najvechi deo.

2. Seobe srpskog naroda su sastavni deo njegove novije istorije. Iako su svojstvene vechini naroda sveta, seobe srpskog naroda su u velikoj meri bile rezultat sukoba interesa evropskih i svetskih sila na balkanskom geopolitickom i strateskom prostoru na kome je ziveo, narocito tokom poslednja tri veka. U poslednjem stolechu, koje karakterisu ekonomski motivisane seobe naroda uopste, iseljavanje Srba iz zemlje matice je proporcionalno bilo manje nego kod nekih drugih naroda. Do Prvog svetskog rata, medju sr pskim iseljenicima malo je bilo Srbijanaca. Vechinu su cinili Srbi iseljeni sa teritorija koje su bile pod Austro-Ugarskom monarhijom.

3. Po zavrsetku Prvog svetskog rata i Mirovne konferencije u Parizu, Srbi koji su ziveli kao manjina, pre svega, u Austro-Ugarskoj, sticu novi status. Vechina njih ulazi u novu prvu Drzavu SHS, kao konstitutivni narod, ali jedan manji deo ostaje u susednim zemljama kao nacionalna manjina, s tim sto se ugovorima njegov status, bar formalno, regulise. Za vreme Drugog svetskog rata i u razdoblju posle njega, sve do 1989. godine kada pocinje raspad tzv. realsocijalizma, srpska manjina u susednim zemljama, u Ru muniji i Madjarskoj, o Albaniji i da ne govorimo, nije bila u zavidnoj situaciji. To je, dakle, vreme kada se i najvise asimilirala u vechinske narode pod parolom izgradnje "socijalistickog drustva". Pocetak devedesetih godina nosi sobom budjenje nacionalizma i samoorganizovanje manjina u tim zemljama.

4. Srbi danas zive u oko 90 zemalja na svih pet kontinenata. Ne racunajuchi teritoriju SR Jugoslavije i srpskih krajina, izvan matice, u rasejanju, Srba ima najvise na americkom kontinetu, a potom u Zapadnoj Evropi. U drugoj Jugoslaviji, kada su poceli etnicki sukobi i gradjanski rat na njenim prostorima, zivelo je priblizno 9,5 miliona Srba. Raspadom SFRJ, ako se ne racunaju drzave matice, najvise Srba izvan Srbije i Crne Gore ostalo je u Bosni i Hercegovini. Na osnovu zvanicnih statistika, izjava srpskih nacionalnih lidera u dijaspori, procena diplomatsko-konzularnih predstavnistava i sinteze iznesenih procena u dostupnoj literaturi iz ove oblasti, autori procenjuju ukupan broj Srba, Crnogoraca i Jugoslovena srpskog porekla u svetu, u 1994. godini na priblizno 11,5 miliona, i to:


A. Otadzbinske zemlje 9,200.000

B. Prekomorske zemlje 860.000

C. Evropske imigracione zemlje 740.000

D. Stare i nove susedne zemlje 350.000


Prema tome, na americkom kontinetu zivi najvise, blizu 650.000 Srba, Crnogoraca i Jugoslovena srpskog porekla. Oni su, na americkom kontinentu, u najvechem broju koncentrisani u centralnom i istocnom delu SAD - Ilinois, Indijana, Micigen, Minesota, Ohajo, Pensilvanija, kao i na kanadskoj strani u provinciji Ontario, zatim u drzavi Njujork i Nju Dzersi, na zapadu u drzavama Kalifornija i Vasington. Oni koji su dosli u SAD u novije vreme koncentrisani su oko velikih industrijskih i trgovackih centara - Njujo rka i Cikaga. Od juznoamerickih zemalja Srbe su najvise privlacile Argentina i Cile.

U Australiji Srbi zive u okolini Melburna, Sidneja, Perta i Kanbere, dok su na Novom Zelandu nastanjeni u Oklandu i njegovoj okolini.

U Evropi Srbi su nasli zaposlenje upravo u onim zemljama koje su posle Drugog svetskog rata i zaposljavale najvise stranaca - SR Nemacka, Austrija, Francuska, Svajcarska i Svedska.

Od starih susednih zemalja, najvise Srba ima u Rumuniji, a u novim susednim zemlja situacija jos nije jasna, jer je, usled gradjanskog rata, na teritoriji bivse druge Jugoslavije bio veliki egzodus naroda koji je narocito pogodio Srbe. Najvise Srba je otislo iz Hrvatske.

5. Status Srba u svetu je trojak. Srbi su gradjani zemalja glavnih imigracionih prekomorskih zemalja, shodno imigracionim politikama doticnih drzava (u manjem broju i u Evropi), zatim gradjani nase zemlje koji imaju privremeni boravak (kao rezultat politike evropskih zemalja koja je vodjena posle Drugog svetkog rata) i gradjani susednih zemalja koji vekovima zive u njima, ali koji su sacuvali svoj nacionalni identitet. Status iseljenih Srba zavisi od politike svake zemlje koja se vremenski i prostorno raz likuje.

6. Dalji tokovi savremene seobe Srba zavisiche od niza cinilaca ekonomske, ali i druge prirode. Kako stvari stoje, uzroci savremene seobe Srba se neche tako brzo otkloniti. "Push" faktori che, ocigledno, jos duge imati uticaj na dalji tempo seoba Srba. Medjutim, i imigracione politike glavnih zemalja useljenja su od bitnog znacaja. Kada je rec o klasicnom vidu migracije, tj. iseljavanju, postoji tesna i uzajamna zavisnost dveju glavnih komponenti imigracione politike: regulisanje useljenja i integracija. Z emlje klasicne imigracije su jos dvadesetih godina ogranicile godisnji broj useljenja i, kasnije, uvele kontrolu strukture imigracionih tokova. Nijedna od njih, medjutim, nije obustavila imigraciju. Kanada, Australija i Novi Zeland su, cak, podsticale imigraciju u dugom vremenskom periodu.

Zajednicka karakteristika svih klasicnih imigracionih politika je, dakle, kontrola useljenja, locirana uglavnom u ambasadama i konzulatima u zemljama porekla migranata. Kontrola se vrsi imigracionom vizom, koja kvalifikuje migrante za useljenje.

7. Do pocetka sedamdesetih godina, u inostranstvo je pretezno odlazila manje kvalifikovana radna snaga. Razume se, i medju ranijim iseljenicima je bilo, istina u manjem broju, i onih sa visokim obrazovanjem koji su se u nauci i prosveti vinuli na najvisi nivo. Bilo ih je vise koji su stekli svetsku slavu, kao sto su bili Nikola Tesla, Mihailo Pupin, i mnogi savremeni stvaraoci, mislioci i pedagozi. Medjutim, tokom sedamdesetih, a narocito od sredine osamdesetih godina, udeo visokoobrazovanih i visokostrucni h u ukupnom broju onih koji odlaze se neprekidno povechava i krajem osamdesetih godina dostize cetvrtinu ukupnog broja onih koji odlaze u prekomorske zemlje.

Sankcije Saveta bezbednosti UN protiv SR Jugoslavije su, u velikoj meri, izazvale galopirajuchi rast "odliva" naucnika i strucnjaka. Inace, autori procenjuju da je u poslednjih dvadesetak godina u inostranstvo otislo oko 25.000 srpskih visokoobrazovanih ljudi. U prekomorskim zemljama, od svih generacija srpskih iseljenika, vise od jedne desetine su visokoobrazovani.

8. Srbi su u svet odlazili etnicki sasvim formirani, ili u procesu intenzivnog formiranja, sa svojim kulturnim nasledjem. Dolaskom u nove zivotne sredine oni su imali, u stvari, dva osnovna zivotna opredeljenja. Prvo, najvaznije je bilo usmereno na sto brze i sto povoljnije ukljucivanje u novu drustvenu sredinu, po cenu etnicke asimilacije. Drugo opredeljenje bilo je usmereno na Otadzbinu, odrzavanje svog etnickog kulturnog porekla i, radi toga, na odrzavanje veza sa starim krajem.

Drustveno okupljanje Srba u svetu pocinje sa grupnim doseljavanjem na te prostore. Ono se vrsi, najpre, u "salunima" i u bratskim, duhovnim, drustvenim organizacijama i kulturnim udruzenjima. Unutar doseljenickih kolonija, Srbi organizuju horove, pozorisne druzine, biblioteke, sportske klubove, dobrotvorne organizacije, saveze mladih i organizacije zena, koji se ujedinjuju u regionalne i nacionalne organizacije.

Srbi su u klasicnim iseljenickim zemljama, zadrzali niz simbola etnickog identiteta. Prezimena i imena su najneposredniji simbol etnickog identiteta, mada dosta njih menja imena ili prilagodjava prezimena. Jedan od simbola etnickog identiteta je i porodica i manifestacije vezane za nju. Sklapanje brakova u okviru etnicke grupacije je, isto tako, znacajan faktor ocuvanja i negovanja etnickog identiteta.

Najvechi broj srpskih iseljenika se okuplja u okviru crkvenih eparhija. Veroispovest je jedno od znacajnih obelezja Srba u dijaspori. Medjutim, Srbima nije svojstven verski fanatizam, pa time ni verska iskljucivost. Nazalost, vernici su se u dijaspori 1963. godine podelili. Dvadesetdevetogodisnji raskol naneo je veliku stetu Crkvi. Na srechu srpskog naroda, on je bar formalno okoncan 1992. godine.

U dijaspori deluje i oko 690 srpskih klubova i organizacija. Uz to, Srbi izdaju svoje novine, imaju svoje radio i TV casove i stampaju svoju nacionalnu literaturu. Najznacajnije izdavacke kuche u dijaspori bile su: Knjizevno-naucno drustvo "Srpska misao" u Australiji; Izdavacko preduzeche "Iskra" iz Minhena; kanadsko stamparsko-izdavacko preduzeche "Avala" u Vindzoru; Srpski narodni savez, tj. "Amerikanski Srbobran" iz Pitsburga, "Nasa rec" iz Londona; Americki institut za balkanska pitanja, kao i izdavacka aktivnost pojedinaca ili donatora, sponzora i dobrocinitelja.

9. Uprkos brojnim oblicima okupljanja i negovanja nacionalnog identiteta, asimilacija srpske manjine, srpskog iseljenistva, pa i clanova porodice, narocito druge generacije, gostujuchih radnika je ocigledna. Brojnost Srba u pojedinim delovima sveta je za negovanje nacionalnog identiteta i saradnju s Otadzbinom vrlo znacajna, ali ne i presudna. Jer, njihova snaga nije samo u broju vech u njihovoj aktivnosti i angazovanosti.

10. Otadzbinska politika prema Srbima u dijaspori nameche se kao imperativ razvoja buduche saradnje izmedju Srba u matici sa onima u dijaspori. Neophodna je, prema tome, mirnodopska strategija prema iseljenistvu, gradjanima - gostujuchim radnicima, pa i manjinama u susednim zemljama.

Uprkos nastojanju Srba iz dijaspore, u razdoblju duzem od jednog veka, njima se dugo u matici nije posvechivala odgovarajucha paznja. U poslednjih 50 godina o Srbima u dijaspori je malo pisano, a i veze sa njima su bile slabe. Sada je krajnje vreme da se posle pola veka priblizi srpska matica i dijaspora. Duhovno objedinjenje medju Srbima je vech oglaseno, patriotske veze su uspostavljene, a ideoloska netrpeljivost je smanjena. Stoga, Srbi danas sebe dozivljavaju kao jedno nacionalno biche.

belly
30/10/2005, 16:03
ALBANIJA


AMBASSADE DE LA RF DE YOUGOSLAVIE
Rruga Kongresi i Permetit No. 214-216
TIRANA
Albania
Tel. (355-42) 30-42



--------------------------------------------------------------------------------

ARGENTINA


EMBAJADA DE LA RF DE YUGOSLAVIA
Marcelo T. de Alvear 1705
1060 BUENOS AIRES
Argentina
Tel. 41-2860; 41-2060

NATIVITY OF THE VIRGIN MARY
COBOTO 151, piso 10 dep, 6
1157 BUENOS AIRES (1)
Argentina
Tel. 420-722

ST. NICHOLAS
MACHAGAY
CHACO (1)
Argentina
Tel. 825-9973

SAN MIGUEL
Avellaneda No. 60, Codigo Postal 2600
VENADO TUERTO
Santa Fe
Argentina
Tel. (462) 27-291

CENTRO ORTODOXO YUGOSLAVO
Casilla de Correo 61
2600 VENADO RUERTO
Santa Fe
Argentina

COMUNIDAD CRISTIANA SERBIO ORTODOXA "SVETI SAVA"
Calle Peru 1556
1140 BUENOS AIRES
Argentina

IGLESIA ORTODOXA SERBIA EN LA ARGENTINA
Cabto 151/10, Dep. 6, Codigo
1157 BUENOS AIRES
Argentina
Tel. 361-3725




--------------------------------------------------------------------------------

AUSTRALIJA

EMBASSY OF THE FR OF YUGOSLAVIA
11 Muyts Street, P.O. Box 161
CANBERRA 2603
Manuka, A.C.T.
Australia
Tel. (61-2) 951-458; 957-162

CONSULATE GENERAL OF THE FR OF YUGOSLAVIA
12, Trelawney Street
SIDNEY 2025
Woollahra, N.S.W.
Australia
Tel. (61-2) 362-4637
Fax. (61-2) 362-4555

HOLY TRINITY
P.O. Box 314B
MELBOURNE Vic. 3001
Australia
Tel. ((03) 387-6420

ST. ARCHDEACON STEFAN
Lot 45 Church Rd.
KEYSBOROUGH Vic. 3171
Australia
Tel. ((03) 798-8763

ST. PETKA
Lot 3 Leakes Rd. Box 10
ROCKBANK Vic. 3335
Australia
Tel. (03) 747-1290

ST. SAVA MONASTERY
ELAINE Vic. 3334
Australia
Tel. (053) 415-568

STS. PETER AND PAUL
P.O. Box 1010
WODONGA Vic. 3690
Australia

ST. LAZAR
Cnr Renwick & Dibbs Sts.
ALEXANDRIA NSW 2015
Australia
Tel. (02) 519-8359

ST. SAVA
P.O. Box 480
NARRANEEN NSW 2101
Australia
Tel. (02) 913-7365

ST. ARCHDEACON STEVEN
Lot 9 Woodstock Ave.
ROOTY HILL NSW 2766
Australia
Tel. (02) 625-0986

ST. JOHN THE BAPTIST
P.O. Box 235
DAPTO NSW 2530
Australia
Tel. (042) 615-467

ST. SAVA
Cnr. Lambrigg & Longerenong Sts. P.O. Box 38
FARRER ACT 2607
Australia
Tel. (062) 866-399

ST. NICHOLAS
6 Ross St.
WOOLLOONGABBA QLD 4102
Australia
Tel. (07) 394-2485

DORMITION OF THE MOTHER OF GOD
9 Palmwood Court
BORLEIGH WATERS OLD 4225
Australia

ST. SAVA
675 Port Rd.
WOODVILLE, PARK S.A. 5011
Australia
Tel. (08) 456-716
Fax. (08) 347-2114

ST. SAVA
31 Smith St.
HIGHATE W.A. 6000
Australia
Tel. (09) 328-6753

HOLY CROSS
5a Butler Ave.
MOONAH 7009
Tasmania
Australia
Tel. (002) 287-523

SERBIAN NATIONAL FEDERATION
P.O. Box 742
ADELAIDE S.A. 5067
Norwood
Australia

SRPSKA KULTURNO PROSVETNA ZAJEDNICA ZA VIKTORIJU
P.O. Box 5409 CC
MELBOURNE Vic 3001
Australia

Drzavna radio stanica za Viktoriju
SRPSKI RADIO CAS
3EA 35 Bank Street
SOUTH MELBOURNE Vic 3205
Australia

SRPSKO KULTURNO UMETNICKO DRUSTVO "ZAVICAJ"
P.O. Box 455
LIVERPOOL NSW 2170
Australia

Vojislav GAVRILOVICH
SBS RADIO - Serbian Programme
55 Grafton Street, Bondi Junction 2022
SIDNEY NSW
Australia

Toma BANJANIN
SERBIAN NATIONAL RADIO
RMB 8496, Coimadai Rd.
MELTON Vic 3337
Australia

SERBIAN NATIONAL FEDERATION IN AUSTRALIA
P.O. Box 237
FAIRFIELD NSW 2165
Australia

SERBIAN NATIONAL DEFENCE COUNCIL IN AUSTRALIA
P.O. Box 164
CABRANATTA NSW 2166
Australia

SERBIAN CULTURAL CENTRE
P.O. Box 139
MEWSON ACT 2607
Australia
Tel. 06-286-2696
Fax. 06-286-6811

SERBIAN CENTRE DRAZA MIHAILOVICH
32 National Circuit
FORREST ACT 2603
Australia

SERBIAN ORTHODOX CHURCH "ST. SAVA"
Cnr. Lambrigg & Longerenong Str.
FARRAR ACT 2607
Australia
Tel. 06-286-6399

SERBIAN ORTHODOX CHURCH "ST. GEORGE"
32 National Circuit
FORREST ACT 2603
Australia
Tel. 06-296-1344

SERBIAN ORTHODOX MONASTERY "ST. SAVA"
Wallero Rd.
HALL ACT 2618
Australia
Tel. 06-230-2471
Fax. 06-230-2203

St. Sava Monastery
FEDERATION OF SERBIAN SISTERS CIRCLES
Walleroo Rd.
HALL ACT 2618
Australia
Tel. 06-230-2281

Srpska CSO "Sveti Nikola"
6 Ross Street
WOLLOONGABBA QLD 4102
Australia

"Sveti Nikola"
SLOBODNA SRPSKA PRAVOSLAVNA CRKVA
243-245 Vulture Street
BRISBANE QLD 4000
Australia
Tel. 07-848-1214

CRKVENO-SKOLSKA OPSTINA "SVETI SAVA"
31 Amith Street
HIGHGATE W.A.
Australia
Tel. 09-328-6753
Fax. 09-328-6753

Free Serbian Orthodox Church
38 Marlborough Street
EAST PERTH W.A.
Australia
Tel. 09-328-5871

RELIGION & CULTURE
SERBIAN - ASSOCIATION FOR PROMOTION OF HISTORY,
P.O. Box 239
WEMBLEY W.A. 6014
Australia
Tel. 09-349-5660

POKRET CETNIKA "RAVNE GORE" W.A.
14 Patcham Way
BALGA W.A. 6061
Australia
Tel. 09-349-5660

CSO SSPC
"SVETI SAVA" HINDMARSH
Mary Street
HINDMARSH A.A. 5007
Australia
Tel. 08-353-6551

"Sveti Sava"
CSO SSPC
575 Port Road
WOODVILLE PARK S.A. 5011
Australia

Serbian National Federation
85 Hindley Street, Plaza Hotel
ADELAIDE S.A. 5000
Australia
Tel. 08-231-8086
Fax. 08-231-8091

SRPSKA ZAJEDNICA JUZNE AUSTRALIJE
9 Branund Rosad
FITZROY S.A. 5082
Australia
Tel. 08-344-7300
Fax. 08-344-9025

SRPSKO-AUSTRALIJSKI SOCIJALNI CENTAR
50 Windsor Avenue
PENNINGTON S.A. 5013
Australia
Tel. 08-344-7300
Fax. 08-344-9025

"Sveta Trojice" - Yallourn
SLOBODNA SRPSKA PRAVOSLAVNA CRKVA
YALLOURN NORTH Vic 3840
Australia
Tel. o51-344-8390

"Sveti Stevan Decanski"
SSPC
Dandenong Frankston Rd.
CARRUM DOWNS Vic 3201
Australia
Tel. 03-782-1488

"Sveti Nikola"
SSPC
122 Ballarat Rd.
NORTH GEELONG
Australia
Tel. 052-788-760

"Sveta Petka"
SSPC
Lot 3, Leakes Road
ROCKBANK Vic 3335
Australia
Tel. 03-747-1290

"Sveti Sava"
SRPSKI PRAVOSLAVNI MANASTIR
Mt. Mercer Rd.
ELAINE Vic 3334
Australia
Tel. 053-415-568

Svete Trojice - Brunswick
SPC
Cnr. Nicholson & Glenlyon Sts.
BRUNSWICK, EAST Vic 3140
Australia
Tel. 03-387-6420
SPC

Sveti Djordje" - St. Albanas
6 Kate Street
ST. ALBANAS Vic 3021
Australia
Tel. 03-366-9860

AUSTRALIAN-SERBIAN COMMUNITY SOCIAL CLUB
2 McKenzie Street
ST. ALBANAS Vic 3021
Australia
Tel. 03-366-1180
Fax. 03-367-1515

UDRUZENJE JUGOSLOVENSKE KRALJEVSKE VOJSKE
"DRAZA MIHAILOVICH"
3/94 Tennyson St.
ELWOOD Vic 3184
Australia
Tel. 03-354-2498

SRPSKI KOORDINACIONI ODBOR
P.O. Box 534
SUNSHINE Vic 3020
Australia
Tel. 363-1387
Fax. 746-1365

SKPZ "VUK KARAXICH"
2 Myrtle Grove
PRESTON Vic 3001
Australia
Tel. 03-478-0521

KOLO SRPSKIH SESTARA
"Majka Jugovicha"
122 Ballarat Rd.
NORTH GEELONG Vic 3215
Australia
Tel. 052-789-924

SP CSO
"Sveti Jovan Krstitelj"
PO Box 235 ili Lot 4, Dale Street
DAPTO NSW 2530
Australia

SP CSO
"Sveti Sava" - Varivud
36 Vineyard Street
Mona Vale NSW, 2103
Australia

SP CSO
"Sveti Arhidjakon Stefan"
Lot 4, Woodstock Avenue
ROOTY HILL NSW, 2766
Australia

SSPC
"Sveti Naum Ohridski"
38 Gosford Rd.
NEW CASTLE NSW, 2292
Australia

SSPC
"Sv. Velikomucenik Georgije"
Corner of Bowden and Cabramatta Roads
CABRAMATTA NSW, 2148
Australia

SSPC
"Sv. Nikola"
86-88 Second Avenue
BLACKTOWN NSW, 2148
Australia

SSPC
"Sveti Jovan Krstitelj"
War Memorial, Kenny Street
WOLLONGONG NSW, 2500
Australia

"SLOGA-PACIFIK" - Botany
Srpsko-australijsko sportsko i kulturno udruzenje
PO Box 220
BOTANY NSW, 2019
Australia
Tel. 02/666-6369 i 344-8345

Crnogorsko KUD "NJEGOS"
PO Box 123
CABRAMATTA NSW, 2166
Australia
Tel. 02/727 3275

Srpsko Pravoslavno Drustvo "SVETI SAVA"
PO Box 170
PETERSHAM NSW, 2049
Australia
Tel. 02/569 4122
Fax. 02/568 3420

Srpski kulturni klub "SV. SAVA"
236 Cowpasture Rd.
HOXTON PARK NSW,2171
Australia
Tel. 02/607 3304
Fax. 02/607 748

SRPSKA ZAJEDNICA IZ NJUKASTLA
51 Victoria Street
ADAMSTOWN NSW, 2289
Australia
Tel. 049/634 786

Srpsko KUD "ZORA"-Sidnej
PO Box 103
CABRAMATTA NSW, 2166
Australia
Tel. 02/724 6478

SRPSKI NACIONALNI CENTAR
PO Box 107
CABRAMATTA NSW, 2166
Australia
Tel. 02/516 5095

Organizacija Srpskih Cetnika "RAVNA GORA"
PO Box 268
CABRAMATTA NSW 2166
Australia
Tel. 02/724 9475

Pokret Srpskih Cetnika "RAVNA GORA"
43 Carawa Road
CROMER NSW 2099
Australia
Tel. 02/982 7194 i 957 3472

SRPSKA NARODNA ODBRANA
PO Box 164
CABRAMATTA NSW 2166
Australia
Tel. 02/728 6767
Fax. 02/726 077

Serbian Studies Macquarie University
Balaclava Road
NORTH RYDE NSW 2109
Australia
Tel. 02/630 4096

PRVI SRPSKI MUZEJ I BIBLIOTEKA
PO Box 272
NEUTRAL BAY NSW 2089
Australia
Tel. 02/726 1366
Fax. 02/728 4106

"AUSTRALIAN SERBIAN ILLAWARRA WELFARE ASSOCIATION INC."
82 Kenny Street
WOLLONGONG NSW 2500
Australia

KOLO SRPSKIH SESTARA
"Pokrov Presvete Bogorodice"
pri CSO "Sv. Jovan Krstitelj"
20 Dale Street
DAPTO NSW 2530
Australia

KOLO SRPSKIH SESTARA
"Kosovka Devojka" pri CSO "Sv. Jovan Krstitelj"
82 Kenny Street
WOLLONGONG NSW 2500
Australia

ASKUD "BRANKO RADICEVICH"
285 Stanmore Rd.
PETERSHAM, SYDNEY 2049 NS
Australia

J. KUD "VUK KARAXICH"
39 Carvie Street
ROCKINGHAM WA 6168
Australia
P.O. Box 595

"SRPSKI GLAS"
Glenroy
MELBOURNE Vic 3046
Australia




--------------------------------------------------------------------------------

AUSTRIJA



BOTSCHAFT DER FR JUGOSLAWIEN
Rennweg 3
1030 WIEN
Austria
Tel. (43-1) 713-2595
Fax. (43-1) 713-2597

KONZULARNO ODELJENJE
Salmgasse 4-a
1030 WIEN
Austria
Tel. (43-22) 726-488

GENERAL KONSULAT DER FR JUGOSLAWIEN
Widmannstrasse 11
5020 SALZBURG
Austria
Tel. 845-255

FIRST AND SECOND VIENNA PARISH
Veithgasse 3
A-1030 WIEN
Austria
Tel. 713-4765

THIRD VIENNA PARISH
Steinergasse 3A
1170 WIEN
Austria
Tel. 0222-438-293

Serbian Orthodox Church
Posthof Str. 41 A
4020 LINZ Austria
Tel. 07224-65-438

Serbian Orthodox Church
Hirschgraben 11 A
6800 FELDKIRCH
Austria
Tel. 05522-32-488

Serbian Orthodox Church
Leimertzstr. 10/12
5020 SALZBURG
Austria
Tel. 0662-206-652

Klub "NIKOLA TESLA"
Hutteldorferstr. 196
1140 WIEN
Austria

Verein der Jugoslawen "KADINJACA"
Siebenbrunnengasse 21
1050 WIEN
Austria
Tel. 54 74 51

Verein der Jugoslawen "HAJDUK VELJKO"
Quellenstr. 37
1100 WIEN
Austria

Verein der Jugoslawen "RESAVA"
Benedikt Schellinger Gasse 28
1150 WIEN
Austria

DRUSTVO PRIJATELJA MANASTIRA HILANDAR
Klopstockgasse 39
1170 WIEN
Austria
Tel. 409 23 61

Klub "JEDINSTVO"
Praterstr. 9
1020 WIEN
Austria
Tel. 26 02 34

Klub "KOZARA"
Ramperstorfergasse 62
1050 WIEN
Austria

Klub "KRISTAL"
Schuhmeierplatz 9
1160 WIEN
Austria
Tel. 493 70 59

UDRUZENJE JUGOSLOVENSKIH KLUBOVA ZA DONJU AUSTRIJU
Leobersdorferstr. 16
2560 BERNDORF
Austria
Tel. 02672/75 345

Udruzenje Srba "NIKOLA TESLA"
Badenerstr. 12
2544 LEOBERSDORF
Austria
Tel. 02256/38 195

Klub "MACVA"
Hahngasse 14
1090 WIEN
Austria
Tel. 31 56 64

Klub "MORAVA"
Embelgasse 52
1050 WIEN
Austria

Klub "NAPREDAK"
Neilreichgasse 30
1100 WIEN
Austria
Tel. 629 95 94

Klub "OBRENOVAC"
Leitgebgasse 12
1050 WIEN
Austria

Klub "POZAREVAC"
Marzstr. 110
1150 WIEN
Austria

Klub "TROMEDjA"
Steinergasse 3
1170 WIEN
Austria

Kulturno-humanitarni centar "NIKOLA TESLA"
Klopstockgasse 39
1170 WIEN
Austria
Tel. 409 23 61
Fax. 409 23 62

KLUB GRADjANA SRJ
Jugendgastehaus, Idlhofgasse 74
8020 GRAZ
Austria

ZAJEDNICA JUGOSLOVENSKIH KLUBOVA ZA POKRAJINU SALCBURG
Bundesstr. 90
5020 SALZBURG
Austria
Tel. 0662/825678

Klub jugoslovenskih radnika "JEDINSTVO"
Munchner Bunderstr. 90
5020 SALZBURG
Austria
Tel. 0662/433-655 u klubu:432-737

Klub jugoslovenskih radnika "SUMADIJA"
Poschingerstr. 11
5020 SALZBURG
Austria
Tel. 0662/879-612

Klub jugoslovenskih radnika "MLADOST"
Fubergstr. 21
5020 SALZBURG
Austria
Tel. 0662/640-579

Klub jugoslovenskih radnika "UDARNIK"
Kuenburggasse 1
5400 HALLELN
Austria

Klub jugoslovenskih radnika "RESAVA"
5230 MATTINHOFEN
Austria
Tel. 07744/431

Humanitarno drustvo "KOPRIVNA"
Ignaz Harrerstr. 73
5020 SALZBURG
Austria
Tel. 0662/431-503

Jugoslovenski klub "VRBAS"
Gmundnerstr. 8
4651 STADEL-PAUER
Austria

Jugoslovenski klub "BOZUR"
Leonstein 66
4592 MOLLN
Austria
Tel. 07584/3224, postfach 22

Jugoslovenski klub "VIDOVDAN"
Kiefernweg 6
4030 LINZ
Austria
Tel. 0732/82243

ZAJEDNICA JUGOSLOVENSKIH KLUBOVA
Kiefernweg 6
4030 LINZ
Austria

Srpski klub "SVETI SAVA"
Sudtirolerstr. 20
4020 LINZ
Austria

Srpski kulturni klub "VUK KARAXICH"
Siringerstr. 164
4400 STEYR
Austria
Tel. 07252/68161

Srpski klub "CAR LAZAR"
Hanns Wolfsegruber 1
4810 GMUNDEN
Austria

SRPSKA ZAJEDNICA KLUBOVA
Siringerstr. 164
4400 STEYR
Austria

Jugoslawischer Verein "SLOGA" - Hall
Rudolfstr. 1
6060 ABSAM
Austria
Tel. 05223/42 6 97, klub: 44 5 11

ZAJEDNICA KLUBOVA JUGOSLOVENSKIH GRADjANA u Tirolu
Hutterweg 1a
6020 INNSBRUCK
Austria
Tel. 0512/292520

ZAJEDNICA JUGOSLOVENSKIH KLUBOVA U VORARLBERGU
Dr. A. Heinzlestr. 43
A-6840 GOTZIS
Austria

Jugoslovenski klub "LOVCHEN"
Montfortplac 20
6923 LAUTERACH
Austria
Tel. 05574/338594

Jugoslovenski klub "S.BOSNA"
Obereeichwaldstr. 402
6972 FUSSACH
Austria
Tel. 05574/29412

Jugoslovenski klub "KOZARA"
Fritzstr. 5
6900 BREGENZ
Austria
Tel. 05574/62903

Jugoslovenski klub "MACVA"
Im Schattau 8
6850 DORNBIRN
Austria

Jugoslovenski klub "ZVEZDA"
Mariahilfstr. 40
6900 BREGENZ
Austria
Tel. 05574/376222

Jugoslovenski klub "DINARA"
Stutz 6
6833 KLAUS
Austria

Jugoslovenski klub "DjERDAP"
Harderstr. 47
6923 LAUTERACH
Austria

Jugoslovenski klub "VELEBIT"
Unterfeldstr. 20
6971 HARD
Austria

Jugoslovenski klub "SUTJESKA"
Hoheneggerstr.5
6923 LAUTERACH
Austria
Tel. 05574/388232

Jugoslovenski klub "KRISTAL"
Heidendankstr.40
6900 BREGENZ
Austria
Tel. 05574/39773

Jugoslovenski klub "HAJDUK VELJKO"
Bergstr. 29
6850 DORNBIRN
Austria
Tel. 05572/678972

Jugoslovenski klub "TIMOK"
Bolita 29
6840 GOTZIS
Austria

Jugoslovenski klub "ZAVICAJ"
Kurchplac 11
6973 HOCHST
Austria
Tel. 05578/5246

KUD "SRPSKO BRATSTVO"
Richstr. 52
6804 ALTENSTADT
Austria
Tel. 0522/31753

"NASE NOVINE"
Breitenfursterstr. 116/4
1230 WIEN
Austria




--------------------------------------------------------------------------------

BELGIJA



AMBASSADE DE LA RF DE YOUGOSLAVIE
11, Avenue Emile de Mot
1050 BRUXELLEX
Belgium
Tel. (32-2) 647-5781

MISSION DE LA RF DE YOUGOSLAVIE
11 Avenue Emile de Mot
1050 Bruxelles
Belgium
Tel. (32-2) 647-2652

ST. SAVA
92 Rue de Stassart
1050 BRUXELLES
Belgium
Tel. 071-618-863

Communaute Serbe de Belgique
Rue de Frippiers 17/214
1000 BRUXELLES
Belgium
Tel. 02/223-07-24




--------------------------------------------------------------------------------

BRAZIL



EMBAXIADA DA RF DA IUGOSLAVIA
Avenida das Nacoes, lote 15
BRASILIA, D.F. 70000
Brasil
Tel. 223-7272




--------------------------------------------------------------------------------

KANADA


EMBASSY OF THE FR OF YUGOSLAVIA
17, Blackburn Avenue
OTTAWA KIN 8A2
Ontario, Canada
Tel. 233-6289
Fax. 233-7850

Srpska pravoslavna crkva
CANADIAN DIOCESE
2520 Dixie Road
MISSISAUGU L4Y 2A5
Ontario, Canada

Episkopat SPC
THREE HOLY HIERARCHA CHAPEL - EPISCOPAL HEADQUARTERS
5A Stockbridge Avenue
TORONTO M8Y 4M6
Ontario, Canada
Tel. (416) 231-4409

ST. SIMEON MIROTOCIVI
2001 31st Avenue S.W.
CALGARY T2T 1T3
Alberta, Canada
Tel. (403) 244-3586

ST. SAVA
12904 112th Street
EDMONTON T5E 2N4
Alberta, Canada
Tel. (403) 455-2147

ST. SAVA
505 E. 63rd Avenue
VANCOUVER V5X 2K3
British Columbia, Canada
Tel. (604) 321-6572

ST. NICHOLAS CATHEDRAL
153 Nash Road South
HAMILTON L8K 4J9
Ontario, Canada
Tel. (416) 560-0563

HOLY TRINITY
700 Fischer Hallman Rd.
KITCHENER N2E 1K3
Ontario, Canada
Tel. (519) 578-4918

ST. SAVA
Bostwick Rd. at 401, P.O. Box 62, Station "B"
LONDON
Ontario, Canada
Tel. (519) 652-2771

ST. GEORGE
6085 Montrose Road South
NIAGARA FALLS L2H 1L4
Ontario, Canada
Tel. (416) 356-0090

ST. STEPHEN
361 Dominion Ave
OTTAWA K2A 2H1
Ontario, Canada
Tel. (613) 729-6342

MISSION PARISH
5A Stockbridge Avenue
TORONTO M8Y 4M6
Ontario, Canada
Tel. (416) 624-5075

ST. GEORGE MISSION
1237 John Street
THUNDER BAY P7B 2A4
Ontario, Canada
Tel. (807) 767-8359

ST. SAVA
203 River Street
TORONTO M5A 3P9
Ontario, Canada
Tel. (416) 967-9885

ST. SAVA SERBIAN CENTER
2520 Dixie Road ,
MISSISSAUGA L4D 2A5
Ontario, Canada
Tel. (416) 276-9691

SPC, Western Parish
3223 Cedartree Crescent
MISSISSAUGA L4Y 3G3
Ontario, Canada
Tel. (416) 624-5075

SPC, EASTERN PARISH
32 Benbow Road
TORONTO M9P 3K4
Ontario, Canada
Tel. (416) 241-1123

SPC, DORMITION OF THE THEOTOKOS - 'GRACANICA'
1960 Meldrum Road
WINDSOR N8W 4E2
Ontario, Canada
Tel. (519) 945-8555

HOLY TRINITY
351 Melville Ave.
WESTMOUNT, MONTREAL H3Y 2J7
Quebec, Canada
Tel. (514) 932-8529
HOLY TRINITY
928 11th Avenue
REGINA S4N 0K7
Saskatchewan, Canada
Tel. (306) 352-2917

CANADIAN SERBIAN COUNCIL
1900 Sheppard Ave. East, Svite 303
WILLOWDALE M2J 4T4
Ontario, Canada

SERBIAN MEDIA CENTRE
Suite 403, 379 Adelaide Street West
TORONTO M5N 1H1
Ontario, Canada

VOICE OF CANADIAN SERBS
SERBIAN NATIONAL SHIELD SOCIETY OF CANADA
285 Parklawn Rd.
304 TORONTO M8Y 3J7
Ontario, Canada

Serbian Cultural Society "KARADjORDjE"
P.O.Box 332
ETOBICOKE M9C 4V3
Ontario, Canada

SRPSKO-KANADSKO DRUSTVO U MONTREALU
129 Abot Ave.
WESTMONT
Quebec, Canada

Jugoslovensko-kanadski- prosvetni kulturni klub "ZAVICAJ"
P.O.Box 138 station "A"
WINDSOR N9A 6R3
Ontario, Canada

KUD "NJEGOS"
66 Fordham Bay
WINNIPEG R3T 3B7
Man. Canada

Klub "KORDUN"
2940 Longlois
WINDSOR N8X-4M7
Ontario, Canada
Tel. 519/969 2605

SERBIAN NATIONAL DEFENSE OF CANADA
1900 Sheppard Ave., East Apt. W303
WILLOWDALE M2J 4T4
Ontario, Canada




--------------------------------------------------------------------------------

CILE



CONSULADO DE LA RF DE YUGOSLAVIA
Calle Exequias Alliende 2370
SANTIAGO DE CHILE
Chile
Tel. 223-0510




--------------------------------------------------------------------------------

DANSKA



EMBASSY OF THE FR OF YUGOSLAVIA
Svanevaenget 36
2100 COPENHAGEN
Denmark
Tel. (45-31) 297 161

SAVEZ JUGOSLOVENSKIH KLUBOVA
Horsevaernget 35, 2.tv.
3400 HILLER0D
Denmark
Tel. 42 254 557

Klub "BRANKO CHOPICH"
Krudtvae rksalle 10
3300 FREDERIKSVAE RK
Denmark
Tel. 42 123 742

Klub "DjERDAP"
Gronnegade Kaserne
4700 NAESTVED
Denmark
Tel. 55 770 364

Klub "KADINJACA"
Overgade 41, Postbox 66
5250 ODENSE
Denmark

Klub "TIMOK"
Skansevej 20
3400 HILLER0D
Denmark
Tel. 42 255 222




--------------------------------------------------------------------------------

FINSKA



EMBASSY OF THE FR OF YUGOSLAVIA
Kulosaarentie 36
HELSINKI 57 00570
Finland
Tel. (35-80) 684-7466
Fax. (35-80) 684-8783




--------------------------------------------------------------------------------

FRANCUSKA



AMBASSADE DE LA RF DE YOUGOSLAVIE
54, Rue de la Faisanderie
75116 PARIS
France
Tel. (33-1) 4504-0505
Fax. (33-1) 4504-4036

CONSULAT DE LA RF DE YOUGOSLAVIE
5, Cours Franklin Roosevelt
69006 LYON
France
Tel. 7889-2202

CONSULAT GENERAL DE LA RF DE YOUGOSLAVIE
15, Boulevard Gambetta
67000 STRASBOURG
France
Tel. (33-88) 353-980
Fax. (33-88) 360-949

ST. SAVA PARISH 1
23, Rue du Simplon
75018 PARIS
France
Tel. 01-4225-3105

CONSEIL NATIONAL SERBE DE FRANCE
4, rue le Marois
75016 PARIS
France

Association Humanitaire "KRAJINA" (Paris)
15 allee Berquerel
99146 BONDY CEDEX
France

COMMUNAUTE PANSERBE DE FRANCE
39 rue Celine Robert
94300 VINCENNES
France
Tel. 99 331/43 980 401
Fax. 99 331/43 989 958

Ass. "KOZARA"
88 bis, rue Simon Dereure
93100 MONTREUIL
France

Udruzenje FRANCE-SERBIE
62, rue Georges Ferrand
94380 BONNNEUIL/MARNE
France
Tel. 433-96-848

Udruzenje FRANCO-SERBE
1, bis, rue des Trois Bornes
PARIS
France
Tel. 463-70-716

Udruzenje KOZARA
88 bis, rue Simon Dereure
93100 MONTREUIL
France
Tel. 452-80-963

FORUM SRBA U EVROPI
56, rue de la Fontaine ao Roi
75011 PARIS
France
Tel. 422-55-191

KOLO SRPSKIH SESTARA
20, rue Roger Salengero
93310 PRES STGERVAIS
France
Tel. 489-18-677

"FRA-YOUG" BONDY
70, rue de l' Aquedue
75010 PARIS
France
Tel. 460-71-198

Klub "ZLATIBOR"
13 vill Massenet
93000 BOBIGNY
France
Tel. 480-24-623

"MLADOST" NANCY
28, rue Henner
54000 NANCY
France

Klub "SVETI SAVA"
11, rue Clocher
93130 NOISY LE SEC
France
Tel. 480-20-177

Klub "DOMOVINA"
R.S.B.P 321
75962 PARIS CEDEX 20
France
Tel. 460-70-426

Klub "BRANKO RADICEVICH"
4, pass de la Folie Regnault
75011 PARIS
France
Tel. 437-02-031

PARISKA ZAJEDNICA
20, rue Sorbiet
75020 PARIS
France
Tel. 479-78-072

AMIE DE PEUP SERBE
1, rue Fg de Rome
75540 PARIS
France

"DUSAN SILNI"
14, rue des Lilas
75019 PARIS
France
Tel. 424-96-996

KULTURNO INFORMATIVNI CENTAR
123, rue Saint Martin
75004 PARIS
France
Tel. 427-25-050

"ZAVICAJ" - Klub
7, allee des Girofle
78130 LES MUREAUX
France
Tel. 347-41-695

"TIMOK" - Klub
108, Bd Belleville
75020 PARIS
France

"FRANCE-KRAJINA"
114, rue Edouard Vaillant
AUBERVILLIERS 93300
France
Tel. 483-91-128

ZAJEDNICA SRBA U FRANCUSKOJ
10, rue Chaudron
PARIS 75010
France
Tel. 460-23-966

"MEMORIJAL GENOCIDA"
112, rue Rambiteau
75001 PARIS
France

UDRUZENJE "FRANCO-SERBE"
234, Cours Emile Zola
69100 VILLERBANNE
France
Tel. 785-03-606

T.P.I. "NASE NOVINE"
59, rue d' Avron
75020 PARIS
France
Fax. 402-41-732

FORUM JUGOSLOVENA
122, rue la Boetie
75008 PARIS
France

"UDRUZENJE SRBA"
102, Elysee II
78170 CELLE ST. CLOUD
France
"DINARA" - UDRUZENJE SRBA POREKLOM IZ KRAJINE
56, rue de Fontaine-au-Roi
75011 PARIS
France

KULTURNO I HUMANITARNO UDRUZENJE SRBA
"BOSNE I HERCEGOVINE" -A.C.H.S.B.H.
16, rue Nocolas Leblanc
93200 SAINT-DENIS
France
Fax. 482-04-349

RADIO SOLEIL
B.P. 321
76962 PARIS
Cedex 20
France

COMUNAUTE PANSERBES DE FRANCE
17, rue de la Grange-aux-Belles
75010 PARIS
France
Fax. 435-60-965

ASSOCIATION HUMANITAIRE "KRAJINA"
15, Allee Becquerel Z.A.C.
93146 BONDY CEDEX
France

SPC
"SVETI SAVA"
23, rue du Simplon
PARIS 75018
France
Fax. 425-54-244

Klub "ZAVICAJ"
10, Square Fennelon
57100 THIONVILLE
France
Tel. 825-41-045

Klub - "BOSANSKA KRAJINA" OBERNAI
6, rue des Bennes Gens
67210 OBERNAI
France
Tel. 889-52-891

Klub - "SLOBODA" NEVERS
4, Allee de Neubrandenbourg, App. 152
58000 NEVERS
France
Tel. 863-60-693

Klub -"VUK KARAXICH" CHAUMONT
3/01 rue Raymond Poincare
52000 CHAUMONT
France
Tel. 253-25-992

UDRUZENJE FRANCUSKO-SRPSKOG PRIJATELJSTVA
4, Place Arnold
67000 STRASBOURG
France

UDRUZENJE ZA HUMANITARNU POMOCH
30, rue Vautrin
88000 EPINAL
France

BILTEN SAVEZA UDRUZENJA JUGOSLOVENA
12, rue Moreau
75012 PARIS
France
Tel. 43-459-288

"RADIO DOMOVINA"
PARIS
France
Tel. 42-005-603
Fax. 42-005-757

GLAS SRBA - LA VOIX DES SERBES DE FRANCE
39, rue Celine Robert
94300 VINCENNES
France




--------------------------------------------------------------------------------

SAVEZNA REPUBLIKA NEMACKA



BOTSCHAFT DER FR JUGOSLAWIEN
Schlossallee 5
5300 BONN 2
Germany
Tel. (49-228) 312-035

GENERALKONSULAT DER FR JUGOSLAWIEN
Thueringer Strasse 3
6000 FRANKFURT AM MAIN
Germany
Tel. (49-69) 439-923

GENERALKONSULAT DER FR JUGOSLAWIEN
Harvestehuder Weg 101
2000 HAMBURG 13
Germany
Tel. 444-504

Serbischer Kulturverein "VUK KARAXICH"
Martinsbuhlerstr. 30
8520 ERLANGEN
Germany
Tel. 09131/20 65 98

Serbisch-deutche Kulturvereinigung "VUK KARAXICH"
Postfach 30 13 19,(Rheinaustr. 179)
5300 BONN 1
Germany
Tel. 0228/46 55 98
Fax. 0228/46 55 98

Serbischer Kulturverein "VUK KARAXICH" e.v.
Postfach,12 81
5100 ACHEN
Germany
Tel. 02407/62 29
Fax. 02407/29 93

Vuk Karaxich- Gebruder Grimm e.v.
Hagen Str. 49
1000 BERLIN
Germany
Tel. 030/826 11 90
Fax. 030/826 17 88
Srpski kraljevski klub "DRAZA MIHAILOVICH"
Buchbinderweg 27
1000 BERLIN 47
Germany
Tel. 30/663 89 28 (privatno)
Fax. 32/967 872 937

Drustvo Udruzene Srpske Krajine
Schonafeldorstr. 2
1000 BERLIN 47
Germany
Tel. 030/663 40 50

Srpsko drustvo "LAZA LAZAREVICH"
Knausstr. 14
1000 BERLIN 33
Germany
Tel. 030/825 56 06

"CENTAR JUGOSLOVENA"
Schwantalerstr. 80
8000 MUNCHEN 2
Germany
Tel. 089/53 59 00

Klub "POLET"
Schwanthalerstr. 80
8000 MUNCHEN 2
Germany
Tel. 089/53 50 00

Klub "MLADOST"
Karlsfelderstr. 229
8000 MUNCHEN 45
Germany
Tel. 089/149 33 97

Klub "KRAJINA"
Streitfeldstr. 36/1
8000 Munchen 80
Germany
Tel. 089/43 02 624

"SRPSKI KULTURNI CENTAR SVETI SAVA"
Dumlerstrasse 13
8900 AUGSBURG
Germany
Tel. 0821/40 75 90

UDRUZENJE SRBA ALGAU
Breslauerstr. 11b
8910 LANFSBERG LECH
Germany
Tel. 08191/46 997

ZAJEDNICA KLUBOVA SEVERNE BAVARSKE
Wuezburgerstr. 30
8522 HERZOGENAURACH
Germany
Tel. 09132/10 60

Serbicher Kulturverein "KARADjORDjEVICHI" e.v.
Ipsheimerstr.
8500 NURNBERG
Germany
Tel. 0911/31 56 35

"UDRUZENJE SRBA" Algau
8938 BUCJLOE
Germany
Tel. 08241/13 86

Klub "SLOGA"
Dahnhofstr. 46
8052 MOSBURG
Germany
Tel. 08761/60 773

SRPSKA PRAVOSLAVNA CRKVA
Ludlstrasse 52
8000 MUNCHEN 40
Germany
Tel. 089/58 15 95

"SVETI SAVA" - Bayreut
St. Martin str. 12
8684 KONRADSREUTH
Germany
Tel. 09292/14 31

SRPSKO PRAVOSLAVNO DRUSTVO
Schleifmuhlenweg 14
7900 ULM/DONAU
Germany
Tel. 0730/482 133

Srpsko drustvo "V.S. KARAXICH"
Zirbelweg 20
7990 FRIEDRICHSHAFEN
Germany
Tel. 07541/731 37

Srpsko kulturno drustvo "SVETI SAVA"
Metzgerstr. 59
7320 GOPPINGEN
Germany
Tel. 07161/683 602

Srpsko drustvo "KRAJINA"
Ortsstr. 1
7260 CALW-HOLZBRONN
Germany
Tel. 07053/63 69

Srpska Zajednica "V.S. KARAXICH"
Brettermarkt 9
8990 LINDAU
Germany
Tel. 08382/52 24
Fax. 08382/218 23

SRPSKA PRAVOSLAVNA ZAJEDNICA
Bebelstr. 11
7340 GEISLINGEN/STEIGE
Germany

Srpska Zajednica "V.S. KARAXICH"
FRH-V-Steinstr. 13
7980 RAVENSBURG
Germany

Srpsko Drustvo "VUK KARAXICH"
Grunbacherstr. 40
7056 WEINSTADT
Germany
Tel. 07150/606 173

Srpski kulturno-informativni i sportski centar "KOZARA"
Klaganfurterstr. 31/a
7000 STUTTGART 30
Germany
Tel. 0711/85 65 30

Srpsko Drustvo "SVETI SAVA"
Am Sudbahnhof 1
7412 EINGEN U.A.
Germany
Tel. 07121/884 86
Fax. 07121/478 7

Serbischen Verein "NIKOLA TESLA" e.V.
Hildrishausenstr. 56
7044 EHLINGEN
Germany
Tel. 07034/79 05
Fax. 07034/79 05

Serbischer Kulturverein "SVETI SAVA"
Mohringerstr. 81-a
7000 STUTTGART 1
Germany
Tel. 0711/293 353
Fax. 0711/226 43 87

Serbischer Kulturverein "SVETI SAVA" e.V.
7570 BADEN-BADEN
Germany

Srpsko kulturno drustvo "LJUBA NENADOVICH"
Brennenweg 17 Postfach 105 143
6900 HEIDELBERG
Germany
Tel. 06221/380 986

Srpsko kulturno drustvo "SLOGA"
Industriestr. 2
6800 MANNHEIM
Germany

Serbischer Kulturverein "SVETI SAVA" e.V.
Oberfeldstr. 44
7500 KARLSRUHE 31
Germany
Tel. 0721/707 415

Klub Jugoslovena "MILAN TEPICH"
Friedenstr. 8
7037 MAGSTADT
Germany

Srpski klub "V.S. KARAXICH"
Saarstr.1
7340 GEISLINGEN
Germany
Tel. 07031/662 68

Srpsko drustvo "P. KOCICH"
Tiefenbachstr. 30
7140 LUDWIGSBURG
Germany
Tel. 07141/435 13

JUGOSLOVENSKO-SRPSKO UDRUZENJE
Bahnhofstr. 56
7160 GEILDORF
Germany
Tel. 07971/52 45

Klub "VOJVODINA"
Postfach 1263
3560 BIEDENKOPF
Germany

Klub "JADRAN"
Postfach 111149
6100 DARMSTADT
Germany

"JUGOSLOVENSKA KNJIZEVNA RADIONICA"
Oederweg 3
6000 FRANKFURT
Germany

UDRUZENJA JUGOSLOVENSKIH PROSVETNIH RADNIKA
Blucherstr. 12
6000 FRANKFURT
Germany

UDRUZENJE JUGOSLOVENSKIH LEKARA I STOMATOLOGA
Langerstr. 23
6000 FRANKFURT
Germany

Klub "NIKOLA TESLA"
Kreuzberg Weg 7
3500 KASSEL
Germany

Klub "MLADOST"
Hemshofstr. 69
6700 LUDWIGSHAFEN
Germany

Klub "BELI ORLOVI"
Glucksteinweg 75
6380 BAD HOMBURG
Germany

Humanitarni Centar "SVETI DjORDjE"
Kolnerstr.56
5880 LUDENSHEID
Germany
Tel. 02351/220-74

Srpsko udruzenje "V. S. KARAXICH"
Kastanien Weg 4
4780 LIPPSTADT
Germany
Tel. 0294/15-74-59

Srpsko udruzenje "PETAR PETROVICH NJEGOS" Hamm
Rautenstrauuch str. 55
4700 HAMM
Germany
Tel. 02381/78-08-44

SRPSKI KULTURNI CENTAR
Eckeseyerstr. 149-a
5800 HAGEN
Germany
Tel. 02331/161-92

SRPSKO KULTURNO DRUSTVO
Mulheimerstr. 47
4100 DUISBURG
Germany
Tel. 0203/34-28-49

SRPSKI KULTURNI I PROSVETNI FORUM
Hitzeerstr. 37
4290 BOCHOLT
Germany

Udruzenje Srba "SEMBERIJA I MAJEVICA"
Simonstr. 49
5660 WUPPERTAL
Germany
Tel. 0212/524-99

SRPSKI KULTURNO-SPORTSKI CENTAR
Bahnofstr.9-a
5630 REMSCHEID-LENEP
Germany
Tel. 02191/384-66

Jugoslovenski klub "CELIK"
Grenzstr. 47
4650 GELSENKIRCHEN
Germany
Tel. 0209/409-41-24

Jugoslovenski klub "SLOGA"
Kurfusternstr. 2
4150 KREFELD
Germany
Tel. 02151/48-11-86

Klub jugoslovenskih gradjana "V.S.KARAXICH"
Meschedestr. 20
5768 SUNDERN
Germany
Tel. 02933/61-54

Humanitarni odbor pri SPC "SVETI SAVA"
Krachenburgstr. 19-b
4000 DUSSELDORF
Germany
Tel. 0208/49-62-68

Udruzenje "NIKOLA TESLA"
Vordumstr. 4
2940 WILHELMSHAFEN
Germany
Tel. 044/212-23-41

Klub "SRPSKA SLOGA"
Dahlemer Ring 11
HAMBURG 70
Germany
Tel. 040/672-78-82

Klub "SUMADIJA" Hannover
Dragonerstr. 18
3000 HANNOVER
Germany
Tel. 0511/39-33-94

Udruzenje "VUK KARAXICH"
Lautertahlstr. 68
3370 SESEN
Germany

KOLO SRPSKIH SESTARA
Kirchstr. 3
3100 CELLE
Germany
Tel. 05141/241-70

Udruzenje "VUK KARAXICH"
Herman Rein str. 6a
3400 GOTTINGEN
Germany
Tel. 0551/37-66-11

Serbien Vereingung "NEMANJA"
Postfach 14 07 14
4800 BIELEFELD 14
Germany
Tel. 0521/45 28 84
Fax. 0521/45 28 85

Serbisches Kulturforum in Deutchland e.V.
Postfach 70 10 01
6000 FRANKFURT
Germany
Tel. 069/62 14 52 (privatno)

Srpsko Drustvo "PETAR PETROVICH NJEGOS"
4700 HAMM 4
Germany
Tel. 02381/78 86 57
Fax. 02385/64 89

Vereinigung der Freunde der serbischen Kultur e.V.
Kleefelder Str. 6
3000 HANNOVER 1
Germany
Tel. 0511/81 24 14

Serben-Vereinigung fur Sud-Sachsen
"VUK KARAXICH"
Klinik Schildautal
3370 SEESEN
Germany
Tel. 05381/74 371
Fax. 05381/74 509

SRPSKI KLUB
Kreuzbergweg 7
3503 LOHFELDEN 1
Germany
Tel. 0561-512-314

Serbischer Kulturverein "SRPSKA SLOGA"
Dannerallee 7
2000 HAMBURG 74
Germany

SRPSKI KULTURNI PROSVETNI FORUM
Hitzestr. 37
4290 BOCHOLT
Germany

Srpsko Drustvo "VUK KARAXICH"
Rudolf Huch Str. 14
3388 BAD HARZBURG
Germany
Tel. 053/222 030
Fax. 053/22 30 17

Srpsko drustvo "VUK STEFANOVICH KARAXICH"
6000 FRANKFURT
Germany
Fax. 069/4909066

Jugoslawischer Verein "RADNIK" e.V.
Eischenfelder Str. 15
4018 LANGENFELD
Germany
Tel. 02058/71549; 02173/24447

Srpsko udruzenje "NEMANJA"
Erich-Klausener Str. 22
4019 MONNHEIM
Germany
Tel. 02173/50619

SRPSKO HUMANITARNO MONARHISTICKO DRUSTVO
Frankfurter Str. 23 (Hotel "Lindenhof")
6290 WEILBURG
Germany
Tel. 06471/30069

Klub "JEDINSTVO"
Breiter Weg 57
3250 HAMELN
Germany
Tel. 05151/63 751
Fax. 05151/42 137

SRPSKI KULTURNI CENTAR
Eckeseyer Str. 149 A
5800 HAGEN
Germany
Tel. 02331/16 192

Serbischer Kulturverein "SVETI SAVA"
Oberfeldstr. 44
7500 KARLSRUHE 31
Germany

SRPSKI PRIVREDNI CENTAR
Wuppertalerstr. 73
42653 SOLINGEN
Germany
Tel. 0212-52-499
Fax. 0212-587-373

SAVEZ SRPSKIH I JUGOSLOVENSKIH ORGANIZACIJA U NEMACKOJ
D-42103 WUPPERTAL Wall 28
Germany
Tel. 0202- 443-644
Fax. 0202-447-193

EVROPSKE NOVOSTI
Kroger str. 10/1
D-60313 FRANKFURT/MAIN 1
Germany
Tel. 069-945-0836
Fax. 069-945-0838

List "VESTI"
Frankfurter Strasse 198a
D-6368 BAD VILBEL
Germany
Tel. 06101-12-110
Fax. 06101-13-45

GENERALKONSULAT DER FR JUGOSLAWIEN
Bohmerwaldplatz 2
8000 MUNCHEN 80
Germany
Tel. (49-89) 988-685
Fax. (49-89) 981-319

GENERALKONSULAT DER FR JUGOSLAWIEN
Taubenstrasse 4
7000 STUTTGART 1
Germany
Tel. (49-711) 600-646

KONSULAT DER FR JUGOSLAWIEN
Lindemannstrasse 5
4000 DUSSELDORF
Germany
Tel. (49-211) 673-067

Odeljenje Ambasade SR Jugoslavije u Bonu
KONSULAT DER FR JUGOSLAWIEN
Tauberstrasse 18
BERLIN 104
Germany
Tel. (49-30) 826-2091

DIOCESAN CENTER AND MONASTERY OF THE THEOTOKOS
Obere Dorfstrasse 12
3201 HIMMELSTHUT
Germany
Tel. 0512-164-034

STS. CYRIL AND METHODIUS
Vaalserstr. 232
ASCHEN
Germany
Tel. 0241-535-156
Fax. 0241-535-157

Serbian Orthodox Church
Landhausstr. 62
7000 STUTTGART 1
Germany
Tel. 0711-282-074

Serbian Orthodox Church
Ruppiner Str. 28
1000 BERLIN
Germany
Tel. 030-451-4474


Church - Markus Kirche
Kleinhower 2
4800 BIELFELD 1
Germany
Tel. 0521-297-471

Serbian Orthodox Church
Schlossgartenstrasse 57
61000 DARMSTADT
Germany
Tel. 06151-421-040

Church and Center in Frankfurt
Beethovenplatz
FRANKFURT
Germany
Tel. 069-752-098

Church
Krahnenburgstr. 19b
4000 DUSSELDORF - Lichtenbroich
Germany
Tel. 0211-422-503

Church
Westfalendamm 35
4600 DORTMUND
Germany
Tel. 0321-415-010

Church
Infanteriestr. 12
8000 MUNICH 40
Germany
Tel. 089-180-596

Church - Services
Konigstr. 23
8200 ROSENHEIM
Germany
Tel. 089-631-655

Church - Services
Schillstr. 98
8900 AUGSBURG
Germany
Tel. 089-631-655

Church - Services
Nikolastrasse
8300 LANDSHUT
Germany
Tel. 089-631-655

Serbian Orthodox Church
Eibacher Haupstr. 25
8500 NURNBERG 60
Germany
Tel. 0911-632-832

ST. GEORGE
Wersener Str. 85
4500 OSNABRUCK
Germany
Tel. 0541-64-157

An der Kreuz Kirche, Kreustrasse
Dietrichstr. 17a
3000 HANOVER
Germany
Tel. 0511-368-1658

Serbian Orthodox Church
Stiftstr. 15
HAMBURG 1
Germany
Tel. 040-240-916




--------------------------------------------------------------------------------

VELIKA BRITANIJA



ST. ANDREW THE FIRST-CALLED APOSTLE
66 Blake Road, Corby
NORTHANTS NN18 9LW
Great Britain
Tel. 0536-61-499

HOLY TRINITY
98 Little Horton Lane
BRADFORD BD 5 OJG
West Yorkshire
Great Britain
Tel. 0274-724-585

HOLY APOSTLES
80 Empress Road
DARBY DE3 6TE
Great Britain
Tel. 0332-46-438

ST. NICHOLAS
297 Lansdowne Rd.
CARDIFF CF5 1JR
Great Britain
Tel. 0222-553-819

ST. SAVA
89 Lancaster Road
LONDON W11 1QQ
Great Britain
Tel. 071-727-8367

HOLY ASCENSION
25 Junction Road, Cowley
OXFORD OX4 2NT
Great Britain
Tel. 0865-770-007

SERBIAN UNITY CONGRESS, G.B.
36 West Way
EDGWARE HA8 9LB
Middlesex
Great Britain

SERBIAN NATIONAL ORGANIZATION
106 Baker street W1
LONDON
Great Britain

SRPSKA INFORMATIVNA INICIJATIVA
44 Riley Close Abingdon
OXFORDSHIRE OX14 5 RR
Great Britain

SERBIAN INFORMATION CENTRE
89, Lancaster Road
LONDON W11 100
Great Britain

WORLD SERBIAN COMUNITY
Svite 401, 302 Regent Street
LONDON W1
Great Britain




--------------------------------------------------------------------------------

HRVATSKA



REGIONALNA ZAJEDNICA SRBA U BUJSTINI
Ul. Zemljoradnicka 16
51470 UMAG
HRVATSKA
Tel. 0531-51-993
Fax. 041-692-470

ZAJEDNICA SRBA ZA RIJEKU, ISTRU I GORSKI KOTAR
Luja Adami~a 7
51000 RIJEKA
Hrvatska
Tel. 385-51

ZAJEDNICA SRBA U HRVATSKOJ
51000 RIJEKA
Hrvatska
Tel. 518-506




--------------------------------------------------------------------------------

MADJARSKA



AMBASSADE DE LA RF DE YOUGOSLAVIE
Dozsa Gyorgy ut 92/b
1068 BUDAPEST VI
Hungary
Tel. (36-1) 251-3877

ZADUZBINA "P. IGNJATOVICHA"
Menesi Ut 11-13
H-1118 BUDAPEST
Hungary

SRPSKI DEMOKRATSKI SAVEZ
PF. 898
1385 BUDAPEST
Hungary
Tel. 112-0098

SRPSKE NARODNE NOVINE
Nagymezo u 49
1065 BUDAPEST
Hungary




--------------------------------------------------------------------------------

ITALIJA



AMBASCIATA DELLA RF DI JUGOSLAVIA
Via dei Monti Parioli 20
ROMA 00197
Italia
Tel. (39-6) 320-0796

CONSOLATO GENERALE DELLA RF DI JUGOSLAVIA
Via Matilde Serao 1
MILANO 20144
Italia
Tel. (39-2) 481-2019
Fax. (39-2) 4801-0426

CONSOLATO GENERALE DELLA RF DI JUGOSLAVIA
Strana del Friuli 54
TRIESTE 34100
Italia
Tel. (39-40) 410-125

CONSOLATO DELLA RF DI JUGOSLAVIA
Piazza Aldo Moro 61
BARI 70122
Italia
Tel. (39-80) 521-6327

ST. SPIRIDON
Via Genova 12
TRIESTE
Italia
Tel. 040-631-328

SERBIAN UNITY CONGRESS
Via Monfalcone 65
MARTINA DI RAGU.S.A. 97010
Italia

Srpska pravoslavna CSO "SVETI SAVA"
Piazza del coleggio Romano 1 B
ROMA
Italia
Tel. 8718-39-79
Fax. 8621-00-32




--------------------------------------------------------------------------------

LUKSEMBURG



Udruzenje "JUGOSLAVIJA" Luksemburg-Cents
Route de Treves 154
LUKSEMBURG
Luksemburg
Tel. 352/43-33-25




--------------------------------------------------------------------------------

MAKEDONIJA



UDRUZENJE SRBA I CRNOGORACA
Ul. 27. marta 18
91000 SKOPJE
Makedonija
Tel. 0901-27-543

DEMOKRATSKA PARTIJA SRBA U MAKEDONIJI
Ul. Ograzden A T3, Karpos 3
91000 SKOPJE
Makedonija
Tel. 0901-257-274




--------------------------------------------------------------------------------

MEKSIKO



EMBAJADA DE LA RF DE YUGOSLAVIA
Av. Montanas Rocallosas No. 515, Lomas de Chapultepec
MEXICO, D.F. 11000
Mexico
Tel. 259-1332




--------------------------------------------------------------------------------

NOVI ZELAND



SKETE OF THE DORMITION OF THE BLESSED VIRGIN MARY
4 Old Porirua Rd. Ngaio
WELLINGTON
New Zealand
Tel. 569-4122

ST. SAVA
75 The Parade, Island Bay
WELLINGTON
New Zealand
Tel. 836-432




--------------------------------------------------------------------------------

NORVESKA



EMBASSY OF THE FR OG YUGOSLAVIA
Drammensveien 105
OSLO 2
Norway
Tel. 448-105

JUGOSLOVENSKI KLUB
Maridalsveien 169
0469 OSLO 4
Norway
Tel. 22 18 30 76

SRPSKO-NORVESKO UDRUZENJE
Rosenkrantz gata 18
0160 OSLO 1
Norway

Udruzenje "NORVESKO-JUGOSLOVENSKA POMOCH"
Maridalsveien 169
0469 OSLO 4
Norway
Tel. 22 18 30 76




--------------------------------------------------------------------------------

RUMUNIJA



AMBASSADE DE LA FR DE YOUGOSLAVIE
Calea Dorobantilor Nr. 34
BUCAREST
Romania
Tel. (40-0) 119-237

COSULAT GENERAL DE LA RF DE YOUGOSLAVIE
Str. Remus No. 4
TEMISOARA
Romania
Tel. (40-961) 17-828
Fax. (40-961) 14-868

List "KNJIZEVNI ZIVOT"
P-ta Sf. Gheorghe nr. 3
TEMISOARA 1900
Romania
Tel. 056-193-572

DEMOKTARSKI SAVEZ SRBA I KARASEVAKA
Str. Bul. Revolucije 1989 Nr. 8/II
TEMISOARA 1900
Romania
Tel. 111-547

LIST "NASA REC"
Str. Bul. Revolucije 1989 Nr. 8/II
TEMISOARA 1900
Romania
Tel. 111-547




--------------------------------------------------------------------------------

SLOVENIJA



DRUSTVO SRPSKA ZAJEDNICA
Ul. Lepodvorska 2
61000 LJUBLJANA
Slovenija
Tel. 326-581

SRPSKI KLUB "SVETI SAVA"
64000 KRANJ
Slovenija
Tel. 212-456
Fax. 211-942




--------------------------------------------------------------------------------

JUZNOAFRICKA REPUBLIKA



ST. SAVA
P.O. Box 1078 , Rivonia
2127 JOHANNESBURG
South Africa
Tel. 803-2051




--------------------------------------------------------------------------------

SVEDSKA



EMBASSY OF THE FR OF YUGOSLAVIA
Valhallavagen 70
11427 STOCKHOLM
Sweden
Tel. (46-8) 218-436

SPC
St. SAVA
Bagerstavagen 68
121 63 JOHANNESHOV
Sweden
Tel. (46-08 9106900

CONSULATE OF THE FR OF YUGOSLAVIA
Stora Nygatan 60/III
21137 MALMO
Sweden
Tel. 124-201

ST. NICHOLAS
Vallavagen 352
13641 HANDEN, Westeroz
Sweden
Tel. 08-77-5320

STS. CYRIL AND METHODIUS
Cedergaten 4
214 65 MALMO
Sweden
Tel. 040-83-014

ST. STEVAN OF DECANI
Mercurius Gatan 1
415 19 GOTEBORG
Sweden
Tel. 031-461-019

NATIVITY OF THE THEOTOKOS
Sodra Apollovagen 38b
554 65 JONKOPING
Sweden
Tel. 036-132-945

Serbian Orthodox Church
Sodra Hunnetorpsvagen 70d
252 62 HELSINGBORG
Sweden
Tel. 042-152-496

ST. ANA
Box 120
630 12 ESKILSTUNA 18
Sweden

ST. DEMETRIUS
Sjocrons gata 2
291 53 KRISTIANSTAD
Sweden
Tel. 044-123-540

ST. MARY MAGDALEN
Magistratsvagen 17c
222 43 LUND
Sweden
Tel. 046-149-851

Serbian Orthodox Church
Pilvagen 70 NB
191 42 SOLENTUNA
Sweden
Tel. 08-929-314

"NAS LIST" - VART BLAD
Bellmansgaten 15
118 47 STOCKHOLM
Sweden
Tel. 08-644-85-303

SERBISKA IDROTTSFOREINGEN "SINDJELICH"
Brahegaten 11
402 51 GOTTEBORG
Sweden
Tel. 31-841-019

JUGOSLAVISKA FORENINGEN "NIKOLA TESLA"
Box 5007
163 05 SPANGA
Sweden
Tel. 08-761-2550

SERBISKA FORENINGEN "D. OBRADOVICH"
Box 3058
143 00 VARBY
Sweden

SERBISKA KULTUR O IDROT FORENINGEN "KOZARA"
Box 13054
402 51 GOTEBORG
Sweden

SERBISKA KULTURFOR "SUMADIJA"
Verkstadsg 4
252 27 HELSINGBORG
Sweden

SERBISKA KULTUR IDROTSFORENINGEN "SRBIJA"
Box 13067
20044 MALMO
Sweden
Tel. 040-962-837

SERBISKA FORENINGEN "IVO ANDRICH"
Sevillagat 11
531 30 LIDKOPING
Sweden




--------------------------------------------------------------------------------

SVAJCARSKA



CONSULAT GENERAL DE LA RF DE YOUGOSLAVIE
Eidmattstrasse 33
8032 ZURICH
Switzerland
Tel. 479-560

MISSION PERMANENTE DE LA RF DE YOUGOSLAVIE
5, Chemin Thury
GENEVE
Switzerland
Tel. (41-22) 346-4433

AMBASSADE DE LA FR DE YOUGOSLAVIE
Seminarstrasse 5
3006 BERN
Switzerland
Tel. (41-31) 446-353

CONSULAT GENERAL DE LA FR DE YOUGOSLAVIE
Eidmattstrasse 33
8032 ZURICH
Switzerland
Tel. (41-1) 383-6161

FIRST PARISH
Zollikerstr. 74
CH-8008 ZURICH
Switzerland
Tel. 01-383-8319

SRPSKI KULTURNI SAVEZ U SVAJCARSKOJ
Ringstrasse 20
8600 DUBENDORF
Switzerland
Tel. 01-821-4666

SRPSKI KLUB "VUK KARAXICH"
Schulstrasse 20
9400 FORSCHACH
Switzerland
Tel. 071-418-701

SRPSKI KLUB "DOSITEJ OBRADOVICH"
Postfach 1247
9102 HERISAU
Switzerland
Tel. 071-52-1966

SRPSKI KLUB "KRAJINA"
Milentalstrasse 329
8200 SCHAFFHAUSEN
Switzerland
Tel. 053-25-2262

SRPSKI KLUB "STEVAN SINDJELICH"
Postfach 19
9650 NESLAU
Switzerland
Tel. 074-32-307

UDRUZENJE LEKARA I STOMATOLOGA
Seemattweg 32
6403 KUESNAHT
Switzerland
Tel. 041-81-3538

PRVI SRPSKI HUMANITARNI FOND
Harosenstrasse 6
8311 BRUETTEN
Switzerland
Tel. 052-33-3112

SRPSKI KLUB "CAR LAZAR"
Brunelihohe 1
8400 WINTERTHUR
Switzerland
Tel. 052-203-0540

SRPSKI KULTURNI KLUB "MILAN TEPICH"
Looslistrasse 68
3027 BERN
Switzerland
Tel. 031-992-7519

SRPSKO KULTURNO DRUSTVO "TAMO DALEKO"
3, Chemin des Romiers
1245 COLLONGE-BELLERIVE
Switzerland
Tel. 022-752-3171

SRPSKI KULTURNI KLUB "SV. SAVA"
Risenbuhlstrasse 9
9242 OBERUZWIL
Switzerland
Tel. 073-51-9478

SRPSKI KULTURNI KLUB "MILAN TEPICH"
Zwislen 350
9056 GAIS
Switzerland
Tel. 071-93-3678

SRPSKI KULTURNI KLUB "KARADJORDJE"
Landausweg 6
6215 BEROMUENSTER
Switzerland
Tel. 045-51-3529

SRPSKI KLUB "NIKOLA TESLA"
Kraemerackerstrasse 24
8610 USTER
Switzerland
Tel. 01-940-5461

SRPSKO KULTURNO DRUSTVO
Via Crano
6946 PONTE CAPRIASCA
Switzerland
Tel. 091-93-1401

PETAR PETROVICH NJEGOS
Kreuzzelg 1
5507 MELLINGEN
Switzerland
Tel. 056-91-3719

SRPSKO DRUSTVO "KOLUBARA"
Bahnhofstrasse 420
8260 STEIN AM RHEIN
Switzerland
Tel. 054-41-3483

JU - KLUB "NIKOLA PASICH"
Hintere Bahnhof-Str. 13
9000 ST. GALLEN
Switzerland
Tel. 071-23-4875




--------------------------------------------------------------------------------

HOLANDIJA



EMBASSY OF THE FR OF YUGOSLAVIA
Groot Hertoginnelaan 30
2517 THE HAGUE
The Netherlands
Tel. (31-70) 363-2397
Fax. (31-70) 360-2421

ST. NICHOLAS
Schietstins 58/1
1082 AMSTERDAM - Buitenveldert
The Netherlands
Tel. 020-6442-216

VERENIGINGEN IN NEDERLAND
BOND VAN DE JOEGOSLAVISCHE CLUBS EN
p/a Olympiaweg 94/2
1076 XG AMSTERDAM
The Netherlands

"DOMOVINA" - Klub
Amstelstraat 9
1823 EV ALKMAAR
The Netherlands
Tel. 072-157-382

Klub - "VUK KARAXICH"
p/a L.v. Vollenhove 2193
3706 GE ZEIST
The Netherlands

Klub - "SLOGA"
Klompenstraatje 5
5831 DW BOXMEER
The Netherlands
Tel. 08855-766-15

SRPSKO PRIJATELJSKO DRUSTVO
Rijnhaven 24
ROTTERDAM
Tthe Netherlands

SERVISCH INFORMATIE CENTRUM
Karmijinstraat 24
5044 RD TILBURG
The Nethelnads




--------------------------------------------------------------------------------

SJEDINJENE AMERICKE DRZAVE



EMBASSY OF THE FR OF YUGOSLAVIA
2410 California Street, N.W.
WASHINGTON, D.C. 20008
U.S.A.
Tel. (1-202) 462-6566 do 462-6572
Fax. (202) 462-6566

PERMANENT MISSION OF THE FR OF YUGOSLAVIA
854, Fifth Avenue
NEW YORK, N.Y. 10017
U.S.A.
Tel. (1-212) 879-8700

ST. SAVA SERBIAN ORTHODOX COLLEGE OF THEOLOGY
32400 N. Milwaukee Avenue
LIBERTYVILLE IL 60048
U.S.A.
Tel. (312) 816-6127

ST. SAVA SERBIAN ORTHODOX MONASTERY
32377 N. Milwaukee Avenue
LIBERTYVILLE IL 60048
U.S.A.
Tel. (312) 362-2440

ST. GEORGE MISSION
1622 Central Avenue
HOT SPRINGS AK 71901
U.S.A.
Tel. (501) 624-1262

HOLY RESURRECTION CATHEDRAL
8035 West Serbian Road
CHICAGO IL 60631
U.S.A.
Tel. (312) 693-3367

HOLY ARCHANGEL MICHAEL
9805 S. Commercial Avenue
SOUTH CHICAGO IL 60617
U.S.A.
Tel. (312) 375-3848
Fax.

ST. GEORGE
305 South Midland Avenue
JOIET IL 60436
U.S.A.
Tel. (815) 725-5502

ST. NICHOLAS
228 North County St.
WAUKEGAN IL 60085
U.S.A.
Tel. (708) 336-9838

ST. ELIJAH CATHEDRAL
8700 Taft Street
MERRILLVILLE IN 46410
U.S.A.
Tel. (219) 769-2122

SAINTS PETER AND PAUL
59250 Keria Trail
SOUTH BEND IN 46614
U.S.A.
Tel. (219) 291-0937

ST. GEORGE
50 South Bethany
KANSAS CITY KS 66102
U.S.A.
Tel. (913) 371-1648

ST. LAZARUS CATHEDRAL "RAVANICA"
4575 East Outer Drive
DETROIT MI 48234
U.S.A.
Tel. (313) 893-6025
Fax. (313) 892-6944

ST. PETKA
18040 Van Dyke Avenue
DETROIT MI 48234
U.S.A.
Tel. (313) 893-4858

ST. GEORGE
2330 N. Monroe Street
MONROE MI 48161
U.S.A.
Tel. (313) 241-1169

ST. BASIL OF OSTROG
543 Sixth St. S.W.
CHISHOLM MN 55719
U.S.A.
Tel. (218) 254-4874

ST. GEORGE
1216 104th Ave. West
DULUTH MN 55808
U.S.A.
Tel. (218) 626-1856

HOLY ARCHANGEL MICHAEL
701 East 40th Street, P.O. Box 453
HIBBING MN 55746
U.S.A.
Tel. (218) 263-5027

HOLY TRINITY OF THE TWIN CITIES
113 North Saratoga Street
ST. PAUL MN 55104
U.S.A.
Tel. (612) 641-0828

ST. JOHN THE THEOLOGIAN
1372 Beverly Avenue
ST. LOUIS MO 63122
U.S.A.
Tel. (314) 962-2412

ST. NICHOLAS
5052 Harrison Street
OMAHA NE 68157
U.S.A.
Tel. (402) 734-4194

SAINTS CONSTANTINE AND HELEN
4109 Avenue L
GALVESTON TX 77550
U.S.A.
Tel. (409) 762-4363

ST. SAVA
c/o. 19149 Glenway Falls Katy
CYPRESS TX 77449
U.S.A.
Tel. (713) 373-1769

ST.SAVA CATHEDRAL
3201 S. 51 Street
MILWAUKEE WI 53219
U.S.A.
Tel. (414) 545-4080

THE NATIVITY OF THE MOTHER OF GOD SERBIAN ORTHODOX MONASTRY
32400 Early Rd.
NEW CARLISLE IN 46552
U.S.A.
Tel. (219) 654-7994

ST. LUKE
5917 16th Street NW
WASHINGTON DC 20011
U.S.A.

ST. SAVA
530 77th Ave. N.
ST. PETERSBURG FL 33702
U.S.A.
Tel. (813) 527-8738

ST SIMEON
175 NW 154th Street
NORTH MIAMI FL 33169
U.S.A.
Tel. (305) 944-6890

ST. PETKA
2437 Fulton Road
KISSIMMEE FL 32743
U.S.A.

ST. GEORGE
654 South Broad Street
ELIZABETH NJ 07202
U.S.A.
Tel. (201) 352-8990

ST. STEPHEN
177 Weber Road
LACKAWANNA NY 14218
U.S.A.

SAINT SAVA CATHEDRAL
20 West 26th St.
NEW YORK NY 10010
U.S.A.
Tel. (212) 242-9240

ST. ARCHANGEL MICHAEL
2552 Pickle Road
AKRON OH 44312
U.S.A.
Tel. (216) 644-1571

ST. GEORGE
4663 Wayview Ave. NW
NORTH CANTON OH 44702
U.S.A.
Tel. (216) 494-7888

ST. SAVA CATHEDRAL
16306 Broadview Road
PARMA OH 44134
U.S.A.
Tel. (216) 749-1099

ST. STEPHEN OF DECANI
1840 N. Cassady Avenue
COLUMBUS OH 43219
U.S.A.
Tel. (614) 475-0922

ST. GEORGE
3335 Grove Avenue
LORAIN OH 44055
U.S.A.
Tel. (216) 781-9020

HOLY TRINITY
39 Laird Street
YOUNGSTOWN OH 44509
U.S.A.

ST. ELIJAH
12200 Irwin Street
ALIQUIPPA PA 15001
U.S.A.
Tel. (412) 375-4074

ST. MARY
533 Third Street
CLAIRTON PA 15025
U.S.A.
Tel. (412) 929-8052

ST. GEORGE
65 South Keel Ridge Road
HERMITAGE PA 16148
U.S.A.
Tel. (412) 342-2600

ST. NICHOLAS
971-1001 St. Clair Road
JOHNSTOWN PA 15905
U.S.A.
Tel. (814) 255-1853

ST. GEORGE
R.D.1 Box 91
CARMICHAELS PA 15320
U.S.A.
Tel. (412) 966-7428

ST. SAVA
901 Hartman Street
MeKEESPORT PA 15132
U.S.A.
Tel. (412) 672-1872

ST. GEORGE "LAZARICA"
30 Tenth Street
MIDLAND PA 15059
U.S.A.
Tel. (412) 643-1396

ST. NICHOLAS
2110 Haymaker Road
MONROEVILLE PA 15146
U.S.A.
Tel. (412) 372-9895

ST. NICHOLAS
1231-39 N. Hancock Street
PHILADELPHIA PA 19122
U.S.A.
Tel. (215) 425-2128

HOLY TRINITY CATHEDRAL
4920 Clairton Blvd.
PITTSBURGH PA 15236
U.S.A.
Tel. (412) 882-3900

ST. NICHOLAS
601 South Harrisburg Street
OBERLIN PA 17113
U.S.A.
Tel. (717) 939-3872

HOLY ASCENSION
24 North Third Street
YOUNGWOOD PA 15697
U.S.A.
Tel. (412) 925-6353

MONASTERY MARCHA
5095 Broadview Road
RICHFIELD OH 44286
U.S.A.
Tel. (216) 659-4027

MOST HOLY MOTHER OF GOD - MONASTERY
Shadeland Farms, R.D. Box 247
SHADELAND PA 16435
U.S.A.
Tel. (814) 587-6209

THE WESTERN AMERICAN DIOCESE
2541 Crestline Terrace
ALHAMBRA CA 91803
U.S.A.
Tel. (818) 284-6825
Fax. (818) 284-6825

ST. STEPHEN NEMANJA
216 Park Avenue, Waren AZ, P.O. Box 3666
BISBEE AZ 85603
U.S.A.
Tel. (602) 997-0232

ST. SAVA
4436 East Mckinley Street
PHOENIX AZ 85008
U.S.A.
Tel. (602) 275-7360

ST. STEVAN'S CATHEDRAL
1621 West Garvey Avenue
ALHAMBRA CA 91803
U.S.A.
Tel. (818) 284-9100

St. Basil of Ostrog
ANGELS CAMP
930 N. Main Street
ANGELS CAMP CA 95222
U.S.A.
Tel. (209) 736-2340

ST. SAVA
7811 Orion Lane
CUPERTINO CA 95014
U.S.A.
Tel. (408) 257-6652

HOLY ASSUMPTION OF THE MOTHER OF GOD
7777 Sunset Ave.
FAIR OAKS CA 95628
U.S.A.
Tel. (916) 966-5438

ST. PETER THE APOSTLE
3502 North First Street
FRESNO CA 93726
U.S.A.
Tel. (209) 227-5565

ST. SAVA
724 North Main Street, P.O. Box 1243
JACKSON CA 95642
U.S.A.
Tel. (209) 223-4320

HOLY TRINITY
1700 School Street
MORAGA CA 94556
U.S.A.
Tel. (415) 376-5982

ST. GEORGE
3025 Denver Street
SAN DIEGO CA 92117
U.S.A.
Tel. (619) 275-4476

ST. SAVA
1700 South San Gabriel Blvd.
SAN GABRIEL CA 91776
U.S.A.
Tel. (818) 288-8811

ST. PETKA
1854 Knob Hill Road
SAN MARCOS CA 92069
U.S.A.
Tel. (619) 743-2178

ST. LAZARUS MISSION PARISH
P.O. Box 30224
HONOLULU HI 96820
U.S.A.
Tel. (808) 422-8822

ST. ELIJAH
2931 Colton Blvd.
BILLINGS MT 59104
U.S.A.
Tel. (406) 259-3466

HOLY TRINITY
2300 Continental Drive
BUTTE MT 59701
U.S.A.
Tel. (406) 723-7889

ST. SIMEON
3950 S. Jones Blvd.
LAS VEGAS NV 89103
U.S.A.
Tel. (702) 367-7783

NATIVITY OF THE MOST HOLY THEOTOKOS MISSION PARISH
P.O. Box 264
WEST LINN OR 97068
U.S.A.
Tel. (206) 935-6447

ST. SAVA
P.O. Box 88376
SEATTLE WA 98138
U.S.A.
Tel. (206) 232-1456

"SERB WORLD U.S.A."
415 E Mabel St.
TUSCON AZ 85705 - 7489
U.S.A.

SERBIAN CULTURAL ORGANIZATION
5 SO Rolling Hills
IRWIN PA 15642
U.S.A.

SERBIAN UNITY CONGRESS
P.O.Box 5397
BERKELEY, CA 94705 9991
U.S.A.

SRPSKI RADIO PROGRAM
23128 Gainford Street
WOODLAND HILLS CA 91364
U.S.A.

S.U.C. Administration Office
P.O.Box 2146
NAPA CA 94 558
U.S.A.

THE AMERICAN SRBOBRAN
One Fifth Avenue, 7th floor
PITTSBURGH PA 15222
U.S.A.

SERBNET INC.
4803 North Milwaukee Ave.
CHICAGO IL 60630
Illinois U.S.A.

INSTITUTE FOR THE STUDY OF SERBIAN HISTORY AND CULTURE
P.O.Box 26867
LOS ANGELES CA 90026
U.S.A.

AMERICAN SERBIAN HERITTAGE FOUNDATION
2531 East 115 Place
LOS ANGELES CA 90059
U.S.A.

SERBIAN-AMERICAN COMMITTEE
P.O.Box 32238
WASHINGTON DC 20007
U.S.A.

SERBIAN-AMERICAN MEDIA CENTER
612 N. Michigan Ave. P.O.Box 76-217
CHICAGO Ill 60611
U.S.A.
Tel. 312/755 0389
Fax. 312/755 0393

SAMC - MEDIA WATCH
612 N. Michigan Ave. P.O.Box 76-217
CHICAGO ILL 60611
U.S.A.
Tel. 312/ 755 1389
Fax. 312/ 755 0393

Klub "LOVCHEN"
28125 Grand River
FERMINGTON
Michigan, U.S.A.
Tel. 313/477 8050

"SUMADIJA"
6840 Silvery Ln.
DEARBORN MI 48127
U.S.A.
Tel. 313/224 3064

Movement of serbian Chetniks "RAVNA GORA"
P.O.Box 31549
CHICAGO, ILL 60631-0549
U.S.A.

AMERICAN-YUGOSLAV COMMITTEE FOR GRADUATE STUDIES
1449 W. Harrison
CHICAGO IL. 60607
U.S.A.

SERBIAN BUSINESS & PROFESSIONAL ASSOCIATION OF AMERICA
P.O.Box 235
PITTSBURGH, PA 15230-0230
U.S.A.

SERBIAN ACADEMIC CLUB
117 W.Harrison Bldg., Suite 600
CHICAGO IL 60605
U.S.A.

THE SERBIAN DEMOCRATIC COALITION
P.O.Box 20030, Cherokee Station PO, 1539 First Ave.
NEW YORK NY 10028
U.S.A.

Serbian cultural club "ST. SAVA"
448 West Barry Ave.
CHICAGO IL 60657
U.S.A.

Serbian Historical Cultural Society "NJEGOS"
3117 Laramie Ave.
CICERO IL 60650
U.S.A.

SERBIAN NATIONAL DEFENSE OF AMERICA
3114 W. Irwing Park Rd.
CHICAGO IL 60618
U.S.A.

ORGANIZATION OF SERBIAN CHETNIKS
1417 Lee Blvd.
BERKELEY IL 60163
U.S.A.

SERBIAN BROTHERS HELP, Inc.
2988 N.Elston Ave.
CHICAGO IL 60618
U.S.A.

FIRST SERBIAN BENEVOLENT SOCIETY
141 Bay Road
MENLO PARK CA 94025
U.S.A.

Serbian Nation University of Cleveland "V.S. KARAXICH"
P.O.Box 29491
CLEVELAND OH 44129
U.S.A.

S.N.F.
252 Scenery Dr.
WEIRTON WV 26062
U.S.A.

CHURCH & CORPORATION
3408 W. 46th Street
CLEVELAND OH 44102
U.S.A.
Tel. 631 0680

Circle of serbian sisters "ST. PETKA"
4111 E. 79th Street
CLEVELAND OH 44105
U.S.A.
Tel. 341 7960

NJEGOS SERBIAN CHURCH CHOIR
6363 Bonroi Drive
SEVEN HILLS OH 44131
U.S.A.
Tel. 524 1984

UDRUZENJE RATNIKA KRALJEVINE JUGOSLAVIJE
4212 Bruening Dr.
PARMA OH 44134
U.S.A.
Tel. 843 6084

Serbian Chetniks "RAVNA GORA"
2810 Marioncliffe Dr.
PARMA OH 44134
U.S.A.
Tel. 886 5807

NJEGOS HISTORICAL & CULTURAL SOCIETY
7448 Meadow Lane
PARMA OH 44134
U.S.A.
Tel. 886 3558

ROYAL COMBATANTS J.K.V. "D.M."
3634 E. 55th Street
CLEVELAND OH 44105
U.S.A.
Tel. 883 1668

Serbian National University "VUK STEFANOVICH KARAXICH"
14781 Bennett Road
N. ROYALTON OH 44133
U.S.A.
Tel. 237 4964

BELGRADE CLUB Inc.
P.O.Box 6235 Yorkville Station
NEW YORK, NY 10128
U.S.A.

Yugoslav American Society "AVALA" & Radio Program "AVALA"
4729 Broadway Str.
CARY IN 46408
U.S.A.

SERBIAN CULTURAL ORGANIZATION
5. SO., Rolling Hills
IRWIN PA 15642
U.S.A.

belly
30/10/2005, 16:23
II GLAVA: GDE ZIVE SRBI I KOLIKO IH IMA ?
Srbi danas zive u oko 90 zemalja na svih pet kontinenata (Milanovich, 1993). To je siroko prostranstvo cija udaljenost, od Novog Zelanda do Amerike, iznosi cetrdeset hiljada kilometara. Ne racunajuchi teritoriju SR Jugoslavije i srpskih krajina, izvan matice - u rasejanju, Srba ima najvise na americkom kontinetu, a potom u Zapadnoj Evropi.

Pitanje broja Srba koji zive u dijaspori okupiralo je mnoge istrazivace, pocev od Pere Slijepcevicha (1917), preko LJubomira Kosiera (1926), L. Trnjegorskog (1938) do Majkla Bore Petrovicha (1982) i Vladimira Grecicha (1990). Vechina istrazivaca bila je sklona da taj broj ili precenjuje ili potcenjuje. Politicari i sociolozi, a posebno prvaci srpskih nacionalnih organizacija, skloni su, cesto, da predimenzioniraju broj Srba u dijaspori, cak na cetiri miliona. To se prvenstveno cini da bi se privukla paznja javnosti na ovu srpsku nacionalnu grupaciju u svetu. Medju politicarima zemalja imigracije, pak, kada se govori o etnickim grupacijama, ispoljava se sklonost potcenjivanju broja, a time i umanjivanja znacaja manjih etnickih grupacija, pa i Srba i Crnogoraca na nekoliko stotina hiljada. Cifra koja che ovde biti prezentirana predstavlja srednju varijantu procene broja Srba u dijaspori u 1994. godini.

Kada je rec o svim Srbima sveta, racunajuchi zitelje matice Srbije, Crne Gore i srpskih krajina, i sve generacije iseljenika, pa one koji privremeno ili stalno rade u raznim, pre svega evropskim zemljama, manjine koje zive u starim i novim susednim drzavama, kao realna mogla bi se prihvatiti cifra od oko 11,5 miliona. Razume se da se svi ti ljudi ne izjasnjavaju uvek kao etnicki cisti Srbi, buduchi da su, osobito u rasejanju, kod druge, treche i cetvrte generacije, dosta nacionalno izmesani. To se, najbolje , moze videti i iz popisa stanovnistva SAD. Od ukupnog broja onih zitelja SAD koji su se deklasirali kao Srbi, oko 50% su, na ovaj ili onaj nacin, nacionalno mesani. A da ne govorimo o veoma brojnoj grupaciji nasih ljudi u inostranstvu koja se izjasnjavala na poslednjem popisu stanovnistva samo kao Jugosloveni.

To se, mada u manjoj meri, moze konstatovati i za Srbe na prostorima druge Jugoslavije. Zato nije cudo sto su se Srbi iz mesovitih brakova izjasnjavalii kao Jugosloveni prilikom poslednjeg popisa stanovnistva u SFRJ, 1991. godine. Tada je registrovano 712 hiljada Jugoslovena ili 3% ukupnog stanovnistva SFRJ.

Prema popisu stanovnistva bivse SFRJ, ukupan broj Srba iznosio je 8,528.000, Crnogoraca 539.000 (Brunner, 1993). Prema tome, u drugoj Jugoslaviji, kada su poceli etnicki sukobi i gradjanski rat na njenim prostorima, u njoj je zivelo priblizno 9,5 miliona Srba. Raspadom SFRJ, ako se ne racuna drzava matica, najvise Srba izvan Srbije ostalo je u Bosni i Hercegovini. Popis pokazuje broj od 1,369.000, a procene (koje ukljucuju i jedan broj Jugoslovena) pokazuju da ih je 1991. godine, u toj republici bilo pribli zno 1,5 milion.

Na osnovu zvanicnih statistika, izjava srpskih nacionalnih lidera u dijaspori, procena diplomatsko-konzularnih predstavnistava (DKP) i sinteze iznesenih procena u dostupnoj literaturi iz ove oblasti, autori procenjuju ukupan broj Srba, Crnogoraca i Jugoslovena srpskog porekla u svetu, u 1994. godini i to:

__________________________________________________ ___________

A. Otadzbinske zemlje

Republika Srbija 6,500.000 - 6,800.000

Crna Gora 539.000 - 600.000

Republika Srpska Krajina* 300.000 - 320.000

Republika Srpska** 1,400.000 - 1,500.000

B. Prekomorske zemlje

SAD 430 - 500.000

Kanada 80 - 100.000

Juzna Amerika 20 - 30.000

Australija 90 - 120.000

Novi Zeland 500 - 1.000

Juzna Afrika 20 - 25.000

Velika Britanija 50 - 55.000

Zemlje Trecheg sveta 20 - 30.000

__________________________________________________ ___________

* U Republici Srpskoj Krajini zivi, kako se procenjuje 300 do 320 hiljada Srba, dok se - kako procenjuju UN - 250 do 280 hiljada Srba iselilo iz Hrvatske.

** Jedan broj Srba zivi na teritoriji bivse Bosne i Hercegovine koje su pod kontrolom muslimanske vlade i bosanskih Hrvata.


__________________________________________________ ___________

V. Evropske imigracione zemlje

SR Nemacka 250 - 300.000

Austrija 100 - 130.000

Francuska 80 - 100.000

Svajcarska 70 - 100.000

Zemlje Beneluksa 15 - 20.000

Skandinavske zemlje 50 - 60.000

Italija 5 - 7.000

Ostale 15 - 20.000

G. Stare i nove susedne zemlje

Rumunija 30 - 50.000

Madjarska 3 - 5.500

Albanija 5 - 10.000

Hrvatska* 120 - 150.000

Makedonija 44 - 70.000

Slovenija 47 - 57.000

__________________________________________________ ___________

Prema tome, na americkom kontinetu zivi blizu 650 hiljada Srba i Crnogoraca, koliko se procenjuje da ima i u Zapadnoj Evropi. Oni su, na americkom kontinentu, u najvechem broju koncentrisani u centralnom i istocnom delu kontineta- Ilinois, Indijana, Micigen, Minesota, Ohajo, Pensilvanija, kao i na kanadskoj strani u provinciji Ontario (najvise ih je u okolini Toronta), zatim u drzavi Njujork i Nju Dzersi, a na zapadu u drzavama Kalifornija i Vasington. Oni koji su dosli u SAD u novije vreme koncentrisani su oko velikih industrijskih i trgovackih centara - Njujorka i Cikaga.

U Australiji Srbi zive u okolini Melburna, Sidneja, Perta i Kanbere, dok su na Novom Zelandu nastanjeni u Oklandu i njegovoj okolini.

Od latinskoamerickih zemalja Srbe su najvise privlacili Argentina i Cile.

U Evropi su Srbi nasli zaposlenje upravo u onim zemljama koje su posle Drugog svetskog rata i zaposljavale najvise stranaca - SR Nemacka, Austrija, Francuska, Svajcarska i Svedska.

Od starih susednih zemalja, najvise Srba ima u Rumuniji, a u novim susednim zemlja situacija jos nije jasna.

Status Srba u svetu je trojak. Srbi su gradjani zemalja glavnih imigracionih prekomorskih zemalja, shodno imigracionim politikama doticnih drzava (u manjem broju i u Evropi), zatim gradjani nase zemlje koji imaju privremeni boravak (kao rezultat politike evropskih zemalja koja je vodjena posle Drugog svetskog rata) i gradjani susednih zemalja koji vekovima zive u njima, ali koji su sacuvali svoj nacionalni identitet. Status iseljenih Srba zavisi od politike svake zemlje, koja ima tendenciju, pod uticajem KE BS-a, narocito na evropskom prostoru, da prizna individualna i kolektivna prava nacionalnih grupacija. Razume se, taj se status vremenski i prostorno razlikuje.

Dalji tokovi savremene seobe Srba zavisiche od niza cinilaca ekonomske, ali i druge prirode. Kako stvari stoje, uzroci savremene seobe Srba se neche tako brzo otkloniti. "Push" faktori che, ocigledno, jos duge imati uticaj na dalji tempo spoljne migracije Srba. Medjutim, i imigracione politike glavnih zemalja useljenja su od bitnog znacaja.

Kada je rec o klasicnom vidu migracije, tj. iseljavanju, postoji tesna i uzajamna zavisnost dveju glavnih komponenti imigracione politike: regulisanje useljenja i integracija. Zemlje klasicne imigracije su jos dvadesetih godina ogranicile godisnji broj useljenja i, kasnije, uvele kontrolu strukture imigracionih tokova. Nijedna od njih, medjutim, nije obustavila imigraciju. Kanada, Australija i Novi Zeland su, cak, podsticale imigraciju u dugom vremenskom periodu. U osamdesetim godinama, imigracija u prekook eanske zemlje se dosta stabilizovala, s tendencijom ka rastu.

Zajednicka karakteristika svih klasicnih imigracionih politika je, dakle, kontrola useljenja, locirana uglavnom u ambasadama i konzulatima u zemljama porekla migranata. Kontrola se vrsi imigracionom vizom koja kvalifikuje migrante za useljenje.

Sjedinjene Americke Drzave, Kanada i Australija zauzimaju centralnu poziciju u medjunarodnim migracionim tokovima Srba.

belly
30/10/2005, 16:24
III GLAVA: SRBI - ISELJENICI U PREKOMORSKIM ZEMLJAMA
Govoriti o savremenim seobama, broju Srba u svetu, a ne dotachi njihovu genezu, bilo bi nedovoljno. Jedna od bitnih karakteristika istorije srpskog naroda su seobe u druge zemlje. Tako je i seoba Srba u prekomorske zemlje jedna od njihovih najvechih seoba u poslednja tri veka. Seobe Srba u prekomorske zemlje, narocito u Ameriku, ne samo da su najstarije, ekonomski uslovljene, dobrovoljne migracije, vech su i istorijski relativno stabilne, s dugorocnom tendencijom ka rastu i trajnom karakteristikom. U njima je uzeo ucesche veliki broj Srba, iz svih srpskih otadzbinskih teritorija. Dabome, vechina Srba koji danas zive u prekomorskim zemljama ima drzavljanstvo tih zemalja. Uprkos tome, oni su se, od najstarijih doseljavanja pa do danas, samoorganizovali, stvarajuchi svoje nacionalne duhovne, drustvene i politicke asocijacije, pocev od prvih potpornih udruzenja pa do savremenih drustvenih organizacija. Njihovo samoorganizovanje, negovanje etnickog i nacionalnog identiteta doprinelo je, pored ostalog, i odrzavanju veza s Otadzbinom.


Doseljavanje Srba u SAD
U istoriji americke imigracije, i ne samo u njoj, opste je prihvachena podela na tzv. period "stare" imigracije (od 1820, kada su podaci o imigrantima prvi put zabelezeni, pa do kraja osamdesetih godina) i "nove" imigracije u SAD, od pocetka devedesetih godina proslog veka naovamo. Velika vechina srpskog iseljenistva pripada upravo ovoj poslednjoj etapi naseljavanja Severne Amerike.

U literaturi postoji vise pokusaja periodizacije useljavanja Srba u SAD. Debora Pedzit, na primer, doseljavanje Srba u SAD deli u tri razdoblja. Prvi vechi talas je "staro" doseljavanje, koji pocinje oko 1890. godine i traje do Drugog svetskog rata. Drugi talas doseljavanja Srba u SAD obuhvata politicku emigraciju, tj. dolazak raseljenih Srba iz ratom razorene Evrope. I konacno, trechi talas doseljavanja Srba u ovu zemlju obuhvata period od druge polovine sezdesetih godina naovamo (Padgett, 1983).

Sledechi u literaturi opste prihvachenu podelu americke imigracije, na "staru" i "novu", profesor Majkl Boro Petrovich (1980), na primer, useljavanje Srba u SAD grupise u pet karakteristicnih perioda. Prvi obuhvata najranije doseljenike u periodu "stare" imigracije. Drugi, period prvog i najvecheg useljavanja u razdoblju "nove" imigracije (1880-1914). Trechi, pristizanje useljenika u periodu izmedju dva svetska rata (1918-1941). Cetvrti, dolazak raseljenih lica iz Evrope posle Drugog svetskog rata (1945-196 5). Peti, najnovije useljavanje u SAD (od 1965. godine naovamo).


Najranija iseljavanja
Rano doseljavanje Srba u SAD obuhvata period duzi od pola veka, od pocetka do kraja osamdesetih godina XIX veka. Istina, niko sa sigurnoschu ne moze rechi kada i gde su se prvi put Srbi doselili u SAD. Drugim recima, ne postoje pisani tragovi o prvim srpskim iseljavanjima u SAD. Pretpostavlja se, naime, da je na dubrovackim brodovima koji su plovili do americke obale jos tokom XVIII veka, medju mornarima bilo i Srba iz Dalmacije. Nije, medjutim, poznato da su ostajali da zive u Americi. Istrazujuchi ovaj pe riod srpskog iseljenistva u Americi, vladika Sava sumadijski (1994) ukazuje na otkriche Vase Stajicha (1935) da je prvi srpski doseljenik bio izvesni Jovan Miskovich. Miskovich je negde 1740. proveo punih 5 godina u Americi sto znaci da je dosao na ovaj kontinent mnogo pre poznatog Djordja Sagicha. Zvanicno, prvi srpski useljenik stigao je u Ameriku brodom "Delaver", do Filadelfije, septembra 1815. godine. Prema pisanim tragovima, bio je to Djordje Sagich, odnosno kako je u toj zemlji poznat, George Fisher (Pribich, 1967). Sagich-Fiser je rodjen u Austro-Ugarskoj, 30. aprila 1795. godine od roditelja doseljenika iz Srbije koji su dosli u talasu velike seobe Srba pod pritiskom Turaka. Naime, Sagicheva familija se nastanila severozapadno od Budimpeste, u drevni grad Segesfervar, mesto krunisanja madjarskih kraljeva u toku pestogodisnjeg perioda od 1027. godine. Srbi su ovaj grad nazivali Stoni Beograd. Nakon smrti oca, Djordje dolazi u Sremske Karlovce, centar Srpske pravoslavne crkve, gde pohadja gimnaziju i s tice "klasicno" obrazovanje, ucechi pored ostalog nemacki, grcki i latinski, koje mu je kasnije dobro doslo u Americi. Sa osamnaest godina zivota, Djordje Sagich napusta skolu i prelazi u Srbiju 1813. godine, gde se prikljucuje ustanicima u borbi protiv Turaka. Ucestvovao je u borbi za odbranu Beograda. Nakon poraza koji su srpski ustanici pretrpeli, Sagich bezi u Austriju. Proveo je dve godine lutajuchi duz Dunava kao trgovac, da bi se 1815. godine u Hamburgu ukrcao na brod za Filadelfiju.

Stupanje Djordja Sagicha na tlo Amerike moglo bi se oznaciti kao pocetak novije istorije seoba Srba, ovoga puta u SAD. Fiser je, tokom sezdesetogodisnjeg zivljenja na Zapadu, postao vrlo ugledan Amerikanac srpskog porekla. Zvanicno je uvrschen u red istaknutih pionira u Teksasu. Proveo je dvadeset godina u Meksiku i Teksasu, dok je Teksas jos bio meksicka provincija. Kada je Teksas postao nezavisna republika i deo Sjedinjenih Drzava, Fiser je 1829. godine postao meksicki drzavljanin pa se cak ukljucio i u politiku. U Meksiku je bio organizator masonske loze, direktor carine u Galvestonu, sekretar grada San Felipe, carinik u Matamorosu, ratni komesar, vlasnik stamparije i knjizare i urednik novina na spanskom.

Sa uspostavljanjem teksaske nezavisnosti (1836) Dzordz Fiser napusta lojalnost meksickom federalizmu i svoju sudbinu vezuje za teksasku drzavu. Kasnije je postao jedan od vidjenih ljudi Hjustona i kao trgovac i kao advokat. Kada je Kalifornija ustupljena SAD, u vreme zlatne groznice, Fiser se seli u Kaliforniju. Zahvaljujuchi poznavanju Meksikanaca i znanju spanskog jezika, vrlo brzo je postao sekretar zemljisne komisije (1852-1856). Od 1857. do smrti (1873), Dzordz Fiser je obavljao razne javne duznosti u San Fransisku. Bio je i sudija, a i pocasni konzul Grcke u San Fransisku. U znak zahvalnosti zbog njegove podrske borbi za nezavisnost Grcke, kralj Djordje I ga je imenovao za prvog grckog konzula u Kaliforniji, 1870. godine. Na tom polozaju Dzordz Fiser, tj. Djordje Sagich je ostao do smrti.

U Kaliforniji, Fiser je osnovao malu, ali brzo rastuchu koloniju srpskih doseljenika, koja je okupljala i znacajan broj Hrvata, uglavnom iz Dalmacije i sa jadranskih ostrva. Ovi Juzni Sloveni nazivali su sebe "Slavonians". To ime su koristili, kako istice Adam Eterovich (1980), iz najmanje tri razloga. Prvo, mletacke Dalmatince i Bokelje zvali su Sclavone ili Slavs, jos od Venecijanaca, a ne Srbima ili Hrvatima. Drugo, nazive Slavonian ili Sclavonian su koristili Englezi i Amerikanci u tom ranom periodu. Go tovo u svim americkim i engleskim knjigama toga doba korischen je Slavonian, kao izraz za Slovena. I, treche, Juzni Sloveni su se protivili da budu identifikovani kao Austrijanci, Italijani, Turci ili Madjari.

Kada je nekoliko pravoslavnih hrischana 1864. u San Fransisku osnovalo Grcko-rusku-slavonsku pravoslavnu istocnu crkvu kao dobrotvorno drustvo, u kome su Srbi cinili vechinu, sa ciljem da osnuju pravoslavnu crkvu u gradu, Fiser je postao veoma istaknut clan (Petrovich, 1979). Istovremeno, bio je i clan, a i prvi predsednik Ruskog i panslavenskog dobrotvornog drustva osnovanog u San Fransisku 1857. godine.

SAD su, u stvari, prvo i najznacajnije odrediste Srba preko okeana. Do osamdesetih godina XIX veka, seoba Srba u SAD bila je sporadicna. U toj fazi najranijih iseljavanja najpre su se selili pojedinci, a kasnije i manje skupine iz primorskog dela Jugoslaviji (Cizmich, 1981). Vechina doseljenika tog perioda "stare" americke imigracije bila je pismena i naseljavala se, po dolasku u SAD, na farmama. Ti srpski doseljenici ranog perioda ziveli su u prisnim kontaktima sa Hrvatima. Zajedno su osnivali i prva dobro tvorna drustva. Ne moze se sa sigurnoschu rechi koliko se Srba doselilo u SAD do Prvog svetskog rata. Nije vodjena precizna statistika ni u zemljama odakle su se selili, a ni u SAD. Neki istrazivaci koristili su podatke brodskih kompanija, ali ni ti podaci nisu potpuni. Zapravo podaci o iseljenicima iz jugoslovenskih zemalja u SAD nisu pouzdani sve do popisa stanovnistva ove zemlje 1910. godine. Srbi, kao i drugi jugoslovenski narodi, bili su tada registrovani kao Austrijanci, Nemci, Madjari, Italijani, Tur ci zato jer se radilo pretezno o doseljenicima iz "nemackih drzava". Adam Eterovich (1980), u svojim istrazivanjima, otkriva mnoga srpska imena ljudi koji su ucestvovali u americkom gradjanskom ratu 1861-1865. godine. Pominje dosta dobrovoljnih vojnih firmi toga doba koje su Srbi vodili. Imigracione vlasti SAD su pocele da vode evidenciju o useljavanju juznih Slovena tek 1899. godine.

Prema nalazima Adama Eterovicha, Srbi u Americi se prvi put pominju u listu "Podunavka" 5. marta 1848. godine, u clanku S. Popovicha, pod naslovom "Srbi u Americi". Procene Popovicha, sacinjene nakon puta po Americi, pokazuju da je iz Dalmacije i Boke Kotorske doslo u ovu zemlju i to:

u Nju Orleans - 300; u Vasington - 100; u Njujork - 200; u Boston - 100; u Filadelfiju - 160; u Carlston - 30; u Mobil - 120; na Floridu - 200; u Teksas - 250; u Meksiko - 300, i Luisvil - 50.

Prvi doseljenici su se naseljavali u juzne drzave SAD, tada pod Spanijom i Francuskom, a sa otkrichem zlata 1848. godine i u Kaliforniju, na Zapadu. Medju glavnim odredistima srpskih mornara, osobito luckih, bila je luka Nju Orleans, koja se razvila tek posto je Amerika kupila od Napoleona lujzijansku teritoriju (Vujnovich, 1985). Prva znacajnija grupa Srba dolazi u Nju Orleans tridesetih godina proslog veka. To su bili trgovci, lingvisti, moreplovci jadranske obale i Crne Gore - Bokelji, Dalmatinci, Crnogo rci. Obrazovani i sa znanjem vise jezika, lako su se uklapali u novu sredinu i postizali licni uspeh. Malo je bilo siromasnih medju njima.

Kada su otkriveni rudnici zlata, krajem cetrdesetih godina, mnogi Srbi iz Nju Orleansa preselili su se u Kaliforniju. Ovi Srbi su bili statisticki svrstani kao doseljenici iz "nemackih drzava", sve do 1860. godine. Popis stanovnistva iz 1860. godine pokazuje da je iz "nemackih drzava" bilo 1,301.136 osoba, ukljucujuchi i 25.061 lice iz Austrije. Adam Eterovich (1980) procenjuje da je medju 52 hiljade pridoslih ljudi iz Austrije 10-40% bilo drugih nacionalnosti. Rezultati popisa stanovnistva Amerike izmedju 1850. i 1880. godine ukazuju na zakljucak da je manje od 1% stanovnistva otpalo na Srbe i Hrvate. Njih popis nije posebno iskazao vech je prihvachena grupa Slavonaca i Dalmatinaca, pa je vechina svrstana u grupu Austrijanaca.

Godine 1868, Drustvo pravoslavaca dobilo je i pravoslavno groblje, kao i citaonicu koja je sluzila i za okupljanje Srba u San Fransisku. Godine 1870. pojavljuju se i novine u San Fransisku pod nazivom "Slavjanin". U njima su se objavljivali clanci na vise jezika (srpskom, ruskom, francuskom).

U ovom prvom talasu seobe Srba, u Ameriku je stigao i Mihailo Pupin Idvorski, koji je radechi na Kolumbija univerzitetu stekao svetsku slavu kao profesor, naucnik i pronalazac. Pupin je stigao u SAD 1874. godine, kada je u ovoj zemlji broj iseljenika srpskog porekla bio relativno mali, te che, izmedju ostalog, i to kasnije imati znacaja u njegovom angazovanju na organizovanju ove etnicke grupe (Grecich, 1985). Stoga je Pupin ostao u istoriji zabelezen ne samo kao profesor i naucnik, vech kao drustveni radni k i patriota obe domovine, a iznad svega ponos naroda iz kojeg je potekao. Nas narod je neizmerno zaduzio svojim humanizmom i rodoljubljem, osobito zaslugama koje je stekao kao pocasni generalni konzul Srbije u Njujorku, predsednik Srpskog narodnog saveza u SAD, organizator u prikupljanju materijalnih sredstava, opreme i medicinske pomochi, kao i dobrovoljaca iz SAD za Prvi svetski rat, kao i na Mirovnoj konferenciji u Parizu. Za vreme pedesetodnevnog rada u Parizu, Pupin je mnogo doprineo tome da svi clano vi americke delegacije potpuno razumeju jugoslovenske teznje i zelje. Stoga je Pupin svojim licnim poznanstvom s predsednikom Vilsonom i ministrom spoljnih poslova Lansingom, doprineo da se granice Jugoslavije sto povoljnije povuku i da u sastav drzave SHS udju Dalmacija, zapadna Slovenija, deo Slavonije i Baranja i njegov rodni Banat. Mihailo Pupin je zasluzan za afirmisanje jugoslovenskog pitanja pred americkom javnoschu i politicarima, posebno mnogobrojnim kontaktima koje je imao s uglednim licnostima am erickog zivota. Medjutim, njemu je zamereno zbog odredjenih stavova. Valja pomenuti sukob s don Nikom Grskovichem. Taj sukob je dugogodisnji Pupinov saradnik, Pavle Hadzi-Pavlovich, ovako opisao:

"Kada je Amerika usla u rat na strani saveznika, prof. Pupin predlozi Jugoslovenskom narodnom vijechu da se preko Srpskog poslanstva u Vasingtonu zamoli americka vlada da sve svoje vojnike jugoslovenskog porijekla koji budu novaceni za rat upuchuje na Solunski front, da se pod americkom zastavom bore zajedno sa srpskom vojnicima. Medjutim, Don Niko Grskovich izjavi na predlog prof. Pupina da bi se on stideo da podupire i da glasa za takav predlog. Na to se digne prof. Pupin i izjavi da njemu onda nema vise mjesta ovdje i napusti Vijeche" (Bulajich, 1978).


Prvi masovniji talas srpskih doseljenika u SAD (1880-1914)
Pocetkom osamdesetih godina dolazi do brzeg useljavanja Srba u SAD. Oni dolaze u ovu zemlju kao deo masovnog iseljavanja iz juznih i jugoistocnih zemalja Evrope, ciji tokovi polaze iz Italije i velikih multi-nacionalnih imperija - Otomanske, Austro-Ugarske i Ruske, poznati u istoriji prekookeanskih migracija kao "nova imigracija". Najvechi broj srpskih imigranata u SAD, do skora, poticao je upravo iz tog perioda. Kalifornija ostaje jos uvek njihovo najznacajnije odrediste. Srbi u tom delu Amerike organizuju i svoj duhovni i drustveni zivot, kao i svoja dobrotvorna udruzenja, grade crkvu i izdaju svoje prve novine.

Godine 1880. u San Fransisku je osnovano i prvo uzajamno dobrotvorno drustvo Srba u Americi. Bilo je to Srpsko-crnogorsko literarno i dobrotvorno drustvo. Mada kratkog veka, prve srpske novine stampane u Americi javljaju se u San Fransisku 1893. godine. To su "Srbin Amerikanac", koje uredjuje Bozo Gopcevich, i "Sloboda", ciji je urednik Spiro Radulovich (Bokelj). Rec je, u stvari, o pionirima srpskog novinarstva u Americi. Potom se javlja Veljko Radojevich koji izdaje u San Fransisku, krajem XIX veka, list "Srpska nezavisnost".

Neposredno pred katastrofalni zemljotres 1906. godine u San Fransisku, srpski list "Sloboda" je procenio da je u San Fransisku bilo oko dve hiljade Srba i to vechinom iz Boke Kotorske i Hercegovine. Posle zemljotresa i pozara koji je njime izazvan, srpska kolonija se osipa. Najvechi broj Srba prelazi u Oklend i u druge delove predgradja San Fransiska (Vucinich, 1981).

Tri godine kasnije, Srpsko-crnogorsko literarno i dobrotvorno drustvo spaja se sa Srpskim dobrotvornim drustvom "Zmaj", osnovanim 1904. godine u San Fransisku, te u toku Prvog svetskog rata broji preko 600 clanova. Drustvo je pred kraj Prvog svetskog rata promenilo ime u Prvo srpsko dobrotvorno drustvo, a 1939. mu se pridruzilo 39 clanova koji su jos bili u Srpskom dobrotvornom drustvu Angels Camp - osnovanom 1893. Godine 1902, Srbi u San Fransisku organizuju Srpski klub, drustvenu, kulturnu i atletsku orga nizaciju. U toku balkanskih ratova i Prvog svetskog rata, Srpski klub postaje organizacija Soko, pa mnogi njeni clanovi odlaze na evropska ratista kao dobrovoljci da se bore na strani srpske i crnogorske vojske.

I prva srpska pravoslavna crkva Sveti Sava sagradjena je 1894. godine u Dzeksonu u Kaliforniji. Najvechu zaslugu za gradnju crkve imao je otac Sebastijan Dabovich, prvi srpski svestenik rodjen u Americi (San Fransisko), 1863. godine. Naime, na njegovu inicijativu odluka o izgradnji crkve doneta je 1893. godine u kuchi gospodje Helen Dragovich. Prvi donator je bila lokalna rudarska kompanija "Canada Co." (Karlo, 1984). Osnivaci Srpske pravoslavne crkve, na celu sa ocem Sebastijanom Dabovichem, bili su Milan Kurilich, Milos Dragulovich, Savo Lakonich, Simo Dragomanovich, Todor Kurilich, Risto Kurilich, Nikola Dragulovich, Tripo Vasiljevich, Savo Savich, Andrija Vuckovich i Tripo Kurilich.

Srpske crkve su kasnije nicale svuda po SAD, gde su se nastanjivali Srbi. Duhovni zivot Srba u SAD pocinje da se, dakle, organizuje ranih devedesetih godina proslog veka. Naime, popis od 1890. godine nije zabelezio nijednu srpsku crkvenu organizaciju, vech jednu rusku i jednu grcku, kojima su u to vreme i Srbi pripadali. U svom izvestaju o religijskim telima za 1906. godinu, Biro za popis SAD navodi deset srpskih pravoslavnih parohija sa ukupno 15.742 clana. Deset godina kasnije, Biro za popis SAD registruj e 12 srpskih crkvenih organizacija, sa 14.301 clanom, sto znaci 1.441 clan manje nego u 1906. godini. Taj pad od 9,2% je, od strane Biroa za popis, objasnjen kao rezultat odluke mnogih Srba da se vrate u svoju Otadzbinu, da se vrate u svoju zemlju i odu u rat za oslobodjenje. Iste godine, oktobra 1916, na skupstini srpskog pravoslavnog svestenstva, pomenuto je da postoji 28 parohija sa svestenikom i pet bez njih (Vrga, 1975).

Daleko najvechi broj Srba se uselio u SAD u periodu od 1880. do 1914. godine. Oni su dosli kao deo masovnog iseljavanja sa teritorija jugoistocne Evrope. Rec je o mladichima iz juznoslovenskih drzava koje je nemastina feudalnog i polufeudalnog drustva naterala na daleki put. Njih je zeleznica vodila do velikih pomorskih luka Rijeke, Trsta, Hamburga, Bremena, Roterdama itd. Pored ekonomskih nedacha bilo je i drugih motiva - bezanje od sluzenja u carskoj vojsci i slicno. Bili su to uglavnom nepismeni i neobra zovani mladi ljudi koji su otisli s namerom da nesto zarade i da se vrate. Veliki broj Srba, u iscekivanju povratka kuchi nije se zenio. U ovom razdoblju najvechi broj srpskih useljenika u SAD prihvata se rada u rudnicima i fabrikama, osobito u crnoj metalurgiji. Stoga su, makar i pasivno, bili upucheni, na pristupanje sindikatima i radnickom pokretu.

Koliko je Srba doslo u SAD, u tom najdinamicnijem periodu doseljavanja, tesko je utvrditi. Zato su se istrazivaci u najvechem broju slucajeva sluzili procenama. Jer, sve do 1899. godine u americkim imigracionim statistikama svi doseljenici iz Austro-Ugarske bili su razvrstani kao Austrijanci i Madjari, zavisno od toga iz kojeg su dela dvojne monarhije dosli.

Godine 1899. u americkim imigracionim statistikama useljenici su razvrstani po kriterijumu "rase ili naroda" (Petrovich, 1982). Pri popisu stanovnistva SAD koji je izvrsen 1910. godine ucinjen je hrabar napor - po Majklu Boru Petrovichu - da se svi u inostranstvu rodjeni belci klasifikuju po zemlji porekla i po maternjem jeziku. Ali, pri tome, bilo je mnogo gresaka te ni taj popis nije dao pravu sliku srpskog iseljenistva u SAD. Imigracione vlasti su u periodu od 1899. do 1924. godine, iz neznanja ili ravno dusnosti, pripadnike juznoslovenskih naroda, potpuno proizvoljno delili u tri grupe: a) Bugari, Srbi i Crnogorci; b) Hrvati i Slovenci i, v) Dalmatinci, Bosanci i Hercegovci. Ovakva "zlosrechna smesa zemalja, nacionalnosti i pokrajina posebno je pogodila klasifikaciju srpskih useljenika, jer su Srbi mogli da budu razvrstani u bilo koju od te tri grupe" (Petrovich, 1982).

Iz imigracione statistike SAD, za period 1899-1914. godine, moze se zakljuciti da je za tu deceniju i po u SAD pristiglo ukupno 650.454 juznih Slovena, ukljucujuchi 142.441 Bugara, Srba i Crnogoraca. Razume se, to ne daje pravu sliku o ukupnom broju Srba koji su se doselili u SAD. Jer, problem je sto Srbi i Hrvati imaju isti knjizevni jezik, te je data zajednicka kategorija kao "srpsko-hrvatski". U popisu je registrovano 105.669 belaca rodjenih u inostranstvu i ukupno 129.234 belaca (ukljucujuchi i lica iz mesovitih brakova) kojima je srpsko-hrvatski maternji jezik. Od toga ukupnog broja samo 5.191 lice je rodjeno ili poreklom iz Srbije.

Posto je od ukupnog broja belaca inostranog porekla koji govore srpsko-hrvatski, 30.547 lica (27.209 rodjenih u inostranstvu, tj. u juznoslovenskim zemljama, a 4.321 u Srbiji) navelo da govore srpski ili crnogorski, sledi zakljucak da je od ukupnog broja lica ciji je maternji jezik bio srpsko-hrvatski 23,6% bilo etnickih Srba (ukljucujuchi i Crnogorce), dok je 76,4% bilo Hrvata.

"Americki Srbobran" je u jesen 1907. godine pisao da je do tada u SAD doslo preko 150 hiljada Srba. Pisac Ceda Pavich je 1911. objavio da se u SAD nalazi izmedju 120 i 150 hiljada Srba. Milan Jevtich i Pero Slijepcevich bili su umereniji. Njihove procene su bile blize rezultatima americkog popisa. Pero Slijepcevich (1917) je procenio da Srba ima izmedju 66 i 81 hiljade. Najvise ih je doslo sa teritorija Hrvatske (25.000 - 30.000), zatim Bosne i Hercegovine (20.000 - 25.000), Vojvodine (15.000 -20.000), a na jmanje iz Crne Gore (5.000), Boke Kotorske i Dalmacije (1.000). Emigracija iz Srbije nije bila tako znatna, kao ona iz ostalih juznoslovenskih krajeva, sto se objasnjava time da je Srbima bio obezbedjen minimum zivotnih uslova, nemoguchnosti otudjenja zemljista, kao i liberalnim rezimom koji je u zemlji zaveden pocetkom ovog veka (Kosier, 1926).

Uzroci iseljavanja Srba sa terotirije Balkana i bivse Jugoslavije bili su prvenstveno ekonomske prirode. Postoje, medjutim, i drugi momenti koji su terali Srbe da napuste svoja ognjista. Jovan Cvijich je, pored ostalog, pisao:

"U toj ljudskoj masi, koja luta i tumara, mora biti neukrotive teznje za novim i boljim zivotnim prilikama. Ima nesto unutra, u njima samima, sto ih menja i tera; u iseljeniku je vech pre seobe jako izmenjen onaj unutrasnji organ koji stvara i obara. U trenutku kada je zreo za seobu, on je vech zreo za evoluciju" (Kosier, 1926).

Kako su Srbi prelazili Okean? Vechina Srba koja je stigla u SAD pre 1880. godine poticala je sa jadranske obale i bila je vech pre toga naviknuta na more. Ona je imala tradiciju putovanja na duge relacije. Medjutim, sa seljacima koji su dolazili u SAD posle 1880. godine to nije bio slucaj. Od njih je samo mali broj znao sta je iza susednog sela, iza crkvene opstine, ili iza planine koja je na vidiku.

Pred kraj proslog veka u SAD su nastala dva spomenika koji objedinjuju i simbolizuju sudbinu useljenika, ukljucujuchi i Srbe. To su Kip slobode, izgradjen 1886. godine, koji simbolizuje "obechanu zemlju - Ameriku" i ostrvo Elis, ciji istorijat pocinje 1892. i koji predstavlja surovu realnost sa kojom su useljenici bili suocavani. Ostrvo je sluzilo kao karantin na kome se nalazila prijemna stanica. U njoj se sprovodila ostra federalna kontrola, posebno zdravstvena, nad useljenicima. Do pocetka XX veka nije p ostojalo zakonsko ogranicenje za useljavanje, pogotovu kada je rec o Evropljanima. Oni koji su dolazili prvom i drugom klasom prekookeanskih brodova lako su prolazili kontrolu, ali za one iz treche klase ostrvo Elis je cesto bilo "cistiliste". Strah, uznemirenost, zbunjenost vezivali su njihove emocije. Samo je malom broju dosljaka uskrachivan ulazak u zemlju, ali je za njih i njihove porodice to bila velika tragedija.


Prvi svetski rat i period izmedju dva svetska rata
Prvi svetski rat je skoro potpuno zaustavio imigraciju Srba u SAD. Jos od aneksije Bosne i Hercegovine (1908), pa do 1915. godine veliki broj Srba se vracha iz SAD sa ciljem da se kao doborovoljci bore na strani srpske i crnogorske armije.

U 1921. godini doslo je do porasta juznoslovenske migracije u SAD i pored restriktivnih propisa o imigraciji iz 1917. godine. Americki Kongres je 1921. i 1924. doneo zakon o odrzavanju kulturne i rasne homogenosti ove zemlje, kojima su uvedene kvote za imigrante. Posle toga, broj useljenika iz Jugoslavije je znatno smanjen. Pored restriktivnih mera, na to je uticalo i stvaranje jedne nove drzave (Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca), od 1929. nazvane Kraljevina Jugoslavija, koja je pruzala dobre izglede za bolji zivot u novoj nezavisnoj postojbini, zahvaljujuchi agrarnoj reformi izvrsenoj 1919. godine i razvoju industrije. I mada se ta ocekivanja nisu ispunila za mnoge, velika ekonomska kriza tridesetih godina je obeshrabrila emigrante da odu u Ameriku. Mnogi su se vratili u Otadzbinu.

I popisi stanovnistva SAD izmedju dva svetska rata pokazuju da se broj stranaca srpskog porekla u toj zemlji smanjio od 40.669 u 1920. na 30.121 u 1930. godini, da bi 1940. pao cak na 18.180 lica. Najvise ih je bilo u Pensilvaniji, Micigenu, Ohaju i Ilinoisu (Colakovich, 1984).

Duhovni zivot Srba u Americi se dalje razvijao uprkos smanjenju clanstva srpskih parohija u SAD. Prema statistici religijskih tela Biroa za popis, clanstvo srpskih parohija dalje pada i u 1926. godini iznosi 13.775, mada je broj Srba u Americi, izmedju 1910 - 1920. godine skoro udvostrucen (Vrga, 1975).

Srpski svestenici su, u stvari, bili pod jurisdikcijom ruske pravoslavne crkve, koja je bila prisutna na severno-americkom kontinetu jos od druge polovine XVIII veka. Tako, srpski doseljenici su respektovali oca Sebastijana Dabovicha, ali su postovali i tradicionalnog zastitnika pravoslavnih Slovena - rusku crkvu, pa dugo nisu zeleli da se s njom prekine.

Godine 1906, Paja Radosavljevich, svestenik u juznom Cikagu, organizovao je skup srpskih svestenika u Pitsburgu, sa ciljem da se osnuje jedna srpska crkva, jer postojeche tri crkvene jurisdikcije - srpska, austro-ugarska i crnogorska nisu bile u stanju da postignu bilo kakav sporazum. Posle nekoliko neuspeha, srpsko svestenstvo u SAD sastalo se 1916. godine u Cikagu i, sa odobrenjem Rusa, podelilo tada vech postojechu 31 srpsku parohiju u SAD na cetiri distrikta, kojima su rokovodile staresine.

Godine 1917. u SAD je stigao crnogorski kaludjer Mardarije Uskokovich. Ivan Uskokovich, docnije episkop Mardarije, rodjen je 1889. godine u Podgorici. Nizu gimnaziju je zavrsio u Beogradu. Na preporuku zickog episkopa Save Decanca, Ivan Uskokovich je 1907. godine zamonasen, u manastiru Studenica pod imenom Mardarije. Rukopolozen je u cin djakona i poslat od strane Svetog arhijerejskog sinoda u Rusiju u bogosloviju. Bogosloviju je zavrsio 1911. godine. Cetiri godine kasnije (1915), Mardarije je zavrsio i duh ovnu akademiju u Petrogradu, gde je postao sindjel i klirik ruske pravoslavne crkve. Dolaskom u Ameriku sindjel Mardarije preduzima akcije u ruskim organizacijama radi preuzimanja poslova Srpske pravoslavne crkve, koja je u to doba bila pod ruskom jurisdikcijom. Na Sveruskom crkvenom saboru u Klivlendu (1919), Mardarije je proizveden u arhimandrita i izabran za episkopa Srpske pravoslavne crkve pod ruskom jurisdikcijom (Spomenica, 1953). Medjutim, u to vreme se nije moglo ichi u Rusiju na hirotoniju, a ni u Beograd, buduchi da srpska Patrijarsija jos nije imala crkvenu vlast nad americkim srpstvom. Zbog toga, srpska Patrijarsija i nije mogla priznati taj izbor arhimandrita Mardarija za episkopa.

Godine 1921, po odluci Svetog arhijerejskog sabora, u Ameriku dolazi ondasnji ohridski episkop Nikolaj, koji obavestava ruskog mitropolita da preuzima crkvenu vlast nad Srbima u SAD i Kanadi. On postavlja arhimandrita Mardarija za svog zamenika i stavlja mu u duznost da stvori eparhijski centar i osnuje manastir. Ideja o osnivanju i izgradnji manastira je bila tezak zadatak, pogotovu kada se ima u vidu da je arhimandrit imao opoziciju i to i u narodu i u svestenstvu. Opozicija nije htela Mardarija ni za adm inistratora ni za episkopa. Zbog toga arhimandrit Mardarije napusta Ameriku i vracha se u Beograd gde ga Sveti arhijerejski sinod postavlja za upravnika Monaske skole u Rakovici. Na toj duznosti arhimandrit Mardarije ostaje do 1923. godine kada se vracha u Ameriku i pocinje rad na osnivanju manastira i eparhije.

Uz visestranu pomoch americkih prijatelja, jugoslovenskih drzavnih predstavnika, kao i Srba i svestenstva iz Amerike, arhimandrit Mardarije je 31. jula 1923. godine kupio zemlju (33 ekra) u Libertivilu (cetrdesetak milja severno od Cikaga) za izgradnju manastira. Arhimandrit Mardarije je tada bio na duznosti cikaskog paroha. On je odmah otpoceo prikupljanje priloga, a potom i izgradnju manastira.

Oktobra 1923. godine Njegovo preosvestenstvo episkop Nikolaj zahvalio se na administriranju u Americko-kanadskoj eparhiji, pa je eparhiju preuzeo licno patrijarh Dimitrije. Patrijarh Dimitrije je za svog zamenika postavio arhimandrita Mardarija (Spomenica, 1953).

Godine 1924. arhimandrit Mardarije pristupa daljoj organizaciji eparhije. Godinu dana kasnije, Mardarije che u 36 godini zivota biti izabran za episkopa americkog. Poslovi oko manastira su vrlo tesko napredovali. Razlozi su bili pocetak ekonomske depresije, zatim otpor koji su neki pruzali zbog toga sto je episkop Mardarije imovinu drzao na svom imenu, kao licnu, uprkos njegovom nesebicnom zalaganju i pomochi koju je dobijao i od rodbine iz Jugoslavije. U to vreme je episkop Mardarije i oboleo i ubrzo umro u 46. godini zivota (1935). Da bi se manastir spasao i druge eparhijske stvari uredile, episkop Mardarije je sazvao Prvi srpski crkveno-narodni sabor (29. maja 1927) u Cikagu, kome je prisustvovao i Mihailo Pupin u svojstvu predsednika Saveza Srbadije. Episkop Mardarije je na Saboru podneo izvestaj o stanju manastira, o njegovim prihodima, rashodima i dugovima. U izvestaju je receno da je srpski narod u Americi u periodu 1923-1927. godine dao priloge u visini od 12.500 dolara, a Amerikanci 7.500 dolara. Tog a dana je eparhijski crkveno-narodni sabor prihvatio manastir Svetoga Save kao narodnu srpsku crkvenu imovinu sa dugom od 30.496,40 dolara. Nakon toga, Srbi su u vechoj meri poceli pomagati manastir. Sam Pupin je iz svog skolskog fonda dao za pokrivanje manastirskih dugova u periodu 1927-1934. godine sumu od 22.036,35 dolara (Spomenica, 1953).

Pored crkve, episkop Mardarije formirao je i malo manastirsko groblje. Godine 1942. dokupljeno je jos 8 ekara zemlje i prosiren manastirski park, a 1943. dokupljeno je 65 ekara zemlje. Za zemlju je placheno 11.687 dolara (Spomenica, 1953). Godine 1945, pri eparhiji je osnovan Savez Kola srpskih sestara. Tako je srpski pravoslavni manastir postao glavno steciste znanja o srpskoj kulturi i duhovnosti za celo americko i kanadsko stanovnistvo srpskog porekla. Od 1944. do 1948. u njemu je bila prva srpska bogosl ovija u Americi. Najzad, manastir je od 1941. godine postao sediste srpskog episkopa i eparhije americko-kanadske.

U periodu 1926 (1936. godine, broj parohija se povechava za deset, dok broj Srba u SAD pada u tom periodu, kao posledica velike svetske ekonomske krize. Ove suprotnosti - rast broja parohija (i clanova) i pad broja Srba u SAD pripisuje se "boljoj organizaciji religijskog zivota u Eparhiji" (Vrga, 1975). Od kada su lokalne crkvene organizacije ili parohije pocele podnositi izvestaj direktno Birou za popis postoji sumnja da se podaci precenjuju. Ali je bilo parohija, bez svestenika, koje nisu podnele izvestaj .

Statisticke informacije o broju lokalnih parohija i clanstvu Srpske pravoslavne crkve u Americi, od 1937. do 1961. godine postaju konfuzne, nerealne, pa mogu navesti na pogresan zakljucak. Prva stvar koja se moze zapaziti jeste nagli rast broja parohija i clanstva u 1937. godini, i "iznenadan" pad broja clanova izmedju 1940. i 1944. godine. Dok je broj parohija u periodu izmedju 1940. i 1944. godine povechan za 8, dotle je broj clanova smanjen od 100.000 na 43.000.


Doseljavanje Srba iz Evrope (1945-1965) i njihove politicke organizacije
Drugi svetski rat je doveo gotovo do prestanka useljavanja Srba u SAD. Medjutim, po zavrsetku rata doslo je do priliva u SAD vise hiljada Srba, "raseljenih lica", ranijih pripadnika jugoslovenske vojske koji su bili ratni zarobljenici ili su bili pridodati nekoj saveznickoj vojsci, nedobrovoljackih pripadnika koji su bili upucheni na rad u Nemacku za vreme rata, kao i izbeglica svih vrsta koje su morale da napuste zemlju iz politickih i drugih razloga. Neki autori procenjuju da je samo u periodu izmedju 194 9. i 1952. godine broj novopridosle srpske politicke emigracije u SAD iznosio oko 15 hiljada (Brkich, 1980).

Srbi su stvorili svoje "kolonije" u SAD, pa su dugo bili "kulturno izolovani od americkog drustva" (Colakovich, 1984). Slabo znanje engleskog jezika, niske zarade koje su ostvarivali i slicno, terali su ih da zive zajedno i da pomazu jedni druge. Srbi su, inace, bili koncentrisani u rudarskim i industrijskim podrucjima centralnih, severnih i severo-istocnih regiona, kao i na pacifickoj obali. Njihov ekonomski polozaj posle Drugog svetskog rata se poboljsao, a i socijalna struktura se promenila, narocito od sezdesetih godina, od kada pocinje priliv visokoobrazovanih migranata.

Srbi u SAD se dakle, okupljaju u Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Medjutim, broj parohijana se cesto predimenzionira. Na primer, neverovatan je porast clanova u periodu izmedju 1957. i 1959. godine, od 150.000 na 250.000. Ali jos neverovatniji je dramatican pad clanstva u jednoj godini, od 250.000 u 1959. na 125.000 u 1960. godini (Vrga, 1975).

Raskol u Srpskoj pravoslavnoj crkvi u Americi, koji je poceo 1963. godine, takodje je doprineo konfuziji u pogledu clanstva. Svaka "frakcija" daje podatke za svoje pristalice. Tako, broj se ponovo povechava za 92%, tj. na 250.000, u poredjenju sa 1961. godinom.

Svaki pokusaj da se objasni tako neverovatno velika fluktuacija clanstva Srpske pravoslavne crkve od 1936. godine, dovodi u pitanje pouzdanost informacija na osnovu kojih se prezentiraju u razne publikacije. Ono sto pada u oci jeste cifra od 250.000 koja je po svemu sudechi predimenzionirana. Popis stanovnistva SAD iz 1980. godine je pokazao da je ukupan broj Srba u SAD dvostruko manji. Osim toga, jedan broj druge i treche generacije prelazi u druge konfesije, osobito u protestante. Medjutim, dobar deo trec he generacije se vracha pravoslavnoj veri (Vrga, 1975).

Srpska pravoslavna eparhija u SAD i Kanadi je, formalno, odlukom Svetog arhijerejskog sabora od 1921. godine, primljena pod srpsku jurisdikciju Jugoslavije. Statutom Pravoslavne crkve iz 1931. godine (cl. 13) i dopunjenim Statutom iz 1947. godine (cl. 15) regulisano je da se srpska pravoslavna eparhija SAD i Kanade nalazi pod "jurisdikcijom Srpske pravoslavne crkve u duhovnom i hijerarhijskom pogledu". Ona je "organski deo Srpske pravoslavne crkve iz Srbije i uziva sve beneficije koje iz nje proisticu" (cl. 1 Statuta). Clan 3. Statuta eparhije regulise da eparhija "uziva punu administrativnu slobodu" koja je u skladu sa zakonima SAD i Kanade. Clan 12. istog Statuta predvidja da vladika "ne moze da sprovede nijednu promenu u poretku i radu Crkve bez prethodnog sporazuma sa Patrijarsijom".

Izvesna izolovanost tzv. politicke emigracije je doprinela da se Srbi vise samoorganizuju stvarajuchi i svoje politicke, pre svega, antikomunisticke organizacije i time privuku vechu paznju americke javnosti. Osnovan je niz srpskih politickih organizacija. Jer, izuzev Srpske narodne odbrane (SNO), Srpskog kulturnog kluba Sveti Sava (SKKSS) i Jugoslovenskog narodnog pokreta - Zbor Dimitrija LJoticha, koje su stvorene izmedju dva rata, sve ostale srpske politicke emigrantske organizacije nastale su posle rata , jos u izbeglickim logorima u Italiji, Austriji i Nemackoj.

Srpska narodna odbrana je formirana u Beogradu 8. oktobra 1908. godine. Njen prvi predsednik je bio general Boza Jankovich, bivsi ministar vojni, koji je u ovoj organizaciji okupio i angazovao najvidjenije Srbe iz svih drustvenih slojeva da brane srpstvo i Srbiju. Posle njega, predsednik SNO je bio i vojvoda Stepa Stepanovich (Spomenica SNO, 1981). U Americi, medju srpskim iseljenicima, SNO je formirao Mihailo Pupin kao patriotsku i kulturnu organizaciju, ponajvise radi sakupljanja novca za Crveni krst u Sr biji i Crnoj Gori.

Tokom Drugog svetskog rata, medjutim, Srpska narodna odbrana pod uticajem clanova izbeglicke vlade, pre svega, ministra Konstantina Foticha (Doder, 1989), postala je eksponent interesa nacionalnih snaga u srpskoj dijaspori. Tada je njen osnovni zadatak bio da pruza materijalnu, ljudsku i vojnicku podrsku pokretu generala Draze Mihailovicha. Takva odluka je donesena jos na Kongresu SNO 12. novembra 1941. godine u Cikagu, na kome su pored Konstantina Foticha, Jovana Ducicha i episkopa Dragoljuba Milivojevicha -Dionisija, aktivni bili i V. Vukotich, M. Bojcetich, V. Pantich, B. Panovich, svi kasnije u FNRJ proglaseni ratnim zlocincima (Boskovich, 1985). Za predsednika Centralnog odbora SNO za SAD i Kanadu tada je izabran Mihailo Ducich. U Jugoslaviji je predstavnik SNO tokom rata bio vojvoda Ilija Trifunovich-Bircanin.

Pored toga sto je SNO podrzavala izbeglicku vladu, nacionalne snage i trazila za njih podrsku u vladama SAD i Kanade, ona je prerasla u klasicnu politicku antikomunisticku organizaciju. Svoje politicko opredeljenje SNO je javno izlagalo preko svog glasila "Sloboda", lista koji je pokrenut 1953. u Cikagu i koji se i danas stampa kao nedeljnik na srpskom i engleskom jeziku.

Drugi kongres Srpske narodne odbrane u SAD odrzan je 1942. u Libertivilu. Cetnicki uticaj na SNO narocito je porastao posle doseljavanja velikog broja njihovih simpatizera i clanova iz evropskih izbeglickih logora, tako da je SNO u srpskoj dijaspori nazivana i majka srpskih cetnika (Spomenica SNO, 1981). I na Kongresu SNO 1977. godine u Cikagu, kada je usvojena Rezolucija SNO, potvrdjena je takva politicka platforma ove organizacije. U njoj se, izmedju ostalog, kaze: "... Nepokolebljivo stojimo na pozicijam a ideala Ravne Gore i srpskog Svetosavlja, koji su smrtno ugrozeni od ustasko-komunisticke sprege. Pozivamo prezivele Drazine borce, dicne srpske cetnike da zajednickim naporima nastavimo borbu do konacnog oslobodjenja srpskog naroda ispod komunistickog jarma..."

Taj cetnicki uticaj je delimicno opao tek dolaskom dr Urosa Seferovicha na celo SNO, gde je bio od 1960. do 1984. godine. Ovog lekara i predratnog iseljenika iz Kotora nasledio je potpredsednik Vukola Vukotich, samo godinu dana. U tom periodu SNO je bila i centar i sediste raskolnicke, odnosno, Slobodne srpske crkve u emigraciji, koju je vodio vladika Dionisije. Posle smrti Vukola Vukoticha 1985. predsednik SNO je bio dr Rajko Tomovich koji je stradao 1992. u svom cikaskom stanu u pozaru pod sumnjivim okoln ostima. Danas ovu, nekada najmasovniju, emigrantsku politicku organizaciju u SAD vodi Slavko Panovich.

Najjaca i najmasovnija srpska politicka organizacija SNO imala je i jak uticaj u americkim krugovima, pa i u drzavnoj administraciji SAD, gde se uporno nametala kao jedini predstavnik srpske etnicke grupe u Americi. Zvanicno najbolje odnose SNO je imala sa americkim Udruzenjem veterana Drugog svetskog rata, koje se zalagalo za negovanje kulta generala Draze Mihailovicha. Procenjuje se da je SNO krajem osamdesetih godina u svojih sest odbora u svetu (u SAD, Kanadi, Engleskoj, Nemackoj, Grckoj i Australiji) i mala 1.500 redovnih clanova (Doder, 1989).

Kada je sredinom sezdesetih zapoceo novi talas ekonomskih migracija iz SFRJ, doslo je do delimicnog podmladjivanja SNO i u Evropi i u Americi. Iz tog podmlatka, a delom i iz najtvrdjeg desnog krila SNO 1966. godine u Cikagu je stvoren Srpski omladinski pokret Otadzbina (SOPO). Pripadnici SOPO-a delovali su ilegalno i bez politickog programa u SAD, Nemackoj, Svajcarskoj, Belgiji, Svedskoj i Francuskoj. Cilj su im bile diverzije na jugoslovenska predstavnistva, koje su i izvrsene na sest konzulata u SAD i Kan adi i na jos nekoliko konzulata SFRJ u Nemackoj, Francuskoj i Svajcarskoj. Tom prilikom, medjutim, niko nije stradao, a i pojedini sopovci su pohapseni. Najistaknutiji clanovi SOPO-a bili su Nikola Kavaja, Stojiljko Kajevich, Zivota Ivkovich, Rados Stevlich, Relja Racich, Andrija Dimitrijevich.

Vechina njih je 1975. godine u Cikagu formirala Srpski demokratski pokret, samozvano telo ekstremne cetnicke emigracije, sa ciljem da objedini politicku emigraciju na novim antikomunistickim osnovama, ali im to nije poslo za rukom. Po ideji lidera ove organizacije dr Branislava Stanisicha i Miomira Stanisicha, Srpski demokratski pokret je trebalo da bude intelektualno jezgro cetnicke, odnosno srpske politicke emigracije. Njihov stozer okupljanja trebalo je da bude dinastija Karadjordjevich, tacnije prestolo naslednik Aleksandar II Karadjordjevich. Ova organizacija je imala i svoj list "Srpska zora" koji je stampan u Cikagu.

Kada je centrala SKKSS presla u Cikago, prosirila je svoju antijugoslovensku aktivnost na SAD, Kanadu i Australiju. Na Petom kontinentu postojala su dva odbora, u drzavama Viktoriji i Novom Juznom Velsu. Lider SKKSS u Australiji sve do 1970. godine bio je Svetozar Miloradovich, kada je preminuo, a potom su rukovodstvo preuzeli Radisa Milasinovich, Gojko Klickovich i Vukoman Puselja.

Jos od 1946. SKKSS izdaje list "Srpska borba", ali i knjige osnivaca i lidera dr Slobodana Draskovicha. Ovaj pisac zalagao se za stvaranje svesrpske drzave sa Karadjordjevichima na celu. Bio je izraziti desnicar, pa je cak i u Njujorku, kada je sediste SKKSS tamo prebaceno, proglasen za desnicara godine u SAD. Prvi brojevi lista "Srpska borba" radjeni su u nemackom gradu Ferdeu, da bi kasnije preko Pariza 1951. redakcija zazivela u Cikagu. U njoj su bili jos i Predrag Ivanovich, Milivoje Popovich i Budimir Srechkovich, koji je preuzeo vodjstvo lista kada je dr Slobodan Draskovich preminuo 1982. godine. Te godine je i Redakcija sa direkcijom SKKSS premestena u Njujork. "Srpska borba" je dugo izlazila sedmicno i prodavala se u trideset i sest zemlje sveta preko ogranaka SKKSS. Svi urednici i saradnici lista su bili volonteri. Sada izlazi mesecno u tirazu od tri hiljade primeraka.

U organizaciji SKKSS najvisi organ je bio Kongres, koji se odrzavao svake godine. Njegova izvrsna tela su bila Upravni, Izvrsni i Nadzorni odbor, koji su imali svoje pododbore u Severnoj Americi i Australiji, a poverenistva u zemljama Zapadne Evrope. Dr Slobodan Draskovich je bio predsednik SKKSS do smrti 1982. godine, kada ga je na toj funkciji nasledio Aleksandar Obradovich. Na njegovo mesto je 1990. godine izabran dr Zelimir Markovich.

Jos za predsednikovanja generala Miodraga Damjanovicha, Udruzenje boraca Jugoslovenske kraljevske vojske (UBJKV) je pocelo da se osipa. Tokom 1952. godine iz UBJKV su se izdvojili vojvoda Momcilo Djujich i vojvoda Dobrosav Jevdjevich, koji su osnovali Pokret srpskih cetnika Ravna Gora, odnosno Organizaciju srpskih cetnika Ravna Gora. Njihovi clanovi su u emigraciji bili poznati kao djujichevci. Sediste vojvode Momcila Djujicha bilo je prvo u Geri, drzava Indijana, odakle je pocetkom devedesetih presao u San Markos, drzava Kalifornija. Antikomunizam i antijugoslovenstvo djujichevaca bilo je, uglavnom, propagandnog karaktera i odvijalo se po klubovima ove organizacije u SAD, Kanadi, Australiji, Velikoj Britaniji i Nemackoj ili preko lista "Srbija", koji se i danas stampa u Torontu. Na Petom kontinentu ovu cetnicku organizaciju zastupali su Uros Trkulja, Dusan Losich, Vucko Lazich, Branko Petrovich i Zivko Popovich.

Posle raskola u Srpskoj pravoslavnoj crkvi 1963. godine djujichevci su stali na stranu patrijarha Germana, odnosno "federalaca". Po recima samog vojvode Momcila Djujicha, njegova organizacija je, zajedno sa clanovima porodica cetnickih emigranata, imala oko dvadesetak hiljada clanova i simpatizera.

Organizacija cetnika Dobrosava Jevdjevicha bila je malobrojna. Njeno sediste je bilo, takodje, u Geri, jer je u ovom gradu bila najvecha koncentracija tzv. ratne emigracije. Organizacija srpskih cetnika Ravna Gora izdavala je list "Srpske novine" u Cikagu i bila je priklonjena episkopu Dionisiju, odnosno "raskolnicima" u SPC. Posle smrti Dobrosava Jevdjevicha 1958, predsednik ove organizacije bio je Tomica Ivancevich. Za razliku od djujichevaca, simpatizeri vojvode Jevdjevicha su se u svojoj antikomunistick oj i antijugoslovenskoj borbi koristili povremeno i terorizmom posebno na evropskom tlu. Te akcije izvodile su cetnicke grupe Bore Blagojevicha u Belgiji i Vladimira Cudicha u Nemackoj.

Obe ove organizacije delovale su u sklopu Pokreta srpskih cetnika Ravna Gora od 1952. pa sve do smrti vojvode Dobrosava Jevdjevicha, koji je uspevao da okupi i cetnike vojvode Pavla Djurisicha, ali i Draze Mihailovicha, kao i clanovi UBJKV. Ova organizacija je stampala i svoje "Cetnicke novine" u Milvokiju, dok je "Glas Ravne Gore" stampan u Londonu.

I pored pokusaja objedinjavanja srpske politicke emigracije do toga zvanicno nikada nije doslo zbog prejakih separatistickih i liderskih ambicija vodja nacionalnih snaga u dijaspori. Ono sto je svim ovim organizacijama bilo zajednicko to je snazan antikomunizam, antijugoslovenstvo, izrazeno veliko-srpstvo negovano kroz pravoslavlje, ali posebno kroz razvijanje kulta cetnistva, odnosno generala Draze Mihailovicha. Takvu aktivnost su SAD, kao zemlja u kojoj je koncentracija srpske politicke emigracije bila na jvecha, podrzavale samim tim sto su cetnickim udruzenjima dale status drustvenih organizacija, za razliku od ustaske emigracije koja nikada nije mogla u Americi da bude zvanicno registrovana i legalizovana (Boskovich, 1985).

Odmah iza rata, Slobodan Jovanovich je u SAD osnovao Jugoslovenski narodni odbor (JNO) sa ciljem da objedini jugoslovensku emigraciju i iseljenistvo, ali mu to nije poslo za rukom jer su ga Hrvati bojkotovali. Konstantin Fotich je kao odgovor na neuspeh JNO u Njujorku 1947. formirao Srpski nacionalni odbor, zelechi da na bazi antikomunizma ujedini srpsku politicku emigraciju, u cemu nije uspeo. Postojala je ideja da se u Cikagu formira tzv. Svesrpski nacionalni centralni odbor kao jedinstveno predstavnicko telo srpske politicke emigracije, ne bi li sa Hrvatima u dijaspori osnovali i zvanicno "vladu Jugoslavije u egzilu".

Novi Srpski nacionalni odbor, sledechi ovu ideju, formiran je 1961. godine. Za predsednika je izabran dr Milan Gavrilovich. I on se zalagao za Svesrpski kongres, kao koaliciju politickih stranaka, slobodnog dela SPC i srpskih nacionalnih organizacija u emigraciji, ali i kao politicko telo Srba u dijaspori. LJotichevci su, medjutim, ideju o objedinjenoj emigraciji pokusavali da ostvare preko princa Andreje Karadjordjevicha, a dr Uros Seferovich je sa episkopom Irinejom Kovacevichem na tome radio i sa prestol onaslednikom Aleksandrom Karadjordjevichem cak i 1980. godine. Sve takve inicijative su propadale, ponajvise zato jer se cetnici i ljotichevci nisu slagali, cak su se smatrali i politickim neprijateljima, a i zbog toga sto su pojedini lideri, dr Slobodan Draskovich i dr Uros Seferovich uvek bili u ideoloskoj i licnoj zavadi.


Novija iseljavanja u SAD (period posle 1965)
Popisi stanovnistva iz 1960. i 1970. godine, medjutim, nisu dali potpunu sliku pojedinih slovenskih naroda u SAD. Tek 1980, popis stanovnistva po prvi put u americkoj istoriji daje odgovor na pitanje porekla Amerikanaca. Rezultati popisa pokazuju da je broj lica rodjenih ili poreklom iz Jugoslavije iznosio 840.548, od kojih je 100.941 Srbin (U.S. Census, 1980). Kao Hrvati izjasnilo se 252.970, Slovenaca 126.463 i Jugoslovena 360.174 lica. Kategorija Jugoslovena predstavlja opsti tip odgovora koji obuhvata v ise grupa delova naroda bivse SFRJ, narocito onih koji su se iselili u novije vreme. Pored toga, 172.696 lica bilo je u kategoriji Slovena. Kada se svi navedeni narodi uzmu u obzir, ukljucujuchi i one koji su se izjasnili kao Sloveni i one koji su se izjasnili kao Amerikanci u visini procenta Amerikanaca u ukupnom broju stanovnika SAD, iseljenistvo jugoslovenskih naroda brojalo je oko jedan milion i sto hiljada lica. Procena autora ovog priloga je da blizu jedne trechine ukupnog broja iseljenika rodjenih il i poreklom iz bivse SFRJ koji su ziveli 1980. u SAD, ili oko 400.000, otpada na Srbe. Inace, od onih koji su se izjasnili kao Srbi, polovina je mesanog etnickog porekla. Preko jedne trechine ukupnog broja Srba u SAD nalazilo se u zapadnoj Pensilvaniji, zapadnoj Virdziniji i istocnom Ohaju. Blizu 30% otpalo je na podrucje Cikaga, severozapadne Indijane i Milvokija. Blizu 5% nalazilo se u Njujorku, severozapadnom delu Nju Dzersija. Oni koji su se izjasnili kao Jugosloveni u najvechem broju su koncentrisani u Kaliforniji.

Prema popisu stanovnistva SAD u 1990. godini, kao Srbi se izjasnilo 116.795 lica, kao Hrvati 544.270 lica, kao Slovenci 124.437, kao Makedonci 20.365, kao Albanci 47.710 (medju kojima je veliki broj bio sa Kosova i Metohije, buduchi da je Albanija bila zatvorena za izlazak iz zemlje), kao Madjari 1,582.302 lica, kao Sloveni 76.931 lice i kao Jugosloveni 257.994 lica (U.S. Census, 1990).

Raspored onih koji su se izjasnili kao Srbi ili kao Jugosloveni po drzavama je sledechi: (1) u Alabami su zivela 182 Srbina i 656 Jugoslovena; (2) u drzavi Aljaska 274 Srbina i 1.374 Jugoslovena; (3) u Arizoni 1.772 i 4.869, respektivno; (4) Arkanzasu - 155 i 450; (5) Kaliforniji - 10.605 i 53.442; (6) Koloradu - 1.271 i 4.840; (7) Konektikatu - 374 i 2.786; (8) Delaveru- 183 i 364; (9) u gradu Vasingtonu - 163 i 386; (10) u drzavi Florida - 4.082 i 9.462; (11) u Dzordziji - 558 i 1.317; (12) na Havajima - 188 i 678; (13) u drzavi Ajdaho - 161 i 1.137; (14) u drzavi Ilinois - 15.503 i 19.145; (15) u Indijani - 8.418 i 4.214; (16) u drzavi Ajova - 639 i 1.047; (17) u Kanzasu - 454 i 1.415; (18) u Kentakiju - 333 i 860; (19) Luizijani - 236 i 1.818; (20) Mejnu - 85 i 339; (21) Merilendu - 1.196 i 2.505; (22) u drzavi Masacusets - 595 i 2.390; (23) Micigenu - 7.439 i 15.878; (24) Minesoti - 3.292 i 7.765; (25) Misisipiju - 115 i 952; (26) Misuriju - 1.285 i 2.668; (27) u Montani - 522 i 3.355; (28) u drzavi Neb raska - 443 i 483; (29) Nevadi - 871 i 2.483; (30) Nju Hemsiru - 68 i 359; (31) Nju Dzersiju - 1.718 i 12.682; (32) Nju Meksiku - 307 i 903; (33) drzavi Njujork - 3.534 i 30.455; (34) Severnoj Karolini - 639 i 1.315; (35) u drzavi Severna Dakota - 27 i 272; (36) u drzavi Ohajo - 15.545 i 13.172; (37) u drzavi Oklahoma - 160 i 652; (38) u Oregonu - 466 i 4.968; (39) Pensilvaniji - 19.913 i 10.446; (40) u Roud Ajlendu - 7 i 251; (41) Juznoj Karolini - 262 i 769; (42) u Juznoj Dakoti - 22 i 360; (43) u drzavi Tenesi - 354 i 694; (44) u drzavi Teksas - 2.181 i 4.943; (45) u drzavi Juta - 220 i 3.095; (46) u Vermontu - 55 i 233; (47) Virdziniji - 1.563 i 2.523; (48) u drzavi Vasington - 1.195 i 12.726; (49) u Zapadnoj Virdziniji - 1.365 i 887; (50) u drzavi Viskonsin - 5.715 i 6.177; i (51) u drzavi Vajoming - 85 i 1.024. Prema tome, u svim drzavama SAD ima i Srba. Medjutim, od onih koji su se izjasnili kao Srbi, najvise je zivelo u Pensilvaniji, Ohaju, Ilinoisu, Kaliforniji, Indijani, Micigenu i Viskonsinu, dok j e onih koji su se izjasnili kao Jugosloveni najvise bilo u Kaliforniji, Njujorku, Ilinoisu, Micigenu i Ohaju. Sudechi po imigracionoj statistici, kao Jugosloveni se izjasnjavaju oni koji su dosli u Ameriku u novije doba.

Medju Srbima u SAD, imena mnogih su usla u americke enciklopedije. Kao dobitnici Kongresne medalje casti zapisana su imena Jake Mandusich i Mihailo Cukelja (Prvi svetski rat), Mitchell Oaige (Drugi svetski rat) i Lance Sijan (vijetnamski rat). Jedna zgrada Akademije ratnog vazduhoplovstva SAD u Kolorado Springsu upravo nosi ime Lensa Sijana.

Pored veoma poznatih srpskih umova - Pupina, Tesle, Paje Radosavljevicha, doprinos razvoju Amerike dali su i drugi, u literaturi manje poznati srpski intelektualci (Trkla, 1993). Na primer, Dzordz Cvijanovich, fizicar sa Univerziteta Vejk Forest, koji je predvodio i americku ekspediciju na Severni pol. Samo u poslednjih pet godina, dva americka Srbina dobila su Pulicerovu nagradu, jedan za novinarstvo, a drugi za pesnistvo. Valter Bogdanich, koji je rodjen u Geri (Indijana), inace novinar "Vol Strit Zurnala " dobio je Pulicerovu nagradu za zurnalizam za 1988. godinu.

U pozoristu i filmskoj industriji, pored Karla Maldena, jednog od najeminentnijih glumaca, dobitnici brojnih nagrada su jos i Piter Bodanovich i Stiv Tesich. Karl Malden je za film-sku umetnost dobio brojne nagrade i priznanja. Piter Bogdanovich, ciji je otac visoko cenjeni umetnik iz Beograda (majka mu nije Srpkinja), poceo je svoju karijeru kao glumac, tumacechi Sekspirove likove, da bi kasnije postao vrlo poznat reditelj i pisac. Isto tako, Stiv Tesich je pisac i reditelj, ciji su filmovi dostigli veliki uspeh kod gledalaca. Treba pomenuti i glumicu Nataliju Nogulich, americku Srpkinju, koja je igrala na filmu, u televizijskim serijama i na Brodveju, kao i Tima Rosovicha koji je igrao u filmu "Roksana" sa Stivom Martinom, i Lolitu Davidovich koja je igrala sa Polom Njumenom.

Srbi u SAD danas deluju u svim oblastima profesionalnog zivota - rade kao advokati, lekari, stomatolozi, profesori, drzavni sluzbenici i poslovni ljudi. Na primer, Nikola Canak, koji je rodjen u Minesoti, postao je clan Vrhovnog suda drzave Minesota, a Roza Vujich je prva zena koja je bila izabrana u Senat drzave Kalifornija. Isto tako, poznati su u javnom zivotu Amerike i Dzordz Vojnovich ("polu-Srbin"), guverner drzave Ohajo i Helen Delich Bentli, clan Kongresa iz drzave Merilend.

U biznisu se cesto pominju Milan Panich, Vilijam Jovanovich, Vilijam Salatich, Micel Bozich, Milan Puskar i mnogi drugi.

I u sportu americki Srbi su ostvarili znacajne rezultate i dobili brojna priznanja. U kosarci se pominje Dzordz Glamek, a danas je vrlo popularan Vlade Divac koji igra za "Lejkerse" iz Los Andjelesa. U americkom profesionalnom fudbalu, ragbiju, pominjana su brojna srpska imena nekad a pominju se i sad. To su Dzim Mandich, Norm Bulajic i Pit Stojanovich (koji igra za "Delfine" iz Majamija), zatim Ed Obradovich (igrac "Birsa" iz Cikaga), Dzim Obradovich, Pit Lasetich, Sem Jankovich i drugi. U bejzbolu, vredna su paznje srpska imena, kao sto su Pit Vuckovich, Eli Grba, Nik Strincevich, Volt Dropo, Dzon Vukovich i Pol Popovich. I, konacno, kao reli vozac poznat je Bil Vukovich.


Izgledi daljeg useljavanja Srba u SAD
Srbi, kao i ostalo strano stanovnistvo, useljavaju se u SAD legalno - bilo kao trajni useljenici, bilo kao privremeni - i ilegalno. Treba podvuchi da je broj ilegalnih useljenika mali. Inace, oko devet desetina trajne imigracije u SAD obavlja se posredstvom gradjana SAD ili onih koji imaju stalni boravak u toj zemlji.

U SAD svake godine stize i veliki broj ljudi na privremeni boravak i rad s vizom "non-immigrant". SAD izdaju 14 vrsta takvih viza. Prema tome, veoma je znacajna, ali nedovoljno istrazena, komponenta priliva "mozgova" u SAD sa takvom vizom, bez statusa useljenika, a koji se kasnije prilagodjavaju statusu useljenika. Tacan broj nije poznat, ali procene pokazuju da nije mali. Oni koji ulaze u SAD, ciji je status "non-immigrant", sa vizom F-1 i J-1 (kojima se odobrava studiranje i naucnoistrazivacki rad po osno vu razmene) i sa vizom H-1 (kojima se dozvoljava obucavanje i rad za americke kompanije) cesto, kasnije, promene status. Neka istrazivanja u SAD pokazala su da imigracija ove vrste visokoobrazovanih i strucnih ljudi predstavlja 48,5% ukupnog useljenja visokih strucnjaka.

Zakon o useljavanju SAD utvrdjuje godisnje ogranicenje na 270.000 doseljenika iz celog sveta, sa utvrdjenim plafonom od 20.000 lica iz jedne zemlje. Pojedinci koji potpadaju pod numericka ogranicenja mogu da se dosele u SAD pod jednom od sest kvalifikacija, ili "olaksica". Ako vech imaju blize rodjake u SAD, oni mogu da traze vizu pod jednom od sledechih "olaksica": 1) za neozenjene sinove i neudate kcheri americkih drzavljana i njihovu decu; 2) za supruznike i neozenjene sinove i neudate kcheri onih koji i maju status iseljenika; 4) za ozenjene sinove i udate kcheri americkih drzavljana i za njihove supruznike i decu; 5) za brachu i sestre americkih drzavljana i za njihove supruznike i njihovu decu. Za ove kategorije dozvoljava se godisnje 20%, 26%, 10% i 24%, respektivno, od ukupnog utvrdjenog limita, od 270.000 lica. Ako nemaju rodjake u SAD, oni mogu da se dosele u ovu zemlju pod jednom od dveju "olaksica": 3) pojedinci koji se bave odredjenom profesijom, izuzetnih sposobnosti u nauci ili umetnosti, kao i njihovi supruznici i deca; 6) kvalifikovani i nekvalifikovani radnici koji su deficitarni na americkom trzistu, kao i njihovi supruznici i deca. Uz to, ako utvrdjeni limit nije dostignut, pojedinci mogu da udju u SAD i van ovih sest "olaksica"(uslova). Amandmani na Zakon o useljavanju iz 1965. godine uslovljavaju da svake godine najvise 10% ukupnog broja doseljenika u SAD treba da dodje pod "olaksicom" 3. i isto toliko pod "olaksicom" 6. Ovo uslovljavanje je jos na snazi. Procenti za pojedine zemlje mogu bi ti i vechi, ukoliko neka zemlja ne dostigne svoj plafon od 20.000 lica (Agarwal,1984).

Prema tome, napred pomenute "olaksice" pod brojem 3. i 6. zasluzuju posebnu paznju, jer se nasi visoki strucnjaci koji nemaju uzu familiju u SAD useljavaju upravo pod tim uslovima. Sedma kategorija useljenika u SAD su izbeglice, koje bi, prema imigracionom sistemu ove zemlje, trebalo da ucestvuju u ukupnom broju sa 6%.

SAD racunaju i dalje na useljavanje, narocito na useljavanje visokoobrazovanih i strucnih ljudi.

To pokazuje i Projekcija daljeg zaposljavanja u SAD. Najdinamicniji rast zaposlenosti u projektovanom periodu (1988-2000) biche upravo za profesionalne (24%), tehnicke i slicne struke (31,6%). Osim toga, mogao bi se ocekivati nastavak uzlaznog trenda useljavanja visokoobrazovanih ljudi koji je u SAD ispoljen u protekloj deceniji. Dakle, Srbi che se i dalje useljavati u SAD, narocito strucnjaci.

belly
30/10/2005, 16:25
Juzna Amerika
Nekih pouzdanih podataka o seobi Srba u Juznu Ameriku, pocev od osamdesetih godina proslog veka do danas, gotovo i nema. Zbog toga se svi napisi o iseljenicima srpskog porekla u latinskom delu Amerike, juzno od Rio Grande, zasnivaju samo na procenama.

Useljavanje Srba u Juznu Ameriku pocelo je krajem prve polovine XIX veka (Dahl, 1974), nakon sto su zemlje ovog dela sveta stekle nezavisnost. Gotovo da nema bitnije razlike izmedju naseljavanja Severne i Juzne Amerike (Misovich, 1993), izuzev u tome sto je doseljavanje u Severnu Ameriku pocelo nesto ranije i sto je bilo intenzivnije od naseljavanja juznog dela americkog kontinenta. Prvi srpski doseljenici bili su mornari, iz Boke Kotorske i Dalmacije, koji su na brodovima, pod raznim zastavama, stigli do j uznoamerickih obala. Na tlo Juzne Amerike prvi je stupio Dubrovcanin, Brazilije Braseljich (Misovich, 1993). I vechina mornara koji su doplovili u gradove Perua, Argentine, Cilea i Urugvaja bili su iz Dalmacije, iz Dubrovnika, posebno moreplovci koji su navigacione vestine stekli u Pomorskoj skoli u Perastu i na brodovima cuvenih bokeljskih kapetana (Misovich, 1993). Neki od njih ucestvovali su i u borbama za oslobodjenje Argentine (Soldatich, 1948). Medjutim, tek krajem proslog veka brojniji iseljenici sa Jadranske obale poceli su da se doseljavaju u Argentinu i Cile, a veche grupe dolaze posle Prvog svetskog rata, kada su SAD uvele godisnje kvote za useljenike i kada je ogranicavan njihov ulazak u SAD.

Srbi sa Jadranske obale, bokeljski i dalmatinski mornari, iskrcali su se prvo u Buenos Ajresu (Dahl, 1974), jer su kao mornari i kapetani trazili zaposlenje duz juzno-americkih reka i obala. Jedan od tih bokeljskih mornara, koji je kao doseljenik ziveo u Argentini, bio je kapetan Milos Vukasovich (1842-1908). On je 1870. godine osnovao parobrodsko drustvo "La Platense", u Buenos Ajresu, koje je postalo jedno od najjacih u Juznoj Americi. Vukasovich je bio iskusan pomorac i dobar pomorski privrednik, ali se bavio i naukom. Projektovao je nove brodove za svoju kompaniju i za druge firme. Pored toga, obavljao je i znacajne diplomatske funkcije. Bio je dugo godina pocasni generalni konzul Crne Gore u Argentini i generalni konzul ruske vlade u Argentini. Za zasluge za razvoj diplomatskih i trgovinskih veza izmedju Argentine i Rusije, ruski car ga je odlikovao ordenom Svetog Stanislava, s pravom naziva "kavalijer". Za zasluge koje je ucinio za rodnu Crnu Goru i Crnogorce koji su se u njegovo vreme doselili u Argent inu, knjaz Nikola mu je odao veliko priznanje, a kada je 1906. godine boravio na Cetinju, Knjaz mu je ponudio da bude ministar spoljnih poslova Crne Gore. Kapetan Vukasovich nije tu ponudu prihvatio (Misovich, 1993).

Krajem XIX veka, u Juznu Ameriku dolazi vechi broj iseljenika sa juznoslovenskih teritorija i naseljavaju se u Rosariju, u drzavi Santa Fe. Sve do pocetka Prvog svetskog rata njihov broj nije bio veliki. Argentinski popis iz 1914. godine identifikuje 316 Srba, 1.575 Crnogoraca i 38.123 austrougarskih doseljenika, medju kojima je verovatno najvise bilo Hrvata, Slovenaca, ali takodje i Srba. Razume se, najpre Prvi svetski rat, a kasnije ekonomska recesija ogranicila je priliv doseljenika sa nasih teritorija. Medjutim, vech 1939. godine blizu 50.000 lica poreklom iz Jugoslavije zivelo je samo u Buenos Ajresu (Dahl, 1974). Inace, za tu godinu procene pokazuju da je u Argentini bilo oko 80 hiljada lica poreklom iz Jugoslavije (Bozovich, 1968), vise nego sto ih je bilo u Kanadi.

Za vreme Drugog svetskog rata, medju iseljenicima se razvijao patriotski antifasisticki pokret, uprkos izvesnoj izolovanosti i nedovoljnoj povezanosti s akcijama iseljenistva u SAD i sklonosti argentinske vlasti i vlada drugih latinskoamerickih zemalja da otvoreno saradjuju sa silama Osovine. Srpski iseljenici su se okupljali na platformi Jugoslovenske narodne odbrane, koja je ranije bila pod izrazitim uticajem rezima predratne Jugoslavije i zastupala "jugoslovenski unitarizam".

Jugoslovensko iseljavanje u Argentinu je nastavljeno, istina u manjem obimu, i posle Drugog svetskog rata. Posle 1945. godine ono se svelo na useljavanje politicke emigracije i raseljenih lica. Taj broj nije bio tako veliki, kao sto je bio slucaj, na primer, sa prilivom raseljenih lica u SAD i Kanadu. U periodu izmedju 1947. i 1957. godine u Argentinu je uslo najmanje 14.200 emigranata iz Jugoslavije. Od tog broja 9.600 uselilo se 1947. i 1948. godine. Prema rezultatima popisa 1947. godine, 29.164 lica se i zjasnilo da je poreklom iz Jugoslavije, a prema popisu stanovnistva 1960. godine ta cifra je dostigla zbir od 36.661. Medjutim, iseljenicki listovi i druge procene sugerisu zakljucak da je broj iseljenika i njihovih potomaka znatno vechi i da prelazi 100.000, od kojih je oko 10% doslo u Argentinu nakon 1945. godine (Dahl, 1974). U to vreme, dve politicke licnosti, koje su pre i u toku Drugog svetskog rata bile znacajne u Jugoslaviji, Milan Stojadinovich i Ante Pavelich, nasle su utociste u Argentini.

Cinjenica je da je jugoslovenski iseljenicki pokret, kako u Severnoj tako i u Juznoj Americi, narocito pocetkom XX veka, bio pod velikim uticajem Jugoslovenskog odbora iz Londona. To je imalo za posledicu snazan razvoj jugoslovenstva medju nasim iseljenicima kao protivteza "Austrijakiji", koja je inace bila dominantna u Juznoj Americi. Pred Prvi svetski rat od 2.598 iseljenika sa prostora bivse Jugoslavije, njih 59% se izjasnjavalo kao Hrvati, 27% kao Austrijanci, a 14% kao Dalmatinci, Dubrovcani, Bokelji, Crnogorci i Srbi. Prema nalazima LJubomira Anticha (1987), prvi znaci stvaranja Jugoslovena primecheni su 1914. godine na skupovima Hrvata, Srba i Crnogoraca u Buenos Ajresu, kada je odbijen zahtev za mobilizaciju nasih iseljenika. Dokaz o jacanju grupacije Jugoslovena, koju Antich karakterise kao aktivnu manjinu, moze se nachi u uspesnom prikupljanju materijalne pomochi u iznosu od 3,3 miliona dinara. Pomoch je upuchena srpskim zarobljenicima, crnogorskom i srpskom Crvenom krstu i jugoslovenskoj sirocadi. Antiaustrijski, ali i projugoslovenski bile su orijentisane i iseljenicke novine "Sloboda", "Domovina", kao i "Jugoslavija" i "Jugoslovenska drzava", inace glasila Jugoslovenske narodne odbrane. Srbi i Crnogorci su u takvom jugoslovenstvu nasli dobro nacionalno utociste, koje im je omoguchavalo da iskazu svoj kulturni identitet. U Juznoj Americi, srpski je u jugoslovenskoj koloniji bio sluzbeni jezik, a pesma "Tamo daleko" zvanicna iseljenicka himna. Uostalom, i sama misao vodilja koja je bila i politicki p rogram JNO, izrecena na kongresu u Antofagasti (Cile) 1916. godine glasila je: "Srbi-Hrvati-Slovenci zajednickim imenom Jugosloveni, jedan su narod!"

Na kraju Prvog svetskog rata, Jugoslovenska narodna odbrana imala je 65 ogranaka sa pet hiljada clanova u Juznoj Americi, od ukupno 50.000 jugoslovenskih iseljenika. Od toga se za 2.000 ljudi, medju njima stotinak Crnogoraca i Srba, moglo rechi da su imuchni. Najuticajniji medju njima bio je svakako "padrone" Pasko Baburica. On je jos 1914. godine u svom izvestaju LJubi Jovanovichu, ministru spoljnih poslova Kraljevine Srbije, pisao da "nasa kolonija sa zenama i decom broji 1.200 dusa". Podeljena je na manj inu, bogatase, koji su anacionalni i vechinu, siromahe, koji su nacionalni. Prvi su "svesna kolonija", koja je davala pare za jugoslovenstvo i Jugoslovenski odbor u Londonu (45 miliona dolara), a drugi su samo narod.

Crnogorci i Srbi bavili su se ponajvise stocarstvom, sumarstvom, trgovinom i nesto malo industrijskim poslovima. Neki od njih su iz Otadzbine krenuli u Juznu Ameriku kao ugledni trgovci. Kada je, na primer, Vasilije Vasiljevich, jos 1537. godine, iz Sevilje krenuo u Peru, imao je uz sebe preporuke spanske vlasti i robu vrednu hiljadu zlatnih dukata.

U kasnijim periodima, narocito posle Drugog svetskog rata, Crnogorci i Srbi su se sporadicno useljavali u Juznu Ameriku. Od srpskih politicara 1949. godine u Argentinu se iz izbeglistva na Mauricijusu, uselio Milan Stojadinovich, premijer u Kraljevini Jugoslaviji. Dve godine kasnije, Stojadinovich je pokrenuo list "El Economista", u kome je saradnik bio i slavni pisac Milos Crnjanski. Kako Juzna Amerika sredinom XX veka nije uspela da znacajnije ojaca svoj ekonomski polozaj, to podrucje nije vise privlacilo evropske, pa ni crnogorske i srpske migrante. I pored toga sto nije bilo masovnog priliva novih doseljenika, jugoslovenska, odnosno srpska kolonija na "zelenom" kontinentu ocuvala je koliko-toliko nacionalni duh.

Sredinom sezdesetih godina zaustavljen je dalji priliv iseljenika u Juznu Ameriku zbog, pre svega, visokog rasta stanovnistva u regionu, smanjenja ekonomskih moguchnosti brzeg razvoja latinskoamerickog drustva i implikacija vezanih za politicke i socijalne prevrate. U to vreme, broj iseljenika sa teritorije Jugoslavije i njihovih potomaka je procenjen (Dahl, 1974) za: Argentinu 130.000, Boliviju 3.500, Brazil 40-45.000, Cile 20-25.000, Kolumbiju 200, Ekvador 200, Paragvaj 500, Peru 1.000, Urugvaj 3.900 i Ve necuelu 2.500.

Prema tome, procene pokazuju da je oko 250.000 lica poreklom iz bivse Jugoslavije. Velika vechina je hrvatskog porekla, a na Srbe i Crnogorce otpada do 20% ukupnog broja. Najbrojnije srpske etnicke zajednice su u Argentini. Prema nekim procenama (Bozovich, 1968), sredinom sezdesetih godina u Juznoj Americi je ziveo znatan broj Srba i Crnogoraca, i to u: Argentini 6.000; Cileu 1.500; Venecueli 2.000; Brazilu 2.000 i ostalim zemljama 8.000.

Isto tako, sredinom sezdesetih godina u Juznoj Americi je bilo sest crkveno-skolskih odbora, ali su imali samo jednog svestenika (Bozovich, 1968). Parohije Srpske pravoslavne crkve i crkvene odbore u Juznoj Americi direktno administrira srpski Patrijarh iz Beograda.


Argentina
Argentina je u proslosti bila izrazito imigraciona drzava, najvise zbog slabe naseljenosti velikih povr-sina obradive zemlje. Sve dok nisu okoncani gradjanski sukobi 1853. godine, ova zemlja je bila nestabilna za doseljavanje i dok nije donet novi Ustav koji je podstakao useljavanje, nije se statisticki govorilo o novim ziteljima Argentine. Ali, zato je od 1857. godine do 1908. u Argentinu doslo cak 4,2 miliona ljudi. Od juznoslovenskih naroda na listi doseljenika nasli su se i Crnogorci - 300, Srbijanci - 21, ali i mnogi Srbi iz Austro-Ugarske - oko 500. Argentinski imigracioni zakon, shodno Ustavu, davao je strancima "veliku slobodu i siroke moguchnosti - sva civilna prava gradjanina, bez obaveze da prihvate argentinsko drzavljanstvo" (Antich, 1987).

Izaslanik Jugoslovenskog odbora iz Londona, gospodin Micha Micich je u svojim izvestajima 1914. godine zabelezio da su se nasi iseljenici mogli podeliti na dve grupe: jedni su ziveli u samom Buenos Ajresu, a drugi su bili rasuti po unutrasnjosti Argentine. U glavnom gradu uspesni su bili samo brodovlasnici, bracha Nikola i Miho Mihanovich i par ljudi njima privrzenih, jer su kod brache bile koncentrisane konzularne obaveze, ali i privilegije Beca. U provinciji, srpski doseljenici su bili poljoprivrednici, n ajvise u okolini Santa Fea i Patagoniji, gde su se bavili stocarstvom. Zbog velike udaljenosti taj srpski "puk" nije mogao znacajnije da ucestvuje u radu jugoslovenske kolonije.

Prva drustva u kojima su se okupili Crnogorci, Srbi, Hrvati, Slovenci, nastala su onog trenutka kada su 1878. godine shvatili da che samoorganizovanjem najbolje pomochi sebi. U Argentini je te godine niklo austrougarsko drustvo uzajamne pomochi i to pod patronatom Nikole Mihanovicha. Don Mihanovich je bio osnivac argentinske trgovacke mornarice. Testamentom je odredio da njegova kucha, posle njegove smrti (1929), postane jugoslovenska ambasada.

Nacionalno svesni iseljenici, koji nisu zeleli mecenstvo Beca, tri godine kasnije formirali su u Buenos Ajresu svoje Slavjansko drustvo uzajamne pomochi. U okviru drustva otvorena je i citaonica "Spavajuchi lav", iz cije je direkcije nastao i prvi juznoamericki iseljenicki list "Iskra slavjanske slobode". Pocasni predsednik ovog drustva bio je Milos Vukasovich, inace pomorski kapetan, a sekretar njegov brat Bozo Vukasovich ("Vjesnik", 1982). Samo drustvo, kao i list vrlo brzo su nestali sa iseljenicke polit icke scene. Medjutim, umesto njega, vech 1900. u Argentini je formirano novo Slavjansko drustvo, a osam godina kasnije i Drustvo iseljenih Jugoslovena za materinsku rec. Udruzeni iseljenici su u predgradju glavnog grada podigli i Jugoslovenski dom, u kome je pune trideset i tri godine radila i folklorna sekcija "Jorgovan". Ta jugoslovenska kucha pocela je da se zida 1939. a zavrsena je 1941. godine. Za srpske doseljenike najznacajniju ulogu imao je Glavni odbor za pripomoch Crvenog krsta srpsko-crnogorskog, koji je poceo sa radom u Rosariju 1912. godine, kao i Jugoslovenski dom. Nosilac tog posla bio je pred-sednik Doma i folklornog drustva, stari Banachanin i Beogradjanin, gospodin Milorad Vujicich.

Medju uglednim i starijim crnogorskim iseljenicima u Argentini pominje se cesto familija Radonjich, koja vodi poreklo iz Njegusa. Radonjichi su dosli u Buenos Ajres jos 1870. godine. Prvi medju njima afirmisao se Dusan Radonjich, koji je postao ugledan biznismen i direktor lista "El economista". Bio je zet Milana Stojadinovicha. Sin Dusana Radonjicha, Huan Radonjich, danas je poznati argentinski politicar, a njegova cherka Vanesa Radonjich je sa sesnaest godina 1986. godine postala argentinska kraljica lepo te. Argentinci pamte i Huana Vuceticha, kriminalistickog inspektora koji je izmislio daktiloskopiju. Mile Kovacevich je vlasnik velike farme sa tridesetak hiljada ovaca, a Dragomir Kostich ugledan srpski emigrant i utemeljivac Srpske pravoslavne crkve u Argentini ("Pogledi", 1993).

Temelji pravoslavlja u Argentini postavljeni su medju srpskim iseljenicima tek iza Drugog svetskog rata. Prva crkveno-skolska opstina, cije je sediste bilo u privatnoj kuchi jednog doseljenika, bila je prethodnica Svetosavskom hramu u Buenos Ajresu. Inicijativu je dao prota Radojica, zajedno sa predsednikom opstine Jovanom Vuckovichem i parohijanima dr Borom Avramovichem i porodicama Babich, Marjanovich, Radis, Radich. Podrsku su dali i otac Dositej, zatim episkop Mitrofan i Patrijarsija iz Beograda, tako d a je crkva Svetog Save pocela da se zida 1987. godine. Novi hram je kopija crkve kralja Milutina iz manastira Studenica. Njegov paroh je jerej Sava Bosanac.

Posle Drugog svetskog rata, srpski iseljenici u Argentini formirali su i Srpsko kulturno drustvo Sveti Sava, koje je vodio Drago Vukojcich. U provinciji Santa Fe danas radi i Jugoslovenski pravoslavni centar, ciji je predsednik Mitar Gvozdenovich, dok Jugoslovensko drustvo "Njegos" vodi Danilo Markovich.

Prvu i jedinu zvanicnu posetu jugoslovenskoj, a i srpskoj koloniji u Argentini predstavnici bivse SFRJ ucinili su 1988. godine. Medjutim, veze zvanicnog Beograda s Argentinom su i posle te posete pa sve do danas ostale slabe i povremene. To, medjutim, ne znaci da su argentinski Srbi i Crnogorci zaboravili Otadzbinu, vech su se devedesetih godina aktivno ukljucili u slanje humanitarne pomochi, ali i u medijske okrsaje sa tamosnjim novinskim i televizijskim redakcijama. Veoma je aktivan u tome bio Dragomir Ko stich, sekretar crkveno-skolske opstine Sveti Sava u Argentini.


Cile
U Cile su se, najpre, doseljavali Bokelji - moreplovci (Misovich, 1993). Pominje se ime Petra Zambelicha (moreplovac i istrazivac), koji je tragicno nestao 1907. godine. Medjutim, znacajnije useljavanje u Cile odvijalo se, pre svega, preko starih doseljenika - Paska Baburice (1875-1941), Frana Petrinovicha (1882-1951) i Lukinovicha, koji su uspeli da koncentrisu u svoje ruke celu proizvodnju salitre (u provinciji Antofagaste), pa su doseljenici sa jugoslovenskih prostora kod njih lako nalazili zaposlenje i dobijali pocetni kapital kojim su ulazili u trgovinu (Soldatich, 1948). Baburica, Petrinovich i Lukinovich su prosirili proizvodnju u dvadesetak fabrika, proizvodechi oko pola miliona metrickih centi mesecno (Kolin, 1921). Druga po velicini i kolicini proizvodnje firma bila je u rukama brache Mitrovich, takodje u provinciji Antofagaste. U ovoj provinciji pominje se i trgovina luksuznom robom "La Serbia".

Jugoslovensko, a time i srpsko iseljenicko skolstvo pojavljuje se u Cileu tek za vreme Prvog svetskog rata, jer je 1916. godine u Antofagasti otvorena Jugoslovenska mesovita "pucka" skola. Godinu dana kasnije Jugoslovenska skola je pocela sa radom i u Punta Arenasu. Pocasni predsednik Skolskog vecha bio je Crnogorac Ivan Ivanovich, a ucitelj Petar Gasich. Ivanovich je jos 1872. godine dosao sa Braca u ovaj grad udaljen 1.200 kilometara od Santjaga de Cile. Bio je prvi predsednik Slavjanskog pripomochnog dru stva 1894. godine u Antofagasti ("Politika ekspres", 1987).

Osnivac skola, koje su imale i vrtich, bila je Jugoslovenska narodna odbrana, a finansijeri sami iseljenici. U prvi razred tih godina upisano je bilo 110 djaka. U to vreme u Cileu je zivelo do pet hiljada Jugoslovena, najvise Dalmatinaca, ali i Crnogoraca i Srba poreklom juzno od Omisa i sa ostrva Brac. Dve trechine njih zivelo je u ova dva grada, a sama Antofagasta je imala 1.200, a Punta Arenas 2.500 jugoslovenskih iseljenika. Oni su bili okupljeni oko ogranka JNO "Petar Petrovich Njegos" (sa 244 clana) i "Dalmacija", Slavjanskog pripomochnog drustva i listova "Sloboda", "Male novine" i "Domovina". Pod uticajem JNO u Valparaisu je 1914. godine osnovan i Slavjanski Crveni krst, koji je zapravo bio ispostava Crvenog krsta Srbije, pa je medju iseljenicima hrvatskog i jugoslovenskog opredeljenja dolazilo povremeno do nesuglasica, zato sto se pomoch slala iskljucivo u Srbiju i Crnu Goru. Da bi se taj spor prevazisao u Antofagastu je 1918. godine morao da dodje licno Milan Marjanovich, predsednik Jugoslovenskog o dbora iz Londona.

Crnogorci i Srbi dosli su u Ognjenu zemlju, na rog Juzne Amerike, privuceni pricama o zlatu. U Punta Arenasu i danas postoji muzej Jugoslovenskog pripomochnog drustva, koji je osnovan 1900. godine, a ciji je simbol bio lik Kosovke devojke i Pavla Orlovicha. Groblje Pomparnas cuva zivotne price mnogih od tih ljudi. Na ploci Pedra Kusanovicha Salamunicha isklesani su stihovi pesme "Tamo daleko". Pedro Pavlovich se secha da je njegov deda dosao u Cile iz Metkovicha, a gauco Drago Markovich istice da u ovoj zem lji svi jugoslovenski iseljenici slave srpski Novu godinu. Porodica Nikole Jankovicha iz sela Babija kod Niksicha krenula je u pecalbu jos pre dve stotine godina i dosla u malo selo Mederijaga da se bavi stocarstvom. Folklorno drustvo "Njegos" ih vech decenijama drzi na okupu, da ne zaborave svoju veru, obicaje i jezik. U mestu Porvenir, mnogi Cileanci govore srpski, a na lokalnim saobrachajnim znacima stoji obavestenje: Jugoslavija 18.622 kilometra.

Medju nasim ljudima koji su se uspeli visoko na drustvenoj lestvici u Cileu, valja pomenuti Dragu Pesuticha, direktora Banke de Cile, Stanislava Karelovicha-Kirigina, vlasnika lista "La Prensa Austral", Simona Carevicha, industrijalca, Marka Beovicha, suvlasnika rudnika zlata i bakra. Radomiro Tomich je svojevremeno bio kandidat za predsednika Republike, dr Mateo Martinich je direktor Instituta za istoriju, a Toma Martinich, direktor Radija. Valjevac Vojislav Pavichevich, znan kao "Gospodin Gigi", je najvec hi proizvodjac sapuna u Cileu i vlasnik firme "Sinabon". A Crnogorac Karlos Gonzales Jaksich je bio cileanski kongresmen i gradonacelnik Punta Arenasa.


Brazil
I Brazil je pruzio utociste jednom broju srpskih iseljenika. Iako su prvi iseljenici stigli u ovu zemlju jos krajem proslog veka, vecha grupa se doselila u periodu izmedju 1922. i 1925. godine. Tacnije, jedna grupa od oko 2.000 iseljenika stigla je u Brazil 1922. godine. Medju njima je najvise ljudi bilo iz Istre i slovenackog primorja. Vechina njih su bili gradjevinski radnici koji su se zaposlili u drzavi Sao Paulo. Godine 1924-25. stigla je druga grupa sa ostrva Korcule, iz Blata i Vela Luke, a potom iz Vojvodine (Soldatich, 1948). Sudechi po mnogo cemu, mali je broj Srba bio medju ovim doseljenicima. U Sao Paulu se pominje Aleksandar Miletich, iz Cacka, koji je posedovao nekoliko firmi - fabriku tekstila, moderan hotel i niz drugih poseda (Misovich, 1993).

Masovna imigracija belaca i Evropljana u Brazil zapocela je tek sredinom XIX veka kao su doneti vrlo povoljni zakoni. Useljenici su dobijali besplatan parobrodski prevoz, a i vrlo jeftinu zemlju. Za razliku od ostalih drzava Juzne Amerike u koje su se doseljavali pojedinci, uglavnom muskarci kao radna snaga, Brazil je insistirao na porodicama. Do polovine XIX veka u ovu zemlju se uselilo cak 4,5 miliona Evropljana, a time i zitelja sa prostora bivse Austro-Ugarske i Jugoslavije. Tome je posebno doprinela ci njenica da je prva brazilska carica Marija Leopoldina bila becka princeza. Po njenoj izricitoj zelji jos 1823. godine omogucheno je doseljavanje podanika Beca u Brazil. Tako su u oblast oko Rio de Zaneira poceli da stizu i Dalmatinci, Hercegovci, Crnogorci i Srbi (Antich, 1988).

Putopisci Mirko i Stevo Seljan procenjuju broj useljenih Slovena u Brazil sve do 1914. godine beznacajnim. Prema zvanicnoj statistici tek 1920. godine je u Rio de Zaneiru bilo 8.794 Jugoslovena. Taj broj, prema Jozefu Velikonji, do 1940. dostize deset hiljada, dok Nebojsa Travica 1932. ceni da je u Brazilu 40.000 nasih ljudi. Srpski doseljenici su cinili jedva deset odsto clanova ove jugosloveneske kolonije.

Crnogorci i Srbi su, medjutim, aktivno ucestvovali u organizovanju drustvenog zivota brazilskih Jugoslovena, od 1903. godine kada je stvoren Jugoslovenski tamburaski zbor iz kojeg je kasnije izrastao i Jugoslovenski soko, a i ogranak Jugoslovenske narodne odbrane "Rijeka". U njihovom rukovodstvu bili su, na primer, Stevo Seljan, Bozo Draganich i Djuro Sekulich, pa bracha Kraljevich i Bosnjak. Nasi iseljenici bili su nacionalno prvi priznati u Brazilu, jer su se, i pored zabrane otvaranja jugoslovenskog konz ulata, najbolje organizovali. Do Prvog svetskog rata u Rio de Zaneiru radio je Jugoslovenski centar, dok su u Sao Paulu bili Jugoslovenski narodni dom i Klub jugoslovenskih zena, kao i Jugoslovensko potporno drustvo. Prva pomoch NOB-u upuchena je 1945. godine, iako je Brazil bio diktatorska zemlja. Prema sluzbenim podacima SFRJ u Brazilu je bilo 60.000 Jugoslovena. Najvise ih je bilo zaposlenih u industriji i zanatstvu - 31%, komunalnim delatnostima - 26%, trgovini i ugostiteljstvu - 15% i poljoprivredi sam o 8%.

Sluzbenih podataka o Crnogorcima i Srbima u statistici Brazila 1988. nije bilo, jer su bili utopljeni u Jugoslovene i delili su njihovu sudbinu. Poslednjih tridesetak godina okupljeni su u Drustvu prijatelja Jugoslavije, koje je vodila u Sao Paulu profesor istorije Norma Marinovich-Doro. Drustvo je imalo folklornu sekciju, biblioteku, svoj klub, ali je posle raspada SFRJ zbog nacionalne netrpeljivosti clanova prestalo sa radom. U brazilskoj javnosti, medju srpskim iseljenicima, poznat je profesor lingvistik e dr Aleksandar Stefanovich iz Subotice, Aleksandar Miletich, biznismen i dobitnik nagrade grada Sao Paulo. Dusan Petrovich je industrijalac i poseduje fabriku bicikala i namestaja. Svi oni su poznati i u Jugoslaviji, jer su vech pokusavali da sa Beogradom ostvare privrednu saradnju.


Bolivija
U Boliviju su nasi doseljenici, od kojih je najvechi broj bio sa dalmatinskih ostrva, dolazili iz Cilea u periodu izmedju dva svetska rata, kada su Baburica, Petrinovich i Lukinovich prodali svoje rudnike salitre, pa je jedan deo nasih ljudi, koji je za njih radio i imao nesto ustedjevine, ostao bez posla i iselio se u Boliviju, gde je ulozio novac u trgovinu, ostajuchi tamo do danasnjih dana. Bivsi ambasador SFRJ u Boliviji, Aleksandar Demajo, pored ostalog pise (1991) i sledeche:

"U La Pazu je ziveo nas iseljenik iz Crne Gore, iz Rijeke Crnojevicha, Cvetko-Cezar Petrinovich. Bavio se izgradnjom puteva, imao je jedno od najvechih bolivijskih gradjevinskih preduzecha za niskogradnju, zajedno sa svojim vrednim sinovima. Bio je uzor poslovne upornosti i marljivosti, tokom celog zivota u Boliviji u koju je posle Prvog svetskog rata dosao kao mladich. Ozenio se Crnogorkom iz cetinjske porodice Raznatovich."

Gradjenjem puteva i mostova i na visinama preko 4.500 metara bavili su se najvise Crnogorci, sto nije nelogicno kad se uzmu u obzir slicnosti izmedju opasnih crnogorskih puteva i terena u Boliviji. U istoriju gradnje puteva u bolivijskim Andima ugradjena su i crnogorska imena Dabetich, Raznatovich, Selich, Kostich...(Demajo, 1991). Medju uspesnim gradjevinarima pominje se i Vladimir Popovich iz Beograda koji je dosta gradio upravo u La Pazu (Misovich, 1993). Razume se, nasi ljudi u Boliviji su se bavili i d rugim delatnostima, narocito trgovinom i hotelijerstvom. Oni su ziveli uglavnom u La Pazu, Kocabambi i Oruru.


Urugvaj
U Urugvaj su se Srbi doseljavali, uglavnom, posle Prvog svetskog rata. Srpski iseljenici su poticali iz Hercegovine. Gotovo su svi stizali u Montevideo i u njegova industrijska predgradja. Zaposljavali su se u industriji mesa, gradjevinarstvu, a manji broj se okrenuo poljoprivredi.

Nasih ljudi ima najvise u Oruru, Uniju i Potosiju, a nesto malo i u Montevideu. Jugoslovenskih iseljenika ima do dve hiljade, od cega su oko 90% Hrvati. Crnogorci i Srbi su se okupljali oko Jugoslovenskog doma i folklornog drustva "Bratstvo".


Peru
U Peruu je takodje ziveo jedan broj srpskih iseljenika koji se bavio uglavnom trgovinom. Vechina je zivela u glavnom gradu Limi i njegovoj okolini. Milan Petkovich, iz Boke Kotorske, osnovao je 1906. godine Slavjansko dobrotvorno drustvo. Zajedno sa potomcima, Jugoslovena u Peruu ima do pet hiljada. Sem Lime, nastanjeni su i u Kalau i Kero de Pasku. Danas su to imuchni ljudi. Srbi i Crnogorci su godinama ziveli zajedno sa Hrvatima, pa je logicno bilo i da postanu clanovi drustva "Dubrovnik", ciji je predsed nik Ivan Orlich Maracich, a blagajnik Milan Milojevich. Pored njih dvojice, ugledni biznismen i Srbin je i Dragi Nestorovich, industrijalac mesa, koji je vech dolazio u Beograd. Nasi iseljenici u Juznoj Americi su prvu organizaciju Drustvo slavjansko od dobrocinstva stvorili bas u Peruu 1871. godine. Iz njega je 1906. godine izniklo u Kalau i Slavjansko dobrotvorno drustvo, ciji su clanovi bili doseljenici Crnogorci i Srbi.


Venecuela
U Venecueli gotovo da preovladjuju iseljenici srpskog porekla, mada ima i Hrvata i Slovenaca (Misovich, 1993). Rade razne poslove, najcesche u industriji. Ima Srba i sitnih preduzetnika, zanatlija, trgovaca i ugostitelja, ali ima, medjutim, i profesora, lekara, arhitekata, slikara i drugih. Veoma poznat iseljenik je arhitekta i slikar Slobodan Lale Janjich, Beogradjanin, koautor TV tornja na Avali i palate "Politika". U Karakasu se nalazi druga Srpska pravoslavna crkva na tlu Juzne Amerike. Taj hram Sveti D jordje sagradili su bracha Radisa i Boro Ivanich, emigranti iz Ogara u Sremu. Raisa Ivanich, supruga Radisina, danas je kljucar crkve, a i predsednik Kola srpskih sestara u Venecueli. U ovoj zemlji medju nasim ljudima koji su imali dobre veze sa Srbijom, nalaze se i Zeljko Jakovljevich, Stevan Kasich i Bimo Mandich.


Meksiko
Srpsku koloniju u Meksiku cini pedesetak porodica, koje su tu dosle po raznim osnovama, a najvise njih po potrebi sluzbe. Tako se u Meksiko Sitiju obreo i glumac Branimir Zogovich, koji je bio profesor na Meksickom univerzitetu, a potom broker i trgovac lekovima, vlasnik casopisa "Euromaske". U Meksiku su svoje utociste nasli i Nikola Nik Petrovich, predsednik Sabora srpskog ujedinjenja, kao i Bora Milutinovich, trener fudbalske reprezentacije. U Meksiku se, kao uspesni Srbi, pominju i bracha Pavlovich, por eklom iz Boke Kotorske. Jedan iz porodice Pavlovich bio je i guverner provincije. Danas ima oko 30 domachinstava Pavlovich (Misovich, 1993). Isto tako, pominju se porodice Gabelich (iz Boke Kotorske), Bulajich iz Niksicha i Petrovich iz Uzica.


Paragvaj
Prema konzularnim podacima SFRJ, jugoslovenska kolonija u Paragvaju imala je oko hiljadu clanova, iako je bila stara vise od sto godina. Medju njima je bilo do dve stotine srpskih iseljenika, ciji su preci jos 1889. godine bili clanovi Slavjanskog drustva uzajamne pomochi, a koji su avgusta 1988. osnovali udruzenje Jugoslovena u Paragvaju. Potpredsednik ove asocijacije je bio Blas Sapini, Srbin iz Bosne. U Paragvaju su postojala jos cetiri jugoslovenska kluba, ali su oni vremenom pasivizirali svoj rad.

Ostale zemlje Juzne Amerike su naseljavane u isto vreme kad i Argentina, Cile, Urugvaj i Brazil, samo u manjem broju. Na primer, u Kolumbiji se pominje ing. Dejan Radulovich (rodom iz Subotice), profesor na Univerzitetu u Bogoti, a u Panami Alfred Petrovich (Hercegovac).

belly
30/10/2005, 16:26
Srbi u Australiji
Do stvaranje australijske federacije 1901. godine, u toj zemlji bilo je vrlo malo Srba. Jedan od najznacajnijih razloga za to je tada bila velika udaljenost, skup brodski prevoz do tog kontinenta i oskudne informacije o njemu. Istorija doseljavanja Srba u Australiju moze se podeliti u nekoliko razdoblja. Prvo razdoblje je doseljavanje do Prvog svetskog rata, u kome je vrlo malo Srba doslo u ovu zemlju. Najranije useljavanje Srba u Australiju pocinje krajem XIX veka. Medjutim, o tim prvim useljenicima ima vrlo malo podataka. Doseljavali su se mahom Srbi iz Crne Gore, Boke Kotorske, Dalmacije, Hercegovine i Like. Jos pocetkom druge polovine XIX veka pominje se ime Nikole Milovicha koji je bio kopac zlata na zlatnim poljima u zapadnoj Australiji. On se nakon odlaska sa zlatnih polja bavio vocharstvom i vinogradarstvom. Milovich je rodjen u Boki Kotorskoj. Godine 1896. medju kopacima zlata u mestu Kalgurli nasli su se i Tomo Marich iz Hercegovine, Boza i Milan Stanisich, Dusan Chetkovich i mnogi drugi Srbi.

Kada je 1901. godine odrzana prva svetska izlozba, u Sidnej je dosao i cuveni becki filharmonijski orkestar, u kome su bila i dva beogradska muzicara - Markovich i Branisavljevich. Ovi muzicari su tom prilikom ostali u Sidneju. Godine 1905. u zapadnu Australiju dolazi Jovo Spajich iz Hercegovine, a 1909. i Nikola Marich, rodjak pomenutog Tome Maricha. Godine 1911. u Australiju je dosao Zivan Niketich, rodom iz Sumadije.

Prema nekim podacima, pre Prvog svetskog rata u Australiji je bilo oko cetiri hiljade iseljenika s podrucja danasnje Jugoslavije. To su, uglavnom bili, iseljenici iz nasih primorskih krajeva. Preko 80% iseljenika su bili Dalmatinci hrvatskog porekla (Markovich, 1978). Ostatak su, ovim redom, sacinjavali iseljenici iz Makedonije, Slovenije, Hercegovine, Bosne, Vojvodine, Medjumurja, Crne Gore, a najmanje ih je bilo iz Srbije. Prvi doseljenici su, sudechi po mnogo cemu, bili mornari koji su napustili svoje b rodove i nastanili se na ovom tada malo poznatom kontinentu (Tkalcevich, 1978).

U vreme balkanskih ratova i Prvog svetskog rata, iseljenici juznoslovenskih naroda u Australiji osnivaju Odbor srpsko-crnogorskog Crvenog krsta i preko njega pruzaju materijalnu pomoch starom kraju, Srbima pre svega. Karakteristicno je i to da su u Prvom svetskom ratu poslali i jednu cetu dobrovoljaca, uglavnom Dalmatinaca, iz Australije i Novog Zelanda da se bori na Solunskom frontu. A kad je rat zavrsen Srbi su pruzali jaku moralnu podrsku stvaranju nove drzave - Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Jedan broj Srba se borio u Prvom svetskom ratu u okviru jedinica australijske vojske. Pominju se vise imena. Ovde che biti navedena samo cetiri Jovo Spajich, Nikola Marich, Toma Berich i Obren Gudelo. Nikola Marich je, kao dobrovoljac u australijskoj vojsci na frontu u Francuskoj nakon Prvog svetskog rata dobio odlikovanje i besplatno zemlju, na kojoj je kasnije gajio vinovu lozu. Marich je 1929. godine postao i prvi generalni konzul Kraljevine Jugoslavije u Frimantlu kod Perta, i na toj duznosti ostao punih pet naest godina.

Drugo razdoblje doseljavanja, takodje malog broja Srba u Australiju obuhvata vreme izmedju Prvog svetskog rata i zavr-setka Drugog svetskog rata. Kao prvi doseljenici pominju se bracha Pavlovichi iz Hercegovine i Simo Gledich iz Like. Najmasovnije useljavanje je usledilo dvadesetih godina, kada je u SAD uveden sistem kvota za useljenike. Godine 1924. u Australiju dolazi grupa useljenika iz Crne Gore, koji se zaposljavaju na zlatnim poljima i kao sumski radnici. Oni su ziveli u radnickom kampu Karavang. Najv echi broj tada novopridoslih Srba, osim u rudnicima na zlatnim poljima, zaposljava se i u rudnicima u Broken Hilu, Ajron Knobu, Vajali i drugim.

Kako velika ekonomska kriza (1929-1933) nije mimoisla ni Australiju, tako su i Srbi u toj zemlji bili suoceni sa brojnim teskochama. Mnogi od njih su zeleli da se vrate u domovinu, ali nisu mogli da zarade ni za brodsku kartu. U to vreme je i medju Srbima u Australiji povechan broj samoubistava. Pretpostavlja se da je izmedju dva svetska rata bilo u Australiji i Novom Zelandu oko 30 hiljada jugoslovenskih gradjana, opet najvise Hrvata iz Dalmacije, tako da je nacionalni sastav bio u istim proporcijama kao s to je bio i onaj pre Prvog svetskog rata (Markovich, 1978).

Posto su australijski vojnici bili placheni, pouceni iskustvom Prvog svetskog rata, kada su ucesnici nakon zavrsetka rata dobijali imanja besplatno od drzave, u toku Drugog svetskog rata i Srbi su stupili u australijske dobrovoljacke odrede koji su se borili na Srednjem Istoku i Pacifiku. Osim toga, osnovano je posebno telo nazvano Centralni odbor za pomoch Jugoslaviji.

Prema ocenama Mata Tkalcevicha, najvazniji talas iseljavanja Srba u Australiju bio je onaj koji obuhvata period izmedju 1948. i 1955. godine. Cinile su ga grupe ljudi koje su dosle iz raseljenih logora u Nemackoj, Austriji i Italiji. Bilo je tu bivsih ratnih zarobljenika, lica koja su prezivela razne koncentracione logore i logore za prinudne radnike, Srba koji su se borili pod vodjstvom generala Draze Mihailovicha, a koji su bezali na Zapad, ljudi koji su dovedeni na prinudni rad, pa su odbili da se vrate u Jugoslaviju. Jedno od resenja za njih bila je emigracija u prekookeanske zemlje. Nakon posete ministra za imigraciju Australije Kolvela Evropi, gde se upoznao s ljudskim potencijalom koji se nalazio u logorima za izbeglice, Australija formira Komisiju za pregled i prijem emigranata iz Evrope. Australija je ponudila Medjunarodnoj organizacije za izbeglice (IRO) deset britanskih funti po osobi na ime putnih troskova za lica iz logora (Srbi u Australiji, 1990). Razlog je bio u tome sto su Australiji bili pot rebni mladi radnici za obavljanje fizickih poslova. Mnogi pridosli Srbi u Australiji su morali da prikriju godine kako bi bili primljeni na posao u ovoj zemlji. Uz to, oni koji su bili odabrani morali su da potpisu ugovor da che prihvatiti svaki posao koji im se bude nudio u roku od dve godine.

Za razliku od SAD i Kanade, gde su emigranti prepustani sebi i pomochi prijatelja i rodbine, ovi ugovori su imali i dobru stranu za novopridosla raseljena lica iz Evrope buduchi da su garantovali posao i smestaj za pocetak. U to doba, profesije i kvalifikacije raseljenih lica se nisu gledali vech, pre svega, fizicka sposobnost za rad. Prva grupa raseljenih Srba iz evropskih logora, najpre iz logora u Minhenu, stigla je u Pert februara 1948. godine. Iskrcala se u Fremantleu, da bi je odatle prebacili u logor e u kojima su, bar na pocetku, bili teski uslovi zivota. Poslovi na koje su rasporedjivani bili su: secenje secherne trske u Kvinslandu, rad na izgradnji zeleznicke pruge u centralnoj Australiji, seca japije, berba vocha, rad u rudnicima, izgradnja brane u Varagambi i slicno. Tokom 1948. i 1949. stigao je jos jedan broj Srba iz Evrope. U knjizi Srbi u Australiji navodi se da je u dva navrata doslo oko 250 Srba iz logora. Clanovima porodica raseljenih lica bilo je dozvoljeno da dodju u Australiju tek posle 1 953. godine.

Znacajan broj tih raseljenih Srba bio je sa visokim obrazovanjem. Oni su vodili poreklo i iz srednje klase, a imali su pre Drugog svetskog rata dobre pozicije u Jugoslaviji (Tkalcevich, 1978). Medjutim, bas zato su teze mogli da se zaposle u svom pozivu, jer se njihove diplome nisu priznavale. Srpski lekari, na primer, morali su da studiraju na univerzitetima u Australiji jos tri godine kako bi im se priznala diploma, ili pak da rade pet godina u bolnici u nekom zabacenom mestu Australije. I tamo gde nijed an australijski lekar nije hteo da ode, na primer, u Papuu, Nova Gvineja, odlazili su Srbi.

Sledechi, cetvrti talas doseljavanja Srba, koji Tkalcevich oznacava kao drugi veliki talas, dogodio se u Australiji posle 1962. godine. Rec je o ekonomskoj migraciji, u kojoj su vechinu doseljenika cinili nekvalifikovani i polukvalifikovani radnici, mada je medju njima bilo i onih sa srednjim, pa cak i visokim obrazovanjem. Najvechi broj doseljenika u Australiju s kraja sezdesetih i tokom sedamdesetih godina, dolazio je s privremenog rada u Zapadnoj Evropi, posebno iz SR Nemacke. Razlozi njihovog doseljavan ja u Australiju su, kako izvori pokazuju, ekonomske prirode.

Pocetkom osamdesetih godina, s privrednom recesijom i ekonomskom krizom, koja sredinom ove decenije postaje sve ozbiljnija u Jugoslaviji uz znatan porast nezaposlenosti, u Australiju se seli sve vechi broj Srba sa visokim obrazovanjem. Pocetkom druge polovine osamdesetih godina, Australija izbija na prvo mesto po broju iseljavanja Jugoslovena u druge zemlje, cak ispred SAD i Kanade.

Popis stanovnistva Australije pokazuje da je 30. juna 1986. godine u toj zemlji bilo 288,5 hiljada iseljenika iz SFRJ i njihovih potomaka. Zanimljivo je istachi da je preko polovine (150.967) ukupnog broja iseljenika naroda SFRJ u Australiji rodjeno u Jugoslaviji. To je gotovo isto koliko je bilo i u SAD 1980. godine, kada je popisano americko stanovnistvo. Srbi u najvechoj meri zive u Melburnu i Sidneju. Rezultati popisa stanovnistva pokazuju i to da se veliki broj opredelio da ima jugoslovensko poreklo i da, cak, govori "jugoslovenski jezik" kod kuche (preko 70 hiljada). Medju Jugoslovenima u Australiji, najvise je bas Srba. Njihov broj se procenjuje na najmanje 90 hiljada, a moglo bi ih biti najvise 120 hiljada. Zbog toga je za Srbiju i Crnu Goru, Australija veoma znacajna prekookeanska imigraciona zemlja. Naime, u periodu posle Drugog svetskog rata, Australija je uselila oko 200 hiljada lica rodjenih u Jugoslaviji, a SAD nesto preko 171 hiljadu. Ranije se, kao sto je poznato, useljavala pretezno nekvalifi kovana radna snaga. Danas, kada je rec o delu aktivnih useljenika, useljava se, kao i u SAD i Kanadu, znacajan broj visokoobrazovanih i visokostrucnih kadrova. Neki od njih su postigli veliki ugled u drustvenom i politickom zivotu Australije kao, na primer, senator Milivoje E. Lajovich.

Negovanje etnickog identiteta u knjizi Srbi u Australiji se, pored ostalog, i ovako opisuje: raseljeni Srbi iz evropskih logora su odmah, po dolasku u Australiju, "poceli da proizvode hranu" i da se u delikatesnim radnjama snabdevaju salamom, slaninom, svinjskom maschu itd. "Hrana koju su Australijanci pripremali njima se cinila cudna, mast nije plivala na supi (jer je skinuta pre serviranja), a da se jaja prze na vodi nisu ranije videli, povrche kuva u vodi i servira bez masti itd." Njima je sve to izgleda lo tesko svarljivo. Zato su se drzali svog nacina ishrane i svojih obicaja. Krsna slava je bila prilika da se prijatelji okupe i proslave na tradicionalan nacin, slavskim kolacem, uz svechu itd. Iako su godisnja doba obrnuta od onih u Srbiji, Bozich i Uskrs slave po obicajima srpske pravoslavne tradicije. I druga se obelezja cuvaju, narocito na svadbama, krstenjima i slicnim prilikama. Svoju proslost izrazavaju kroz narodne igre koje neguju u folklornim druzinama, dramskim predstavama i slicno. Razume se, s ve velike manifestacije se odigravaju upravo u okviru crkvenoskolskih opstina.

Kao sto je vech pomenuto, malo je Srba bilo u Australiji do kraja Drugog svetskog rata. Uz to, oni nisu bili koncentrisani u jednoj oblasti ove, po teritoriji, ogromne zemlje. U takvim uslovima, nije postojao organizovan crkveni zivot. Pre Drugog svetskog rata, Srbi su odlazili u grcke i ruske pravoslavne crkve, prilikom svih crkvenih obreda. U tom periodu, u Australiji nije bilo ni srpskih pravoslavnih svestenika.

Medju raseljenim Srbima koji su dosli iz Zapadne Evrope nasla su se i svestena lica. U periodu 1948-1953, u Australiju je stiglo pet srpskih svestenika (Svetozar Sekulich, Ilija Bulovan, Milenko Stefanovich, Georgije Djonlich, Budimir Djukich). Dakle, prvi srpski pravoslavni svestenik bio je Svetozar Sekulich. Otac Sekulich je stigao brodom u Sidnej 6. septembra 1948. godine. Inace, pravoslavne crkve u prekookeanskim zemljama potpale su, posle Drugog svetskog rata, pod jurisdikciju Srpskog pravoslavnog epis kopata americko-kanadskog gospodina Dionisija. Americko-kanadska eparhija imala svoj ustav koji je bio odobren od Svetog arhijerejskog sinoda jos 1931. godine (Srbi u Australiji, 1990). Svojim dekretom od 8. decembra 1949. godine Njegovo preosvestenstvo episkop Dionisije postavio je za arhijerejskog namesnika Srpske pravoslavne crkve u Australiji protojereja Bulovana iz Sidneja.

Prva crkveno-skolska opstina Sveti Sava, u Mona Vejlu, u predgradju Sidneja, osnovana je 27. januara 1949. godine. Njen prvi predsednik bio je Mile Canak, a blagajnik Milos Laurich. Sava Srzentich, starosedelac, poklonio je plac za zidanje crkve i crkvenog doma. Kamen-temeljac je osvechen 30. decembra 1951. godine. Uprava je, medjutim, resila da prvo sagradi dom. Tako je prva srpska pravoslavna crkva sazidana u Flemingtonu (Sidnej) dobrovoljnim radom i prilozima Srba, a osvechena je na Uskrs 1954. godine. M ilenko Stefanovich je paroh ove crkve.

Odlukom Svetog arhijerejskog sabora, od juna 1952. godine, crkveno-skolske opstine u Australiji stavljene su pod juris-dikciju Patrijarha srpskog u Beogradu. Iz zdravstvenih razloga arhijerejski namesnik prota Ilija Bulovan je podneo moblu patrijarhu Germanu za razresenje duznosti. Molba je uvazena, a za arhijerejskog namesnika dolazi pertski paroh jerej Petar Rados.

Posto je 1963. godine Sveti arhijerejski sinod americko-kanadsku eparhiju podelio na tri nove eparhije i suspendovao episkopa Dionisija, i u Srpskoj pravoslavnoj crkvi u Australiji je doslo do raskola. Dakle, crkveni spor koji je nastao u Americi 1963. godine, prosirio se i na Australiju i poceo da razara ono sto je do tada bilo nerazoreno - Svetosavsku crkvu. Crkveno skolske opstine: Sveti Nikola iz Blektauna i Sveti Georgije iz Kabramate odlucile su da se pripoje Slobodnoj americko-kanadskoj eparhiji na c ijem je celu bio bivsi episkop Dionisije (SPC Svetog Arhidjakona Stefana, 1983).

Rascep u Srpskoj pravoslavnoj crkvi naneo je neprocenjivu stetu srpskom narodu. Srbi koji su verovali u nepodeljenost Svetosavske crkve i nepromenljivost svetog pravoslavlja ostali su bez mesta za molitvu u Sidneju. Godine 1965. stvorena je crkvena opstina, Svetog arhidjakona Stefana, u zapadnom delu Sidneja zvanom Liverpul. Godine 1975. napravljena je skromna bogomolja.

Pod jurisdikciju americko-kanadske eparhije primljeno je 14 crkveno-skolskih opstina (Svetog Save u Hajndmarsu, Sveti Naum u Njukastlu, Svetog Nikole u Brizbejnu, Svetog Save u Flemingtonu, Svetog V. M. Georgija u St. Albansu, Svete Trojice u Pertu, Svetog B.M. Georgija u Kanberi, Svetog Save u Melburnu, Svetog Nikole u Dzilongu, Svetog Petra i Svetog Pavla u Vodongi, Sv. Jovana Krstitelja u Volongongu, Svete Trojice u Jalornu, Svetog Nikole u Blektaunu i Velikomucenika Georgija u Kabramati).

Cetiri crkveno-skolske opstine potpale su pod jurisdikciju Patrijarsije, i to: Svetog Sava u Pertu, Svetog Save u Adelaidi, Sveti Knez Lazar u Aleksandriji i Svetog Save u Vorivudu (Srbi u Australiji, 1990). Od svestenika na pocetku 1964. godine, pod jurisdikciju americko-kanadske eparhije stavili su se: jerej Milenko Stefanovich, jerej Slavko Nichetin, jerej Zivko Popovich i jeromonah Georgije Djonlich. Pod jurisdikcijom Patrijarha ostali su sledechi svestenici: protojerej Petar Rados, prota Ilija Bulovan, otac Svetozar Sekulich, otac Dusan Popovich i otac Budimir Djukich. Dva poslednja nisu imali svoje parohije (Srbi u Australiji, 1990).

Pri svakoj crkveno-skolskoj opstini osnovano je Kolo srpskih sestara, koje se staralo o decjim potrebama, organizovalo priredbe, pomagalo bolesnim i starim osobama.

Pored aktivnosti Srpske pravoslavne crkve u Australiji i na Novom Zelandu, paznju zasluzuju i druge srpske nacionalne organizacije. Srpska narodna odbrana (SNO) osnovana je u Sidneju 1951. godine i ima svoje mesne odbore u Adelaidi, Melburnu, Kamberi, Blektaunu i Brizbejnu. Razvija siroke aktivnosti - organizuje priredbe, igranke, pozorisne predstave, folklorne festivale i dr. Gavrilo M. Bulich je predsednik SNO u Australiji. Od svog osnivanja SNO je, sa svojim odborom za useljavanje, pomogla i slala garanc ije Srbima izbeglim iz Jugoslavije koji su se nalazili po logorima u Grckoj, Italiji, Austriji, Nemackoj, a isto tako i u Francuskoj, Engleskoj i Svedskoj.

U Australiji je bilo aktivno oko cetiri hiljade srpskih emigranata. Najvechi broj se uclanio u SNO koju su predvodili Gvozden Bralovich, Gavrilo Bulich, Vladimir Bosnjak i Aleksandar Mladenovich. Prvi osnivacki sastanak SNO odrzan je u Sidneju, na jednoj poljani, 24. maja 1951. godine. Na njemu je bilo petnaestak emigranata, kojima je SNO iz SAD uputio predlog da osnuju odbor SNO za Australiju. Tokom godine Gvozden Bralovich je raspisao proglas o osnivanju SNO na petom kontinentu, u kome se kaze da uprkos o nima koji govore: "Ne slozi Boze Srbina", treba moliti: "Pomozi Boze da se Srbi sloze". Po Pravilniku koji je tada objavljen glavna nacela SNO su bila: 1) da kod Srba u Australiji podrzava odanost Australiji i njenim zakonima; 2) da radi na slozi Srba u Australiji i pomaze njihov drustveni, verski, prosvetni i ekonomski zivot; 3) da se svim sredstvima bori protiv komunizma u Australiji i Jugoslaviji, kao i u ostalim zemljama; 4) da upozna australijske nadlezne faktore kao i australijsko javno mnjenje sa int eresima srpskog naroda u Jugoslaviji, sa borbom srpskog naroda kroz ravnogorski pokret na celu sa generalom Drazom Mihailovichem kao i sa ratnim doprinosom i ratnim zrtvama koje je srpski narod dao i uvek davao u taboru Velike Britanije i zapadnih saveznika; 5) da ucvrschuje prijateljske veze izmedju Srba i Australijanaca i da pomaze rad australijskih nacionalnih organizacija; 6) pomaganje srpskih bolesnika i invalida, koje danas niko neche; 7) pomaganje i materijalno uzdizanje clanova, materijalna pomoch c lanovima u slucaju bolesti i pod specijalno teskim okolnostima; 8) skolovanje srpske omladine i negovanje srpskih tradicija i obicaja (Spomenica SNO, 1981).

Na drugoj sednici, pocetkom jula 1951. godine u hotelu "Ric" u Sidneju, Gavrilo Bulich je izabran za prvog predsednika SNO u Australiji, a kasnije ga je nasledio Dragoslav Markovich, potpisnik Rezolucije Centralne uprave SNO u Australiji o podeli Srpske pravoslavne eparhije americko-kanadske na petom kontinentu 1963. godine. Posle Dragoslava Markovicha predsednik je bio Predrag Rancich, koji je mnogo ucinio na uspostavljanju saradnje sa predstavnicima australijskih vlasti. Registrovana kao drustvena organiz acija, a priznata kao saveznik SNO je zvanicno na poziv australijskih veterana ucestvovala sa cetnickim odredom na vojnoj paradi "Ansak" u Australiji, povodom proslave Dana pobede. Za svoje glasilo SNO je u Australiji proglasio list "Srpski glasnik" koji je vech desetak godina postojao na petom kontinentu. Zvanicni izdavac lista bio je Mesni odbor SNO "Gavrilo Princip" iz Sidneja.

Godine 1950. pocele su izlaziti nedeljne novine "Sloga", ciji je urednik bio Milorad Lukich. SNO, u Sidneju, izdavala je list "Australijski Srbobran". Mesni odbor SNO u Kanberi izdavao je "Srpski bilten" koji je uredjivao Gvozden Bralovich, a izlazio je povremeno skoro 14 godina.

Skoro sve nacionalne organizacije i crkveno-skolske opstine stvorile su folklorne grupe za decu i organizuju brojne priredbe.

Jos 1955. formiran je sportski klub "Beli orlovi" u Sidneju, kasnije "Dzast" u Melburnu i "Beograd" u Adelaidi. Neki od njih su promenili ime. U Sidneju postoji i klub "Jugal" i "Avala", koji su aktivni, kao i "Dzast" u Melburnu.

Iseljavanje Srba u Australiju se nastavlja, sa tendencijom rasta. Prema podacima Biroa za imigraciju i istrazivanje stanovnistva, u 1992/93. godini australijske imigracione vlasti izdale su 4.210 useljenickih viza gradjanima SR Jugoslavije.

U Australiji je inaugurisan useljenicki sistem slican kanadskom. Taj sistem daje vechu tezinu okupljanju porodica i favorizuje useljavanje lica koja poseduju kvalifikacije potrebne ovoj zemlji.

Bez obzira sto u nacelu ne vodi diskriminacionu globalnu politiku useljenja, Australija primenjuje sistem selekcije useljenika kojom se procenjuju ekonomski izgledi, izgledi za zaposljavanje i ostali momenti za nastanjivanje, pa podnosioci molbi s visim kvalifikacijama ili licnim kvalitetima imaju daleko veche sanse za useljenje. Selekcija je mogucha buduchi da je godisnji broj zahteva za useljenje cak tri, pa i vise puta vechi od broja useljenika.

Vechina podnosilaca molbi za useljenje u Australiju mora imati sledeche:

- bliskog rodjaka u Australiji koji moze podneti za njih garanciju za useljenje, ili

- kvalifikacije ili licne kvalitete koji che doprineti razvoju Australije.

Kvalifikaciono, radno i poslovno useljavanje obuhvata: lica sa zanimanjem ciji je ulazak konkurentskog karaktera; lica za koja garanciju podnose australijski poslodavaci za odobreni posao po programu Garancije poslodavaca; lica koja se mogu razmatrati po Programu poslovnog useljavanja. Ova lica moraju navesti nameru da se stalno nastane u Australiji i da imaju uspesnu poslovnu istoriju; izvodljive poslovne planove od potencijalne dobrobiti za Australiju; dovoljno kapitala da sebe, svoju porodicu i svoje pos lovne aktivnosti mogu finansirati.

Za useljavanje se primenjuje bodovni sistem. Ovim sistemom odabiraju se oni koji imaju najbolje izglede da se uspesno nastane. Podnosioci molbi koji su u radnom dobu moraju pokazati da imaju dobre izglede za brzo postizanje samostalnog izdrzavanja. Zreli mladi ljudi koji su obrazovani, kvalifikovani i koji se brzo mogu zaposliti imaju najvise sansi da ispune bodovnu proceduru. Svaki faktor donosi podnosiocima molbi jedan rezultat. Rezultati za: moguchnost zaposljavanja, kvalifikacije, obrazovanje, godine st arosti se sabiraju. Rodjaci za koje je podneta garancija dobijaju 10 koncesionalnih bodova, ukoliko su bracha, sestre ili nezavisna deca, a 5 ukoliko su sestrichi, bratanci, sestricine i sl.

Australija che, sudechi po mnogo cemu, u godinama koje dolaze, i dalje primati znatan broj stranog stanovnistva. To se moze zakljuciti iz vise cinjenica. Prvo, njen projektovani godisnji prirodni rast stanovnistva je svega 0,4% do 2030. godine. Drugo, australijski ekonomisti godisnju stopu rasta drustvenog proizvoda (GDP) vezuju upravo za stepen imigracije, tako da ako je godisnji nivo useljenja visi, i godisnja stopa rasta GDP che biti visa. Pod pretpostavkom da se godisnje useljava u Australiju po 125.000 lica, realni drustveni proizvod bi u 2030. godini bio za 41% vechi od nivoa koji bi bio ako bi useljavanje bilo zaustavljeno (nulto). To je ekvivalent prosecne godisnje stope rasta GDP od 0,8%. Prema scenarijima useljavanja od 280.000 i 540.000 godisnje projektovani realni rast drustvenog proizvoda u 2030. godini iznosi 93% i 178%, respektivno, vise nego sto bi bio pri nultoj stopi useljavanja. To navodi na zakljucak da se narednih godina moze ocekivati da ova zemlja nastavi useljavanje od preko 100.000 lj udi godisnje (Grecich, 1989). Medju tim useljenicima biche, kao i do sada, dosta Srba.

belly
30/10/2005, 16:26
Novi Zeland
Vechina doseljenika iz jugoslovenskih drzava, koji su poceli dolaziti u Novi Zeland pre osamdeset godina, bila je poreklom iz centralnog dela Dalmacije. Prema popisu stanovnistva iz 1911. godine, ukupan registrovani broj je 2.131 lice. To su uglavnom dalmatinski katolici koji su se nastanili u severnom Oklandu gde su predeli bili vrlo slicni njihovom zavicaju, a radili su na farmama (Srbi u Australiji, 1990). Radili su na proizvodnji mleka, u vinogradima ili vochnjacima. Medju prvim Srbima koji su dosli na tlo Novog Zelanda je Nikola Vickovich, iz Crne Gore, koji je, kako se navodi u knjizi Srbi u Australiji, dosao u ovu zemlji 1857. godine. Primio je drzavljanstvo 30 godina kasnije.

Godine 1948, Novi Zeland je takodje primio odredjen broj raseljenih lica. U periodu 1948-1952. godine, na Novi Zeland je doslo 4.500 lica slovenskog porekla, od toga mali broj iz Jugoslavije. Prema evidenciji o primanju drzavljanstva u periodu 1949-1967. godine, na Novi Zeland je doslo 177 doseljenika iz Srbije, BiH, Makedonije i Crne Gore. Prema kazivanju Dusana Glisicha, 1951. godine stigla su dva transporta sa raseljenim licima iz Jugoslavije, medju kojima je i on bio. Njihovim dolaskom u Novi Zeland, dr ustveni zivot Jugoslovena je organizovaniji. Osnovali su Jugoslovensko drustvo, fudbalski klub i parohiju Srpske pravoslavne crkve.

Srbi na Novom Zelandu su se u pocetku okupljali oko ruske crkve u Velingtonu. Njihov prota, otac Aleksej Godjajev bio je Belorus koji je ziveo u Jugoslaviji izmedju dva rata. Tek 1968. godine osnovana je crkvena-skolska opstina Sveti Sava u Velingtonu. I posle formiranja crkveno-skolske opstine, vernici su se okupljali oko ruske crkve. Odrzavali su piknike i igranke, slavili su svoje slave i slave opstine i odrzavali sednice. Nameravali su da sagrade crkvu. Medjutim, neki aktivniji clanovi su poumirali, a mladji su poceli da se sele iz ekonomskih razloga u Australiju. Zbog malog broja nasi iseljenici nisu mogli ni da izgrade crkvu, pa je 1981. godine crkveno-skolska opstina i ukinuta. Danas postoje dve srpske pravoslavne crkve na Novom Zelandu - u Velingtonu i Oklandu.

S obzirom na cinjenicu da se srpska zajednica na Novom Zelandu povechava, dolaskom novih iseljenika, duhovni i kulturni zivot che se obogatiti. Jer, narocito od kada su poceli etnicki konflikti i gradjanski rat na prostorima bivse Jugoslavije, sve vise Srba trazi i dobija zaposlenje u toj zemlje. Kao i u slucaju drugih prekomorskih imigracionih zemalja, visoko obrazovanim i strucnim ljudima pruza se moguchnost za zaposljavanje. Veterinari i lekari su dosta trazeni, a ne zaostaju ni inzenjeri.

Procenjuje se da na Novom Zelandu danas zivi oko 500 Srba.

belly
30/10/2005, 16:27
Velika Britanija
Velika Britanija nije privlacila srpske iseljenike, ali je od pocetka cetrdesetih godina proslog veka ispoljavala pojacan interes za Srbiju. To potvrdjuje i cinjenica da je prvi britanski konzul dosao u Srbiju jos 1837. godine. Britanski publicista Dejvid Ukart je 1843. godine, u Londonu, objavio brosuru istorijsko-politickog karaktera pod naslovom "Fragment iz istorije Srbije", cija je svrha bila da se zvanicna Britanija, ali i poslovni i privredni krugovi u njoj, upoznaju sa znacajem koji je Srbija imala u aktuelnoj politici tzv. istocnog pitanja, upravo povodom smenjivanja dinastije Obrenovicha i dolaskom Karadjordjevicha na vlast kao i suzbijanjem uticaja Rusije na unutrasnje prilike u Srbiji. Interesovanje za Srbiju pocinje, dakle, u vreme kriza povodom istocnog pitanja, srpsko- turskih ratova i Prvog svetskog rata. Tokom Prvog svetskog rata - zahvaljujuchi izmedju ostalog, i boravku Bogdana i Pavla Popovicha u Engleskoj - objavljeno je vise knjiga, clanaka i prevoda o Srbiji. Posle Prvog svetskog rata z animanje za Srbe je i dalje raslo. Medjutim, do Drugog svetskog rata u Velikoj Britaniji je bilo malo Srba.

Posle Drugog svetskog rata Velika Britanija je fakticki bila "prestonica srpske politicke emigracije", jer su u toj zemlji ziveli i radili clanovi dinastije Karadjordjevich i sam kralj Petar II, clanovi vlade Slobodana Jovanovicha u izbeglistvu, srpski patrijarh Gavrilo Dozich i vladika Nikolaj Velimirovich, zatim vladika Lavrentije, celnici "Zbora", lideri cetnickog pokreta, djujichevci i jevdjevichevci, a potom i prvaci bivsih stranaka okupljeni oko Jugoslovenskog nacionalnog odbora, kao vodje projugoslov enskog Oslobodjenja i Demokratske alternative.

Petar II Karadjordjevich bio je u Otadzbini kralj Jugoslavije samo osamnaest dana do 14. aprila 1941. godine kada je iz Niksicha zauvek napustio zemlju i izbegao u Englesku. Jos tri godine i osam meseci po odlasku iz zemlje Petar II je bio jugoslovenski monarh, sve dok ga 29. novembra 1943. godine AVNOJ nije lisio svih prava, jer je bivsa Kraljevina proglasena za Republiku. Posebnim Ukazom Predesednistva Prezidijuma Narodne Skupstine FNRJ 1947. godine dinastiji Karadjordjevich oduzeto je jugoslovensko drzav ljanstvo i celokupna imovina. Uredba se direktno odnosila na kralja Petra II, njegovu majku Mariju, brachu Tomislava i Andreju, strica Pavla i strinu Olgu, te njihovu decu Aleksandra II, Nikolu i Jelisavetu, ali ne i na kraljicu Aleksandru Karadjordjevich. Svi oni su bili izbeglice u Velikoj Britainiji. Princ i prestolonaslednik Aleksandar II Karadjordjevich rodjen je 1945. godine u jednoj londonskoj hotelskoj sobi. Krstio ga je licno srpski patrijarh Gavrilo Dozich u Vestminsterskoj opatiji po obicajima Sr pske pravoslavne crkve. Jula 1972. godine princ se vencao u Spaniji sa princezom Marijom Glorijom, takodje, po pravoslavnim obicajima. Episkop Lavrentije, koji je taj brak sklopio, razveo ga je 1983. godine, s tim da su deca Petar, Filip i Aleksandar pripali ocu, Aleksandru II Karadjordjevichu. U medjuvremenu, princ je primio britansko drzavljanstvo, sluzio je vojni rok u engleskoj vojsci i kao obican gradjanin zaposlio se kao agent jednog osiguravajucheg drustva. LJudi iz njegove okoline tvrde da nije imao previse dodira sa srpskom tradicijom i srpskim jezikom, jer je rastao pored irske dadilje. Njegov otac Petar II Karadjordjevich umro je u SAD novembra 1970. godine, gde je i sam princ sa decom ziveo neko vreme. Sredinom osamdesetih godina, medjutim, Aleksandar II Karadjordjevich se u londonskoj crkvi Sveti Sava ozenio drugi put po pravoslavnim obicajima sa Grkinjom Katarinom Batis. I ovaj brak je uveden u srpske crkvene knjige. Sest godina kasnije, 1991. godine prestolonaslednik Aleksandar II, sa suprugom i sinovima - Petrom, Filipom i Aleksandrom, dosao je prvi put u Jugoslaviju da prisustvuje parastosu svom dedi Aleksandru I Karadjordjevichu na Oplencu. Zajedno sa njim stigao je i njegov stric Tomislav Karadjordjevich, zvanicno odgajivac vocha i farmer iz Engleske, ali i srpski princ, koji se trajno naselio u porodicnoj kuchi na Oplencu.

Srpsko iseljenistvo na Ostrvu u najvechoj meri i cini tzv. ratna emigracija. Njeno jezgro cinilo je osam hiljada deportovanih ljudi iz nemackih logora i drugih izbeglickih logora u Italiji i Austriji. Bili su to mladi ljudi, vechinom tridesetih godina, bivsi oficiri, ali i srpski seljaci kojima su se porodice dosta kasnije pridruzile. Prema podacima koje je 1968. godine objavio Svetski sabor crkava, u Velikoj Britaniji je iza rata bilo pet hiljada ekonomskih i dvadeset hiljada politickih emigranata iz bivse Kraljevine Jugoslavije (Boskovich, 1985). Vechinu njih su cinili Srbi, dok je Slovenaca, Hrvata i Makedonaca bilo jedva desetak odsto. Uz puno uvazavanje politicke pozadine te srpske emigracije sa izbeglickim pasosima, kako tvrdi biznismen Dragan Lukich iz Mancestera, britanska vlada je ove ljude prihvatila iskljucivo kao radnu snagu. Ratni emigranti prilikom ulaska na Ostrvo morali su da se pismeno opredele da li zele da rade u poljoprivredi, u industriji ili rudarstvu. Ugovori su potpisivani na najmanje godinu dana, ali ih je vechina deportovanih Srba i Crnogoraca zbog neznanja engleskog jezika potpisivala cak na tri godine.

Drugi talas migranata iz Srbije i Crne Gore, kao i iz drugih srpskih teritorija, zapljusnuo je Ostrvo tek sezdesetih godina, kada je, ovog puta sa radnim vizama, useljeno oko desetak hiljada srpskih radnika s porodicama ("Politika", 1991). Posle toga, Velika Britanija je postala usled recesije, gotovo, potpuno zatvorena za strane radnike. Dosledna, medjutim, svojoj politici prema strancima, britanska vlada nije ni jednoj, pa ni srpskoj emigraciji dozvoljavala otvorenu politicku aktivnost ("Osmica", 1989). P rema recima Desimira Tosicha, lidera "Oslobodjenja", srpski emigranti u Velikoj Britaniji, osobito oficiri, ratni zarobljenici, vojnici seljackog porekla, bili su apsolutno apoliticni.

Kada je talas politickog pluralizma 1989. godine zapljusnuo i Jugoslaviju, Desimir Tosich i Djordje Zecevich, a kasnije princ Tomislav Karadjordjevich i prestolonaslednik Aleksandar II Karadjordjevich vratili su se iz Velike Britanije. Na parlamentarnim izborima 1990. godine, Tosich i Zecevich su uspeli da dobiju poverenje glasaca i postanu narodni poslanici.

Srba i danas najvise ima u Londonu, zatim Bradfordu, Birmingemu, Lidsu, Koventriju, Lesteru, Bedfordu, Halifaksu i Ipsvicu. Znatan broj njih ima britansko drzavljanstvo, pa se zato ceni da su vech integrisani u englesko drustvo. Neki od njih su postali ugledni hotelijeri, kao na primer, Dejan i Dragan Lukich, Dusan Krunich. Djordje Zecevich je vlasnik poznate kompanije "G.Z. Overseas Marketing" i producent nekoliko jugoslovenskih filmova, a Miodrag Siskovich, direktor firme "Meditrade Ltd." Obojica su kraje m osamdesetih godina ulozili veliki kapital u privredni razvoj Srbije, a Djordje Zecevich je dao 47.000 dolara SANU za ocuvanje chirilice.

U glavnom britanskom gradu, Londonu, nalaze se i dve srpske pravoslavne crkve - Sveti Sava i crkveni dom Sveti Nikolaj Velimirovich, a u Birmingemu crkva Sveti knez Lazar. U njima su sluzili svestenici Milun Kostich, Milan Zebich i Buda Srechkovich. Britanski Srbi slave kao svoju zajednicku slavu Svetog Arhandjela.

Na najvechem srpskom groblju u Engleskoj, a mozda i u Evropi, Brukvudu, srpska pravoslavna crkva ima svoje parcele.

Pored crkve, engleski Srbi i Crnogorci se okupljaju i u srpskim udruzenjima. To su udruzenje Ravna Gora, koje je dugo vodio Drago Asanovich, udruzenje BJKV Draza Mihailovich, na cijem je celu Jovo Stanisavljevich. Cetnike vojvode Jevdjevicha pred-vodi Branko Puhar, a nove organizacije Mladi cetnici i Srpska nacionalna organizacija potomci bivsih nacionalista. Zborase, kojih ima dosta, oko dve hiljade, vodi LJotichev sinovac Vlado. Projugoslovensku organizaciju Oslobodjenje vodio je Desimir Tosich, a Demokra tsku alternativu, neko vreme i Milovan Djilas. Desimir Tosich je bio urednik lista "Nasa rec", koji je izlazio u Londonu u tri hiljade primeraka, a i direktor istoimenog izdavackog preduzecha, koje je stampalo dela jugoslovenskih i srpskih disidenata. U Birmingemu je izlazila i LJoticheva "Iskra", a i mnogi cetnicki listovi. Na celu Kulturnog kluba Sveti Sava nalazi se Dragoljub Andjelich, dok Sabor srpskog ujedinjenja od 1990. godine zastupa izdavac i pisac Radomir Putnikovich. Pocetkom devedesetih godina, kada su zvanicno oformljeni Kraljevska kancelarija i Krunski savet dinastije Karadjordjevich, mnogi vidjeni Srbi su uzeli ucesche u svim patriotskim aktivnostima srpske krune. Jedan od clanova Krunskog saveta, arhitekta Dragomir Acovich, osnovao je i vodio Srpsko drustvo za heraldiku Beli orao. A Mihailo Gavrilovich, jedan od direktora IBM, osnovao je sa prijateljima Srpski informativni centar, ciji je zadatak da siri istinu o srpskom narodu i da suzbija antisrpsku medijsku kampanju u Velikoj Britaniji. Ov aj Centar izdaje i svoj mesecni Bilten na engleskom i srpskom jeziku koji uredjuje Sali Taskich.

U vreme bivse SFRJ aktivni su bili i jugoslovenski klubovi, kojih je bilo sest, kao i Jugoslovenska dopunska skola sa osam razreda i 230 ucenika. Najpoznatiji i najaktivniji je bio Klub Jugoslovena, a zatim FK Sloga iz Londona, kao i FK Beograd iz Halifaksa.

Raspadom SFRJ i te institucije su se dobrim delom rasformirale, a neke i obnovile rad dolaskom novih iseljenika.

U trechem talasu migranata iz Srbije i Crne Gore koji je prodro u Veliku Britaniju pocetkom devedesetih godina nalaze se, uglavnom, mladi ljudi. Prvi su begunci od gradjanskog rata, a drugi su skolarci koji traze bolje uslove za skolovanje i za zivot. U jednom trenutku, preko programa skolske razmene, ali i turistickih agencija, na Ostrvu je bilo i do 600 devojaka koje su ucile engleski jezik i zivele u britanskim porodicama.

Ne zna se tacno koliko medju izbeglicama koje su od 1991. godine usle na Ostrvo ima Srba i Crnogoraca, ali se - prema novinskim izvestajima - navodi da ih samo u Londonu ima oko tri hiljade. O njima brinu britanska vlada i srpski iseljenici. Talentovane djake pomazu imuchni pojedinci. Viktor Bijelovich, dvanaestogodisnji klavirista, zahvaljujuchi stipendiji princa Carlsa, ali i porodice Mirjane Petrovich i sestrama Veri i Olgi Stanojlovich postao je stichenik ugledne Persleove skole u Londonu. Branko Latich , beogradski srednjoskolac, primljen je na Oksford da studira informatiku posle samo jednog ispita. Tek uz pomoch pariskog biznismena, Borisa Vukobrata, mladi Beogradjanin je resio svoje finansijske probleme i upisao se na ovaj cuveni Univerzitet.

belly
30/10/2005, 16:27
Juzna Afrika
Nema preciznih podataka kada su prvi srpski doseljenici stigli na Jug Afrike, ali se pouzdano zna da su neki bokeljski i dalmatinski mornari pristajali i ostajali u tamosnjim lukama jos u XVIII veku. Putopisac T. M. Mursalo pominje da je i izvesni Drago Franciskus, profesionalni vojnik iz Mletacke Republike, sluzio u holandskim specijalnim jedinicama na Jugu Afrike sredinom XVIII veka. Brodolom ga je 1757. godine vezao za ovu zemlju u kojoj je i ostao kao cenjeni gradjanin oblasti Kejp-taun, do smrti 1803. godine.

U juznoafrickim dokumentima masovnije doseljavanje sa Balkana registrovano je tek krajem XIX veka, kada su proradili rudnici dijamanta. Istrazivac i publicista Milos Misovich (1990) iz tih registara pominje i neka tipicno nasa prezimena: Matovich, Markovich, Cigancich, Gasich, Lazarevich. Popis stanov-nistva kolonije Rt dobre nade iz 1875. godine, medjutim, broji samo stotinu osoba doseljenih iz danasnje Austrije, Italije, Madjarske i Jugoslavije. Najceschi razlog napustanja rodnog kraja bio je izbegavanje sluzenja vojnog roka u "tudjinskim armijama", ali i zelja da se u ovoj zemlji zlata i dijamanta pocne bolji zivot.

Sredinom sedamdesetih godina XIX veka, na primer, kada je u Kimberliju otvoren prvi rudnik, doselio se izvestan broj Dalmatinaca i Bokelja. Njihova imena, medjutim, vrlo brzo su se nasla na nadgrobnim plocama buduchi da su nasi ljudi, radechi u rudnicima pod teskim uslovima, umirali mladi. U to vreme grupa Dalmatinaca i Bokelja radila je i na izgradnji zeleznicke pruge i stanice Kajpmejden-Barberton (Sevich, 1989).

Pocetkom XX veka, Jug Afrike najvise su naseljavali Hrvati iz Dalmacije i Primorja, ali je medju njima bilo i dosta Srba iz Like, Dalmatinske Podgore, Hercegovine, i posebno Crnogoraca iz Boke Kotorske. Vechina je bila registrovana kao gradjani poreklom iz Austro-Ugarske, pa ih je i u Africi uostalom kao i u Americi bilo nemoguche razvrstati po nacionalnostima. Popis stanovnistva iz 1891. godine, medjutim, registrovao je samo 232 doseljenika iz krajeva koji su kasnije pripali sada vech bivsoj, ili drugoj Ju goslaviji. To ne znaci, kako istice Milos Misovich, da na Jugu Afrike nije bilo vise Srba i Crnogoraca, posebno iz Herceg Novog. Oni su se doseljavali, uglavnom, u okolinu danasnjeg Johanesburga. Jedan od prvih, koji je dosao u tu zemlju 1897. godine, bio je Ilija Anteljevich. Za njim je ubrzo stigao i njegov brat Leso Anteljevich, ciji je sin Milan Anteljevich 1909. godine u Dzermistonu otvorio na daleko poznatu mesarsku radnju "Beograd". Svoju prvu kuchu Leso i Andja Anteljevich podigli su tek 1923. godin e. Domachin je poginuo u Jugoslaviji, jer ga je Drugi svetski rat zatekao u Crnoj Gori dok je obilazio rodbinu. Njegov unuk, Aleksandar Anteljevich, bio je oficir Juznoafricke armije i pilot RAF-a. Cetvrto koleno ove familije predvodi danas Milan Anteljevich, cija je cherka, Aleksandra, rodila sina Srdjana, pripadnika seste generacije Anteljevicha u Juznoj Africi.

U glavnom gradu Juzne Afrike, Johanesburgu, danas zive i bracha Dejan, Ranko i Milovan Bijelich, ciji se otac doselio na Jug Afrike, takodje, krajem proslog veka. Poslednja dvojica su bili mesari, a prvi general juznoafricke vojske. Medju crnogorskim pionirima i osvajacima Rta dobre nade bio je i Dobri Poznanovich, koji je napustio Boku Kotorsku 1903. godine. Za njim su dosla i njegova dva brata i svi su ziveli u Johanesburgu. Todor Poznanovich je u medjuvremenu dolazio u Crnu Goru da se ozeni, a potom u Sr biju kada je poceo Prvi svetski rat. Srpski i crnogorski doseljenici ratovali su, inace, i na tlu Afrike, podrzavajuchi ustanak Bura protiv Engleza. Prema zapisima hrvatskog istrazivaca Mursala, pominju se srpska imena - Djordje Radanovich iz Kotora, Djordje Danevich i Jakov Matulovich (Misovich, 1990).

Posle burskog rata 1902. godine zapocinje druga faza doseljavanja sa prostora druge Jugoslavije. Tako, u popisu stanovnistva Juzne Afrike iz 1904. godine registrovano je 2.288 gradjana pridoslih iz Austro-Ugarske, Crne Gore i Srbije. U cetiri provincije Juznoafricke Republike - Rt dobre nade, Transval, Natal i Orindz - bilo je registrovano samo pedeset Crnogoraca i sedam Srbijanaca. Mursalo tvrdi da je tada bilo najmanje 1.500 hrvatskih doseljnika, a Misovich izvlaci logican zakljucak da su ostatak (od 788) cinili pretezno Srbi i Crnogorci. Dakako, bilo je to u vreme ekonomskog prosperiteta. Medju drzavama koje su Juznoj Africi nudile radnu snagu bila je, sudechi po vise zapisa, i Kraljevina Srbija. Inace, Austro-Ugarska je rudarskoj kompaniji ponudila cak trideset hiljada radnika iz Vojvodine, Bosne, Hercegovine, Slavonije, Hrvatske i dela Crne Gore. Pored traganja za poslom, drugi motiv odlaska nasih ljudi na Jug Afrike bio je spajanje porodica, jer su tu prvu generaciju cinili, uglavnom, muskarci.

Za vechinu dosljaka iz Austro-Ugarske, Prvi svetski rat doneo je nevolje, jer je Juzna Afrika bila na strani saveznika. Kao drzavljani neprijateljske zemlje, doseljenici iz Austro-Ugarske monarhije, i Hrvati ali i Crnogorci i Srbi, sa austrougarskim pasosem, postali su ratni zarobljenici. Oni koji su se deklarisali kao Crnogorci i Srbi i uz to imali pasose nasih kraljevina imali su status juznoafrickog gradjanina. Mnogi od njih su ratovali kao dobrovoljci u Srbiji, a neki i na frontu prema nemackim snagama u Namibiji, pa cak i u Francuskoj. Medju njima su bili i bracha Todor i Maksim Poznanovich, Simo Antaljevich i Milovan Vuckovich. Vratili su se sa ordenjem, a Pero Sikimich sa francuskom lentom (Mursalo, 1981).

Kada se rat zavrsio, novoformirana drzava SHS, a kasnije Kraljevina Jugoslavija, nije poklanjala paznju nasim iseljenicima u Juznoj Africi, mada se njihov broj postepeno uvechavao. Prema navodima Mursala, u periodu izmedju 1923. i 1933. godine u Juznu Afriku se uselilo 349 gradjana te prve Jugoslavije. Tek 1930. godine, jugoslovenska vlada je imenovala jednog Slovenca, Danila Strukelja, za prvog pocasnog konzula u Johanesburgu. Sedam godina kasnije, posle peticije 147 uglednih jugoslovenskih doseljenika, za novog pocasnog konzula imenovan je Djordje Sinovich, pripadnik druge generacije doseljenika sa Braca.

Popis stanovnistva u Juznoj Africi iz 1936. godine registrovao je vrlo mali broj doseljenika iz prve Jugoslavije - svega 523. Istovremeno, zagrebacka stampa je pisala da u Juznoafrickoj Republici ima najmanje 4.000 Hrvata. Istina je, tvrdi Milos Misovich, bila negde izmedju ove dve krajnosti, a Srbi i Crnogorci su cinili, najcesche, tek deseti deo te jugoslovenske dijaspore. Kada je zapoceo Drugi svetki rat, u Johanesburgu je otvoren Generalni konzulat Kraljevine Jugoslavije sa dr Stojanom Gavrilovichem na celu. On je u svojim prvim diplomatskim izvestajima Vladi u Beogradu isticao da je vechina iseljenika bez pasosa, bez kontakata sa drzavnim organima i bez evidencije. Zato je, kada je o broju iseljenika rec, samo pretpostavljao da u Johanesburgu ima 1.800, u Pretoriji oko 50, u Kejptaunu 40, Skotburgu 30, Durbanu 20, a medju njima 300 vojnih obveznika. To su bili prvi sluzbeni podaci Jugoslavije o njenim iseljenicima u Juznoafirckoj Uniji 1941. godine (Misovich, 1990).

Posle pada Beograda, u Durban i Kejptaun je stigla grupa clanova jugoslovenske izbeglicke vlade (Trifunovich, Budisavljevich, Banjanin i Cubrilovich), ali i povecha grupa izbeglica iz Jugoslavije, njih 142. Na prijemu koji im je priredio pocasni konzul, Djordje Sinovich, docekalo ih je 300 iseljenika. Vechina njih je tokom rata pruzala veliku finansijsku pomoch vladi zemlje iz koje su potekli.

Novi talas doseljavanja na Jug Afrike krenuo je posle Drugog svetskog rata, kada je grupa oficira i podoficira, ratnih zarobljenika bivse kraljevske vojske, odlucila da se ne vrati u Jugoslaviju. Njihova pojava dovela je i do stvaranja tzv. politicke jugoslovenske emigracije u Juznoj Africi, ciji su clanovi bili Srbi, pa i Hrvati. Sve do 1948. godine, u tamosnjoj jugoslovenskoj koloniji, osechao se uticaj prosovjetskih struja, sto je neminovno dovodilo do politickih ekscesa izmedju antikomunista i komunista . Kada je, medjutim, vechi broj nasih doseljenika vech uzeo juznoafricko drzavljanstvo, prilikom popisa stanovnistva iz 1951. godine, nije fakticki ni registrovan ovaj novi doseljenicki talas, jer je broj jugoslovenskih doseljenika bio jednak onom iz 1941. godine. Pocetkom sezdesetih godina Generalni konzulat je procenio da u Juznoj Africi ima 2.300 nasih iseljenika. Najvise ih je bilo iz Hrvatske - 2.040, zatim iz Crne Gore - 200, Srbije - 50 i Slovenije - 10. Prema podacima DKP, jugoslovenski doseljenici radili su, prevashodno, u gradjevinarstvu, poljoprivredi i u trgovini (Sevich, 1989).

Kada je, nakon uvodjenja sankcija prema Juznoj Africi od strane OUN, Jugoslavija zatvorila Generalni konzulat (1963) jugoslovenska kolonija je, ne svojom krivicom, gurnuta u zaborav. Najkrachi put iz Beograda do Johanesburga, vodio je preko Beca i Imigracionog biroa Juzne Afrike. Naime, pocetkom sezdesetih godina ova drzava je godisnje useljavala do 40.000 stranaca. Medju ekonomskim migrantima iz Jugoslavije, bilo je tada dosta i Srba i Crnogoraca. Taj talas je permanentno trajao sve do kraja osamdesetih go dina. Prema slobodnim procenama samih iseljenika, jugoslovenska kolonija je, u tom medjuvremenu, narasla na 20.000, od cega je bilo 8.000 Srba i Crnogoraca. Na put dug 18 hiljada kilometara od Srbije i Crne Gore do Juzne Afrike, uputili su se pre dve-tri decenije Miha Mihaljevich iz Herceg Novog, Olivera Markovich iz Belosevca kod Valjeva, Bosko Aleksandrich iz Obrenovca, Moma Sarovich iz Bosne, Radisa i Rajko Djurdjevich iz Kragujevca, Djordje Aleksijevich iz Beograda, Ostoja Misich, potomak vojvode Misich a, iz Struganika, Nichifor Anicich iz Sandzaka, Cakan Jakovljevich iz Leskovca, Milos Petrovich iz Loznice i Milan Malich iz Vojvodine. Posle jednog takmicenja u dzudou, iz Svajcarske su tih godina emigrirali i sportisti Dragan Vukovich i Vojo Vujevich, sto je poprimilo karakter diplomatsko- politickog ekscesa. Dr Dragan Pavlovich, iz Beograda, radi kao lekar vech 20 godina u Johanesburgu. Tamo su i dr Cvetanka Bulajich, Mile- Majkl Buljugich, Milos Krstich i Aleksandar Ilich. U toj zemlji je beogradski sce nograf Vladislav Lalicki postao ugledni slikar ("Politika", 1989). Ekonomski gledano, to nisu preterano imuchni ljudi, jer se bave "sitnim" biznisom. Najvechi broj uspesnih Srba i Crnogoraca bavi se prometom mesa. Najuspesniji i najpoznatiji mesar je Ranko Sakota, Srbin iz Hercegovine koji snabdeva bolnice u Johanesburgu i kasarne u Transvalu. Djordje Sinovich, bivsi farmer, ostavio je svojim sinovima i bogatstvo i ugled. Jedan od njih je Desimir Sinovich koji ima lanac od dvanaest mlekara i nekoliko fabrik a za preradu ribe. Njihovom uspehu bi svakako, kako sami kazu, doprinelo uspostavljanje diplomatskih i ekonomskih odnosa izmedju Beograda i Johanesburga, ali SFRJ o tome nije razmisljala. Prva zvanicna jugoslovenska poseta Juznoj Africi ostvarena je tek 1989. godine kada je grupa pevaca ucestvovala na Festivalu narodnih pesama i igara u Johanesburgu. Posle njih dosli su vaterpolisti "Crvene Zvezde", ali tri godine kasnije (Sevich, 1989).

Poslednji talas srpskih i crnogorskih doseljenika u Juznu Afriku otpoceo je sa politickim nevoljama u SFRJ i na Balkanu. Rat i potreba da se nadje bilo kakav bolji posao i bolja plata izgnali su, prema podacima Srpske pravoslavne crkve, cak 4.000 izbeglica u Juznu Afriku. Najvechi broj ih je iz Bosne i Srbije. Neki od tih ljudi su bili i zavedeni laznim obechanjima turistickih agencija da je Jug Afrike 1992. godine, u vreme pocetka privredne recesije na Zapadu, zemlja blagostanja, pa su se, zatim, nasli na ulici. Ni o tim novim iseljenicima SR Jugoslavija ne vodi racuna, i oni su, iako "sasvim svezi", zaboravljeni. Tek na intervenciju srpskih biznismena, pre svega Majkla Buljugicha koji vodi Jugoslovenski trgovacki centar u Johanesburgu, u Beogradu je prihvachena ideja da se posle trideset godina uspostave ekonomske i kulturne veze sa nasim iseljenicima, a diplomatske sa drzavom Juznoafrickom Republikom. Zato je i otvoren Biro za zastitu interesa SRJ na Jugu Afrike. Prema procenama Mileta Buljugicha "danas u Juznoj Africi zivi i radi cak petnaest hiljada srpskih i crnogorskih iseljenika" (NIN, 1991).

Medju "jugoslovenskim iseljenicima", srechom, nije bilo politickih sukoba, jer hrvatska i srpska emigracija nisu imale direktnih kontakata i suceljavanja. Kako svedoci Milos Misovich (1990), medjutim, bilo je sukoba unutar srpske zajednice kada se Crkva podelila na "federalno i raskolnicko krilo". To je imalo za posledicu i visegodisnje sudjenje oko vlasnistva nad crkvom i crkvenim imanjem, zbog cega je utrosen veliki novac. Jedna crkven-skolska opstina u Juznoj Africi nalazi se u Johanesburgu. Pravoslavni hram i dom sagradio je Mile Stojakovich sa suprugom Smiljom i cherkom Drenkom, pre pet decenija. Po njegovoj zelji krsna slava familije Stojakovich Sveti Toma postala je i opsta slava pravoslavaca na Jugu Afrike. Crkvu vodi otac Sima Sumar, sa popadijom Danicom koja je zaduzena da brine o jedinoj srpskoj dopunskoj skoli, da deca ne zaborave maternji jezik i o biblioteci u Johanesburgu. Dugogodisnji predsednik Upravnog odbora srpske crkven-skolske opstine bila je Oliver-Vera Markovich, danas poznati modni kr eator iz Johanesburga. Na okupljanju, posebno mladezi, aktivno je radila Radojka Mihich, predsednik Kola srpskih sestara "Milka Stakich" (Sevich, 1989). Zahvaljujuchi Srpskoj pravoslavnoj crkvi, "jugoslovenski" iseljenici su se, iako su imali i svoj Klub Jugoslovena, osechali i najcesche Juznoafrikancima predstavljali kao "Srbi iz Jugoslavije". Tako su kao Srbi i nastupali na etnickim festivalima. Juzna Afrika je jedina useljenicka zemlja u kojoj su nasi iseljenici jugoslovenstvo zamenili za srpstvo i u koj oj Dalmatinci slave Vidovdan kao svoj praznik (Misovich, 1990). Kao nemi svedok srpstva na gradskom groblju, pored latinicnih i stranih napisa, nalaze se i chirilicni: "Ovde pociva Dusan Stevich, Milica Vulinovich, Milica Milicevich, Petar Mikich, Mile Stojakovich..." Interese SR Jugoslavije u Juznoafrickoj Republici danas zastupa poseban Biro, dok pri Privrednoj komori Jugoslavije postoji poseban Komitet za poslovnu saradnju. U situaciji dok su Srbija i Crna Gora pod sankcijama i bez diplomatskih predstavn ika, a i bez politickih kontakata sa Johanesburgom sve do maja 1994. godine, cinilo se, da se nista racionalnije sem cekanja na bolje dane i ne moze uciniti. Medjutim, prijem na koji je naisla zvanicna jugoslovenska delegacija koja je prisustvovala inauguraciji novog predsednika Juznoafricke Republike uliva nadu za normalizaciju odnosa izmedju Beograda i Johanesburga, a time i odnosa izmedju matice i srpske kolonije na Jugu Afrike.

belly
30/10/2005, 16:28
IV GLAVA: SRBI - GOSTUJUCHI RADNICI ILI NOVI ISELJENICI ?
Evropske zemlje su pre Prvog svetskog rata manje privlacile Srbe. One su sluzile vise kao usputne stanice za Ameriku. Njihov privredni potencijal i traznja za radnom snagom bili su skromni, pa su i one same bile emigracione zemlje. Neposredno pred Prvi svetski rat, kada su razvijene zemlje Zapadne Evrope dostizale veliki ekonomski prosperitet, migracije sa jugoslovenskih prostora dobile su na znacaju. Medjutim, intenzitet ekonomske emigracije se povechava izmedju dva svetska rata. Posle Prvog svetska rata e migracija u SAD je opala, prvo usled uvodjenja imigracionih kvota, a potom usled velike ekonomske krize, pa migracija u evropske zemlje belezi znacajan rast. U njima je bilo vise Slovenaca i Hrvata nego sto je bilo Srba.

Godine 1931, broj jugoslovenskih gradjana koji su se nasli u evropskim zemljama dostigao je 131.000 (Grecich, 1975). Glavne zemlje koje su ih privukle bile su Francuska i Belgija, a potom Nemacka i Cehoslovacka. Ekonomska kriza, a narocito dolazechi fasizam, zasluzni su za povratak mnogih ljudi u Otadzbinu. Tek sredinom sezdesetih godina, emigracija gradjana SFRJ dobija zamah da bi krajem te decenije dostigla siroke razmere u evropskim razvijenim zemljama. Za razliku od prekookeanske, koja uglavnom ima kara kter iseljavanja, evropska srpska migracija bila je uslovljena iskljucivo ekonomskim faktorima i tezila je da bude privremena. Sedamdesetih godina, medjutim, emigracija visokoobrazovanih lica iz Jugoslavije dobija na znacaju. Sa izbijanjem ekonomske krize pocetkom osamdesetih godina, dinamika emigracije visokoobrazovanih ljudi iz Jugoslavije se ubrzava.

Do 1973. godine, do naftnog udara, zemlje Zapadne Evrope vodile su imigracionu politiku "otvorenih vrata", a od 1974. godine politiku "zatvorenih vrata" za zaposljavanje stranaca (Collinson, 1993). Razume se, politika zatvorenih vrata nije dala rezultate, pa se priliv stranih radnika kontinuirano nastavljao. Evropske zemlje prijema, narocito clanice Evropske unije (EU) bile su u zizi aktuelnosti srpske radne migracije. Preko cetvrt veka, ove razvijene drzave, sem Svedske, vode migracionu politiku koja stran ce drze pod statusom "gostujuchi radnici". Sve mere i propisi koje su clanice EU donosile, kroz lansiranje "Jedinstvenog evropskog akta", imache nesumnjiv uticaj na polozaj i perspektivu zaposljavanja migranata iz "trechih zemalja" na jedinstvenom trzistu Unije.

Trziste radne snage i pitanja vezana za ostvarivanje cilja "slobodne cirkulacije ljudi" unutar Evropske unije ilustruje bolje od svega ostaloga izazov sa kojim je ova evropska integraciona grupacija suocena, kako u oblasti ekonomske doktrine tako i u praksi, jer se regulisanje pitanja migracije i drugih elemenata "ljudske dimenzije" nalazi jos uvek na prekretnici sa razlicitim moguchim ishodima. Istina, najnoviji razvoj dogadjaja posle Konferencije o politickoj uniji u Mastrihtu decembra 1991. godine, pokaz uje da novi institucionalni okviri dosadasnje Evropske zajednice (EZ) omoguchavaju jacanje pravnog i politickog faktora najnovije faze integracije, ali na mnoga prakticna pitanja jos nije dat adekvatan odgovor.

Kada je rec o primeni "Jedinstvenog evropskog akta", treba rechi da u EU nije ostvareno sve sto se ocekivalo. Naime, 1985. i 1986. godine pokrenute su dve inicijative sa ciljem ostvarenja pomenute doktrine. Prva inicijativa se odnosi na Sengenski sporazum o otklanjanju njihove zajednicke granicne kontrole do 1. januara 1990. godine, potpisanim juna 1985. godine od strane Nemacke, Francuske i zemalja Beneluksa. Druga se odnosi na stvaranje ad hoc Grupe o imigraciji, oktobra 1986. godine, pod rukovodstvom Vel ike Britanije, u okviru Sekretarijata Saveta EZ, sa istim ciljem "ukidanja granicne kontrole". Komisija EZ je decembra 1988. godine detaljnije obrazlozila ovu novu situaciju. Prema njenom obrazlozenju, ostvarenje prostora bez granica se moze efikasnije organizovati samo ako se prethodno odgovori na dva osnovna pitanja. Prvo se odnosi na mere kojima se nacionalna politika i zakonodavstvo moraju harmonizovati, a drugo na aktivnosti koje se moraju preduzeti na nivou Zajednice, tj. medjuvladinom saradnjom zemal ja dvanaestorice. Komisija je, usled veoma delikatne prirode stvari, svoju paznju usmerila upravo na prakticno delovanje vise nego na pitanja pravne doktrine.

U trazenju odgovora na postavljena pitanja osnovana su razlicita politicka tela: Grupa za evropsku politicku saradnju, ad hoc grupa za imigraciju, TREVI grupa, Grupa za uzajamnu pomoch. Razlozi za osnivanje tih brojnih grupa su jasni: zemlje se oslanjaju na nacionalnu granicnu kontrolu radi sopstvene bezbednosti; ako izgube taj instrument one moraju to da kompenzuju kroz drugi mehanizam koji potiskuje kontrolu na spoljne granice Zajednice, a politika tog podrucja je suvise siroka.

U dokumentu nazvanom "Palma de Majorka" iz juna 1989. godine, navodi se lista problema koji se moraju resiti da bi se postigao cilj slobodne cirkulacije ljudi. Ti problemi se mogu podeliti u dve kategorije. Prva se odnosi na kratkorocne, a druga na dugorocne. Naslovi ovih problema su dovoljno ilustrativni: delovanje na spoljnim granicama, delovanje na teritoriji Zajednice, delovanje protiv kanala trgovine drogom, delovanje protiv terorizma i medjunarodnog kriminala, politika izdavanja viza, garantovanje pra va na azil, pravo na ekstradiciju, saradnja u oblasti prava.

U oblasti "socijalne dimenzije" jedinstvenog trzista, sefovi drzava ili vlada su, izuzimajuchi Veliku Britaniju koja se sa tim nije saglasila, prihvatili tzv. Socijalnu povelju koja uredjuje osnovna socijalna prava radnika. U preambuli Povelje stoji da "zemlje clanice garantuju da radnici iz zemalja n-clanica EZ i clanovi njihovih porodica koji legalno borave u jednoj zemlji EZ mogu da uzivaju, u pogledu uslova za zivot i rad, tretman koji uzivaju radnici zemalja clanica Zajednice".

Pored samita u Mastrihtu, valja pomenuti jos dva sporazuma postignuta iste godine, a koja se odnose na regulisanje pitanja migracije. Prvi se odnosi na politicki sporazum EU sa sedam zemalja EFTA (Austrija i Svedska su vech u procesu prijema u punopravno clanstvo EU) o stvaranju Evropskog ekonomskog prostora (EEP) na kome bi pomenute cetiri funadamentalne slobode bile uvedene (uz odredjene uslove i neka izuzecha) posle ratifikacije svih 19 zemalja, clanica EEP. Drugi se odnosi na sporazum o pridruzenju Polj ske, Madjarske i Ceskoslovacke Zajednici, potpisanim sredinom decembra 1991. godine.

Samit u Mastrihtu postigao je saglasnost o prerastanju EZ u Evropsku Uniju koja je stupila na snagu 1993. godine, a u kojoj treba da se kompletira unutrasnje trziste. Kada je rec o migraciji koja je za gradjane nase zemlje od posebnog znacaja, Samit u Mastrihtu je prihvatio zakljucke sastanka ministara clanica EZ za imigraciju odrzanog 2-3. decembra 1991. godine u Hagu, na kome je u centru paznje bio upravo pomenuti izazov koji nameche imigracija i azil. Njome se izrazava potreba o harmonizaciji politike mi gracije i azila zemalja clanica EZ prema trechim zemljama u koje sada spada i SR Jugoslavija. Prema zakljuccima iz Mastrihta, migraciona politika obuhvata pet podrucja: 1) harmonizacija politike ulaska u EZ; 2) zajednicki pristup pitanjima ilegalne imigracije; 3) politika migracije radne snage; 4) politika prema migrantima iz trechih zemalja i, 5) politika migracije u opstem znacenju.

Taj dokument iz Mastrihta rezultat je kompromisa. Sastoji se iz tri bloka. Prvi se odnosi na pravnu kompetenciju EU o oblasti izdavanja viza. Drugi obuhvata uspostavljanje saradnje u sledechim oblastima: 1) politika azila; 2) prelaz drzavnih granica zemalja clanica; 3) politika imigracije ( uslovi za ulazak, boravak, kretanje i tretman ilegalne imigracije); 4) droge; 5) prevara u medjunarodnim razmerama; 6) pitanja iz oblasti gradjanskih prava; 7) pitanja kriminala; 8) carine i, 9) saradnja policije (Interp ol). Trechi blok se odnosi upravo na Protokol o socijalnoj politici i na aneks Sporazuma zakljucenim izmedju 11 zemalja clanica, izuzimajuchi Veliku Britaniju. U clanu 2, paragraf 3, Sporazuma, pored ostalog, pominju se i "uslovi zaposljavanja stranaca iz trechih zemalja koji legalno borave na teritoriji Zajednice". Ipak, izgleda da novi Ugovor ogranicava delokrug ekonomskih prava i radnu sredinu. Znacajnija pitanja su vezana za integraciju i uslove zivljenja, kao sto su stanovanje, obrazovanje, zdravstvo, jednakost u socijalnim pravima i moguchnostima.

Prema tome, 1993. godina je donela slobodan prelazak granica izmedju zemalja clanica EZ, bez kontrole i formalnosti, ravnopravni pristup profesionalnim aktivnostima, uzajamno priznavanje diploma visokog skolstva, pravo boravka i rada u zemljama clanicama. Zatim, uvodi se evropska "kartica o profesionalnoj osposobljenosti" itd. Medjutim, sve mere i propisi koje su zemlje clanice donele i usaglasile imache nesumnjiv uticaj na polozaj i perspektivu zaposljavanja i boravka radnika i clanova njihovih porodica iz trechih zemalja na jedinstvenom trzistu Unije. Stoga se moze ocekivati da se radnici iz trechih zemalja intenzivnije integrisu na tom prostoru, i u vechoj meri nego do sada naturalizuju, kako bi ostvarili privilegije koje imaju radnici iz zemalja clanica EU. Jer, njihov polozaj ukoliko ne prime drzavljanstvo neche biti izjednacen s polozajem migranata iz zemalja clanica Unije. Losiji tretman migranata iz trechih zemalja u EU che verovatno doprineti, pored jacanja integracionih i asimilacionih procesa, ubrz anju povratka odredjenih kategorija migranata u zemlju porekla. Integracioni procesi che se, nema sumnje, snaznije reperkutovati na gradjane SR Jugoslavije ne samo zbog toga sto je rec o tzv. trechoj zemlji, vech i zbog ukupnog odnosa zemalja clanica EU prema njoj. To che dovesti do snaznijeg prerastanja sve vecheg broja srpskih migranata iz kategorije "gradjana na privremenom radu i boravku" u kategoriju "novog" iseljenistva.

belly
30/10/2005, 16:28
Nemacka
Kada su se pre osam vekova u niskoj tvrdjavi prvi put sreli srpski zupan Stefan Nemanja i nemacki car Fridrih I Barbarosa, rastali su se kao prijatelji i saveznici. Krajem jula 1189. godine, naime, potpisan je protokol o saradnji izmedju Srbije i Nemacke, na koji je car Barbarosa "stavio krst", a "velikan Nemanja svoj licni paraf". Time nisu uspostavljeni samo diplomatski odnosi izmedju dve zemlje vech i rodjacke veze, jer je i dogovoreno vencanje Stefanovog sinovca Toljana sa cherkom grofa Bertolda od Ande ksa. Istorija je, doduse, na surov nacin pokazala da odnosi izmedju Srba i Nemaca nisu bili najprijateljskiji, ali je istovremeno pokazala da su ti isti narodi vrlo uspesno saradjivali na kulturnom i ekonomskom planu. U Nemackoj su se skolovali mnogi srpski velikani kulture, od Vuka Karadzicha do Nadezde Petrovich. A Savezna Republika Nemacka je i danas najveche steciste srpske radne snage od zemalja Zapadne Evrope.

Nemacka je na nezavisnost srpskih drzava na Balkanu uvek gledala sa podozrenjem, jer je srpska drzava "smetala" Nemackoj da direktnije ostvaruje svoje interese prema jugu Evrope. Prvi svetski rat bio je i otvoreni sukob izmedju Srba i Nemaca, koji je doveo i do zahladjenja diplomatsko - politickih odnosa izmedju Beograda i Berlina. Od 1918. do 1933. godine ti odnosi su se svodili, uglavnom, na pitanja reparacije, na privrednu, tehnicku i kulturnu saradnju i neznatne trgovinske veze. Pocetkom tridesetih godi na Kraljevina Jugoslavija se priblizava Nemackoj, da bi godine 1934, zakljucila trgovacku, turisticku i konzularnu konvenciju sa Nemackom (Pavlica, 1990).

Prvi ekonomski migranti masovnije stizu u nemacke oblasti jos pre Prvog svetskog rata. Bili su to siromasni zitelji Like, Gorskog Kotara, Bosne, Dalmacije, Srbije i Makedonije, koji su trazili posao u nemackim rudnicima. Priliv migranata se nastavio izmedju dva svetska rata. Ovog puta, migrantima su se pridruzili i Slovenci, koji su se zaposljavali u nemackoj industriji, najvise u provinciji Vestfalija. Jedan broj nasih iseljenika cistio je nemacke sume i polja od mina, radio na nasipima i prugama. Do ubrza vanja migracije radne snage dolazi posebno posle krvavog gusenja generalnog stajka rudara u Bosni, velike krize u poljoprivredi i proglasenja Obznane 1920. godine u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. Izlaskom iz Jugoslavije vecheg broja socijalista i komunista zaceta je pojava politicke emigracije. Prema Lemanu (1987), broj jugoslovenskih gradjana u Nemackoj bio je izmedju dva svetska rata u stalnom porastu (1925. godine 14.067; 1935 - 17.258; 1939 - 58.240). Medju njima bilo je desetak hiljada Srba i Crn ogoraca (Kolar-Dimitrijevich, 1987). Pojava fasizma, kao i izbijanje velike svetske ekonomske krize, medjutim, izazvali su povratak 82.297 jugoslovenskih iseljenika, medju kojima je bilo i onih iz Nemacke. Deo migranata se iz Nemacke raselio u Francusku, Belgiju, Holandiju i Italiju, jer je u to vreme kralj Aleksandar zaveo diktaturu.

Tokom Drugog svetskog rata, Srbi i Crnogorci su se obreli u Nemackoj, prvo kao ratni zarobljenici, a potom kao emigranti i izbeglice. Prema podacima medjunarodnih organizacija, u Nemackoj je 1945. godine bilo 45.000 lica iz bivse Kraljevine Jugoslavije. Prema drugim podacima iz Jugoslavije je odvedeno i 12.000 politickih interniraca, koji su smesteni u koncentracione logore Trecheg Rajha. Devedeset odsto medju njima bili su Srbi. Svi ti nasi ljudi u Nemackoj po zavrsetku rata bili su smesteni u okupacionim zonama Velike Britanije, tj. logorima Ferde, Hajdanau, Lengvarden, Lest, Arsnberg, Haniver, Oberskel, Maternberg, Haste i Feldme; u okupacionim zonama Sjedinjenih Drzava, tj. u logorima Minhen, Luitpold, Kazerne, Reblingen, Mesburg, Bad Alinc i Dahau. U Verdenu je bilo oko tri hiljade srpskih zarobljenika i emigranata, kao i Komanda Kraljevske vojske za Nemacku i Bavarsku, sa generalom Dimitrijem Zivkovichem na celu. Vechina njih je odbila da se kasnije vrati u zemlju. Iz te kategorije lica nastala je srpsk a politicka emigracija u Nemackoj (Boskovich, 1987).

Jos u ratnim i izbeglickim logorima, srpska emigracija je prvo preko literature, a potom preko politicke stampe, pokusavala da iskaze svoje ideolosko opredeljenje i neslaganje sa novim sistemom u FNRJ. Pocetkom rata srpski emigranti su izdavali listove "Nasi dani" i "Srpski glasnik". Sredinom rata u Krefildu je izlazio "Vesnik", a u Stalagu "Srpski vesnik", dok su pred kapitulaciju stampani "Logorski jez" u Osnabriku, "Nasa sloga", "Vesti" u Dahau, a u Borgohorstu "Nas humor". Tek 1946. izlazi nemacko izdan je "Slobode", a godinu dana kasnije i "Ravnogorski borac" u Minhenu, odnosno u Hanoveru.

Najjaca srpska emigrantska organizacija u Nemackoj iza Drugog svetskog rata bio je Jugoslovenski narodni pokret "Zbor", cije se sediste nalazilo u Minhenu. Ona je nastala jos 1935. godine u Jugoslaviji. Njen osnivac je bio Dimitrije LJotich. "Zborasi" su iz Otadzbine emigrirali prvo u Italiju, odakle su 1947. godine prebaceni u nemacki logor Lingen. U Nemackoj su clanovi "Zbora", odnosno pripadnici Srpskog dobrovoljackog korpusa imali status pripadnika Vermahta Trecheg Rajha, tako da su neki od njih dobili cak i nemacke penzije. Organizacija oko sebe okuplja bivse ljotichevce, nedichevce, monarhiste i mladje emigrante. Izdaje listove "Iskra", "Srpski vidici", "Reseto", "Smena" i "Jugoslavija danas" i deli ih svojim odborima u Evropi, Americi i Australiji. "Zbor" je dugo godina vodio Jasa LJotich, a zatim ga je preuzeo Dimitrijev sin Vladimir LJotich. Godine 1960. otcepljenjem od ljotichevaca, nastao je Jugoslovenski demokratski savez "Buduchnost", ciji je idejni vodja bio Slobodan Stankovich, urednik listova "Srpski vidici" i "Buduchnost" u Minhenu. Pored ove organizacije, srpska emigracija ima u Nemackoj ogranak Srpske narodne odbrane koji je formirao general Milan Tesanovich, tek 1953. godine i na cijem celu su dugo bili Momcilo Vukovich i general Radovan Popovich. Danasnji predsednik je Mane Pesut, ujedno i urednik lista "Beli orao", a clanovi uprave su Bozidar Kostich i Svetislav Vidojevich. Aktivni su i ogranci Srpskog kulturnog kluba "Sveti Sava" i Udruzenja boraca Kraljevske jugoslovenske vojske "Draza M ihailovich" (UBKJV). Neko vreme je postojao i Savez ravnogorskih organizacija, koji je 1947. u Diseldorfu okupljao ogranke UBKVDM, Pokreta srpskih cetnika Ravna Gora iz Botropa i Ravnogorskog pokreta van Otadzbine iz Minhena. Ovu emigrantsku asocijaciju vodili su Bosko Grubich i Bogdan Kuluvija, dok je Srpski narodni odbor predvodio Momcilo Vukovich Bircanin iz Minhena (Pavlica, 1990).

Sve do pocetka sedamdesetih godina, Nemacka je bila utociste i novih emigranta sa politickom biografijom, ali i ekonomskih poratnih migranata. Prema nemackim izvorima, vech 1954. godine registrovan je 1.801 jugoslovenski radnik u Nemackoj, da bi se 1960. godine taj broj povechao na 8.826. Istovremeno, podaci Komesarijata za izbeglice OUN iz 1957. godine pokazuju da je iz tadasnje Jugoslavije prebeglo ukupno 18.000 ljudi u Austriju, Nemacku, Italiju i Grcku. Svetski sabor crkava je 1968. godine procenjivao d a se u Nemackoj nalazi 82.000 ekonomskih i 6.000 jugoslovenskih politickih emigranata, od kojih su Srbi cinili oko 30%. Zahvaljujuchi katolickoj crkvi i bonskoj naklonosti ka hrvatskim nacionalistima, Nemacka je iza rata postala centar ustaske emigracije u Evropi.

Priliv srpskih radnika u Nemacku pratio je na izvestan nacin jacanje diplomatskih i politickih veza izmedju Bona i Beograda. Jos 1945. godine u Berlinu je otvorena Jugoslovenska vojna misija, da bi krajem 1949. bili otvoreni i konzulati u Minhenu, Hamburgu, Diseldorfu, Frankfurtu i Badenu. Dve godine kasnije prekinuto je ratno stanje izmedju FNRJ i Nemacke i uspostavljene su ambasade u Beogradu i Bonu. Kada je, medjutim, Jugoslavija 1957. godine priznala Nemacku Demokratsku Republiku, zvanicni Bon je prekin uo diplomatske odnose sa Beogradom i drzao ih zaledjene sve do 1968. godine. Te godine su dve zemlje potpisale Sporazum o zaposljavanju nasih radnika, Sporazum o zdravstvenom osiguranju radnika i Sporazum o nadoknadama radnicima u slucaju nezaposlenosti, kao i Sporazum o ukidanju viza za boravak do tri meseca u Nemackoj. Time su fakticki vrata za ulazak i srpske radne snage bila sirom otvorena, jer je vech naredne 1969. godine u Nemackoj na radu bilo 226.290 Jugoslovena. Godine 1973. godine bilo je 535.000, a 1981. godine cak 625.069 jugoslovenskih radnika sa clanovima porodica. Od toga, najvise ih je bilo iz Srbije i Crne Gore - 40%, a zatim iz Hrvatske - 24,2% i BiH - 21,4%. Po nacionalnoj strukturi i medju radnicima Srbi cine 32,5%. Najvise su bili koncentrisani u industrijskim gradovima juzne Nemacke, tj. u Bavarskoj, Baden Vinterbergu i Hesenu. Gotovo 70% njih otislo je u Nemacku kao nekvalifikovana i polukvalifikovana radna snaga, a oko 5% kao visokoobrazovani strucnjaci.

Drustveno i kulturno organizovanje Srba i Crnogoraca novije generacije u Nemackoj otpocelo je sedamdesetih godina u jugoslovenskim klubovima, koje je osnivala Jugoslavija preko SK SSRNJ. Kako su nasi ljudi bili za Jugoslaviju vise nego drugi narodi bivse SFRJ, to su cesto i bili nosioci aktivnosti u ovim radnickim udruzenjima. Tako je, na primer, Zarko Blagojevich iz LJiga osnovao u Veselingu klub "Bratstvo i jedinstvo" iz kog je 1975. godine iznikao veliki Jugoslovenski klub sa istim imenom u Bonu, dok je Vojislav Vuksanovich iz Bara u Berghajmu formirao klub "Sloga". Milos Pavlovich iz Banja Luke je osnovao klub "Jugoslavija" u Ahenu, a Miodrag Pavlovich iz Osipaonice je postao predsednik Zajednice jugoslovenskih klubova u Kelnu, Dragisa Urosevich iz Obrenovca je trideset godina bio celnik slicne zajednice u Minhenu, a Micha Prokopich u Eslingenu. Medju najstarijim klubovima u Nemackoj su "Bratstvo i jedinstvo", osnovan u Hanoveru 1972. godine i KUD "Oro" formiran u Frankfurtu 1973. godine, koji i danas rad e. Najvechi ugled u nemackoj javnosti svakako je imao JSKUD "Mladost" iz Stutgarta, koji je dugo godina vodio predsednik Ilija Malesevich. U ovom gradu postojao je i RU "Novi Beograd", koji je predstavljao samo deo obrazovnog sistema Jugoslavije u Nemackoj sa ukupno 418 nastavnika i profesora ("Danas", 1982).

Krajem sedamdesetih godina, u Nemackoj je bilo 95 jugoslovenskih klubova, a 1988. godine cak 394 sa 100.000 clanova. Nijedan od njih nije u svom nazivu imao naznaku "srpski", mada su mu imena bila ocigledno nacionalna "Hajduk Veljko", "Vuk Karadzich", "Nikola Tesla". Prema podacima RK SSRN Srbije iz 1988. godine, najvise srpskog zivlja u Nemackoj bilo je u Hamburgu, Bremenu, Kilu, Libeku, Nirbergu, Stutgartu, Eslingenu, Ulmu, Frankfurtu, Diseldorfu, Minhenu, pa su srpske opstine Nis, Pirot, Parachin, Trsten ik, Zemun, Loznica, Bor, Cacak, Krusevac, Novi Beograd, Prokuplje i druge, uglavnom, saradjivale sa klubovima iz ovih nemackih mesta, kao sto su, na primer, bili "Jedinstvo", "Mladost", "Domovina", "Metalac", "Sloga", "Sloboda". I fudbalski klub "Progres" iz Frankfurta, jedan od najstarijih u Evropi - osnovan 1969. godine, saradjivao je sa timovima u Otadzbini. Ovu ekipu, koja se i danas takmici u nemackoj trechoj ligi, vode aktivisti Zeljko Brankovich, Milos Marinovich, Rajko Tankosich, Cedo Brankovich, Il ija Vuksan i Slobodan Ilich.

Sa svojih 20 parohija Srpska pravoslavna crkva je, takodje, u Nemackoj davala svoj doprinos ocuvanju srpskog nacionalnog identiteta medju gostujuchim radnicima. Ima svestenika koji iskreno priznaju da Srbi i Crnogorci u dijaspori nisu redovni vech uglavnom "Bozichni" vernici, pa to vazi i za nase ljude u ovoj katolickoj i protestantskoj zemlji. Eparhijski centar se nalazi u manastiru Presvete Bogorodice u Himelstiru, gde stoluje vladika Konstantin. Eparhija izdaje dva lista "Parohijski glasnik" od 1970. u F rankfurtu i "Parohijski list" od 1980. godine u Minhenu. Parosi su Slobodan Miljevich u Stutgartu, Dragoljub Jocich u Bilefeldu, Dragan Sekulich u Berlinu, Gradimir Milunovich u Frankfurtu, Dobrivoje Djilerdzich u Diseldorfu, Stojan Barjaktarevich u Dortmundu, Slobodan Milunovich u Minhenu, Dusan Kulundzich u Nirnbergu, Jovan Marich u Osnabriku, Dusan Velickovich u Hamburgu i Milan Pejich u Hanoveru, gde upravo treba da se gradi nova srpska crkva. Ovi poslanici pravoslavlja aktivno ucestvuju i u drustvenom srpskom zivotu, preko Srpskog pravoslavnog drustva u Ulmu, koje zastupa Tomislav Srdanovich, i preko drugih ljudi u Minhenu, da se podigne i Srpski pravoslavni i kulturni centar u Perlahu. U samom manastiru Himelstiru osnovan je Nacionalni savez Srba u Nemackoj, ciji je predsednik princ Tomislav Karadjordjevich, a clanovi uprave su dr Milich Petrovich iz Berlina, Micha Filipovich iz Frankfurta, dr Prvoslav Markovich i pocasni predsednik vladika Lavrentije. U Nemackoj su i svestenici tzv. slobodne crkve vlad ika Damaskin, prota Toma Markovich i prota Relja Racilj.

Raspad SFRJ se i u Nemackoj prvi put pokazao unutar sistema Jugoslovenske dopunske skole, a potom i sest Zajednica jugoslovenskih klubova, tako sto su hrvatski i muslimanski nacionalnisti zeleli da ih preuzmu u svoje ruke. Jugosloveni, odnosno Srbi i Crnogorci su se suprotstavili i stotinak tih klubova sacuvali, a sa njima i dopunsku nastavu, ali je i stvoreno jos pedesetak novih srpskih drustava i udruzenja.

Prema podacima diplomatsko konzularnih predstavnistava (DKP) nase zemlje, pocetkom 1994. godine najvise nasih gradjana u Nemackoj bilo je u regionu Diseldorfa, oko 90.000, organozovanih u 35 klubova. Medju njima je bilo najvise Srba, blizu 67.000. U Frankfurtu i siroj okolini zivi oko 80.000 nasih ljudi. Srbi su koncentrisani u ovom gradu, njih oko 15.000, ali i u Ofenbahu, gde ih ima oko 7.000. Pored ovih mesta, srpski radnici zive u vechem broju u Kaselu - oko 5.000, Ludvigshafenu - oko 4.000, Sarbrikenu - oko 1.000 i u Hanau i Darmstatu - priblizno po dve hiljade. U siroj okolini Frankfurta u pokrajini Hesen ima vise od tridesetak nasih klubova. Medju najstarijim su "Vuk Karadzich" iz Frankfurta, ciji je je predsednik Stojan Bojanich, "Jadran" - Darmstat koji vodi Bogdan Topich, "Jedinstvo" Lange, ciji je lider bio Dragisa Stankovich, "Jugoslavija" u Ofenbahu sa predsednikom Slobodanom Miletichem i "Oro" ciji je lider LJubisa Levajac.

Srbi i Crnogorci iz Frankfurta su medju prvima poceli da se udruzuju jos 1971. godine sa svojim klubovima u Jugoslovenski centar. Osam godina kasnije taj savez je prerastao u Zajednicu udruzenja jugoslovenskih gradjana sa cetrdesetak opstih klubova i oko 100 sportskih klubova i sekcija. Za predsednika je izabran LJubisa Levajac, Cacanin, tadasnji radnik "Jugotursa". Ostali predsednici ove Zajednice, odnosno Centra su: Mirko Mladich iz Sarajeva, Bogdan Topich iz Broda i Mile Stefanovich iz Parachina. Medju n ajaktivnijim u ovoj Zajednici treba pomenuti Branislava Pendicha iz Cacka i Milana Sulicha iz Knezevine. Kada je devedesetih godina doslo do raspada jugoslovenskih klubova, ova asocijacija se transformisala u Zajednicu srpskih i jugoslovenskih organizacija sa preko dvadeset klubova. Na njenom celu je, godinama poznat, Miodrag Stefanovich, Parachinac, sef smene u kompaniji "Meser Gliser". Frankfurt je kao centar srpske kolonije u pokrajini Hesen imao i brojne srpske patriotske i kulturne organizacije. Medju njima znacajno mesto pripada Udruzenju prosvetnih radnika u Dopunskoj skoli, koje vodi Aleksandar Pavichevich, dok je Jugoslovensku knjizevnu radionicu predvodila LJiljana Vukich. Frankfurt je devedesetih godina postao i centar srpske stampe, jer su u njemu putem modema izdavane beogradske "Vecernje novosti", "Politika ekspres", "Ilustrovana politika" i "Tempo", dok je Dusan Vidakovich sa sinom Aleksandrom pokrenuo dnevnik "Vesti" sa tirazom od tridesetak hiljada primeraka.

Van ove srpske zajednice u Frankfurtu nasle su se, medjutim, novije srpske organizacije kao sto su Srpski kulturni forum, zatim Srpski humanitarni fond i Udruzenje rojalista "Soko". Prvu su 1989. godine osnovali dr Prvoslav Markovich i Milica Markovich sa ciljem da stite srpsku kulturnu bastinu u matici i dijaspori, ali je posle raskola 1993. godine za novog predsednika izabran Dusan Petrovich, poreklom iz Uzica. Pocetkom 1994. godine dolazi do novog zaokreta i za predsednika se ponovo bira dr Markovich. Dr ugu je formirao dr Mihailo Rundo, lekar koji je vodio humanitarnu organizaciju "Krajina Hilfe", koja je prerasla u fond. U rukovodstvu ove srpske humanitarne organizacije nalaze se danas inzenjer i hotelijer Miodrag Vidich, vlasnik bivseg lista "Spona", zatim Aleksandar Djordjevich, arhitekta, bankarski cinovnik i novinar iz Beograda, dok monarhiste vodi gospodin Milan Malenovich. Frankfurt je bio mesto prvog okupljanja srpskih patriotskih snaga u leto 1993. godine, a potom i u zimu 1994. godine kada je tu odrzana osnivacka Skupstina Saveza srpskih i jugoslovenskih organizacija u Nemackoj. Inicijator za ovaj skup je bio Savez srpskih humanitarnih i kulturnih drustava iz Diseldorfa, ciji je predsednik dr Aleksandar Stamatovich izabran za novog lidera ove svesrpske asocijacije u Nemackoj.

U Stutgartu je najaktivniji Savez srpskih udruzenja, koji okuplja 67 nasih klubova iz cele Nemacke, kako tvrdi njegov predsednik Micha Cvetkovich. Oba saveza su iskazala verbalno zelju za ujedinjenjem u jedan svesrpski savez u Nemackoj. Vreme che pokazati da li rukovodstva ova dva saveza vise cene srpsko jedinstvo ili svoje "funkcije". Micha Prokopich je celnik Jugoslovenskog saveza u oblasti Baden Virtenberg, a Stevo Trakilovich vodi Savez Srba u severnoj Nemackoj. Devedesetih godina srpske radnike u Nemac koj je okupljalo pet saveza, pet zajednica i jedna asocijacija, ali je u njima bilo aktivno ukljuceno svega desetak odsto od oko 300.000 nasih ljudi u ovoj zemlji. U Hajdelbergu, na primer, postoji Srpsko kulturno drustvo "LJuba Nenadovich", koje vodi Zorica Beker, a u Forchajmu je Srpsko kulturno drustvo "Dositej Obradovich" na celu sa Miodragom Milenkovichem. Udruzenje Srba "Nemanja" u Bilefeldu vodi Radmila Ninich, a SKK "Petar Petrovich Njegos" predvodi Zivo Ploskar. U Berlinu postoji Srpsko- nemacko dr ustvo "Vuk Karadzich- Bracha Grim", ciji je prvi covek dr Miloje Milichevich. SKK "Vuk Karadzich" u Bonu vodi dr Vera Bojich. Minhen ima nekoliko velikih organizacija, medju kojima se izdvajaju Srpski kulturni forum, Centralni odbor Srba, "Krajina", "Dobrotvor" i SKK "Sveti Sava". Njihovi aktivisti su Dusan Garenja, Mile Birac, Bora Djurkovich, Borislava Mihailovich, Mile Stankovich. Svi oni zajedno pocetkom devedesetih godina usli su u veliku akciju sakupljanja humanitarne pomochi za srpski narod u Otadzbi ni, pruzajuchi mu podrsku organizovanim demonstracijama u Bonu, Berlinu, Minhenu, tribinama u Frankfurtu, kao i protestima u nemackim medijima.

Jedan od osnivaca jugoslovenskih klubova pocetkom sedamdesetih godina bio je i beogradski inzenjer Djura Pavlovich iz Stutgarta. Kako sam tvrdi formirao je osam klubova, medju kojima su "Zagorje" iz Bitihejma i Klub Jugoslovena iz Karlsruea. Zasluzan je i za formiranje Udruzenja jugoslovenskih muzicara 1982. godine, na cijem celu je bio Dragan Mirkovich. Broj klubova koje je Djura Pavlovich registrovao, cije je statute pisao i za cije se prostorije borio kod nemackih vlasti je mnogo vechi. Dugo godina je ov aj Beogradjanin bio zato zvanicni predstavnik u regionalnim klubovima, a potom rukovodilac u Savezu zajednica jugoslovenskih klubova. Inzenjer Pavlovich tvrdi da Srbi u Nemackoj sedamdesetih i osamdesetih godina nisu zeleli da imaju svoje nacionalne klubove, za razliku od Slovenaca, Hrvata, Makedonaca i Albanaca, kojima je SFRJ to i dozvolila.

Prvi Srpski klub stvoren je tek 1988. godine, uporedo sa budjenjem nacionalne svesti u Srbiji, Bosni, Hrvatskoj i Crnoj Gori. Osnivac ovog kluba u Stutgartu bio je Dobrivoje Simich, inace, predsednik Drustva "Sveti Sava" za negovanje tradicije oslobodilackih ratova 1914. godine. Formiranje tog nacionalnog Srpskog kluba pracheno je bilo, medjutim, burnim protestima hrvatske zajednice, pa i Generalnog konzulata SFRJ u pokrajini Baden Vitenberg. Tek potom su, pocetkom devedesetih godina nikli i klubovi "Nikola Tesla", "Sveti Sava", Srpski klub "Aleen", Srpski kulturni centar i Srpski klub "Drina". Ova dva poslednja su jednostavno izrasli iz nekadasnjeg jugoslovenskog kluba "Centar", odnosno jugoslovenskog kluba "Pionir". Do objedinavanja srpskih klubova i udruzenja u jednu asocijaciju u juznoj Nemackoj doslo je 1992. godine. Inicijativu za ujedinjenje dalo je Srpsko pravoslavno drustvo iz Ulma, ciji je predsednik bio Dragan Avramovich. U ovom gradu je i odrzana prva Skupstina Saveza srpskih udruzenja 14. decembr a 1992. godine na kojoj je bilo prisutno dvadeset delegata, a pristupnicu su potpisali predstavnici cetrnaest srpskih klubova i udruzenja. Danas je ovaj savez, sa sedamdeset clanica, najvechi i najaktivniji u citavoj Nemackoj. Njegov predsednik je Micha Chetkovich, inace zvanicno poverenik vlade Republike Srpske u Nemackoj.

Da bi lakse funkcionisao Savez srpskih udruzenja je formirao nekoliko radnih grupa, ciji je zadatak da sprovode u delo odluke predsednistva ove asocijacije. Centar za informativnu deblokadu, koji vode dr Dusan Gruden, dr Miodrag Kulich, dr Milan Dacich, na primer, zaduzen je za rad sa nemackim medijima. Koordinacioni odbor za humanitarnu pomoch, u kome se nalaze Djordje Tomich, Jovo Stevanovich, Djura Pavlovich i Dusan Pokrajac, radi na organizaciji prikupljanja i dostave lekova, hrane i garderobe iz Nemack e u srpske zemlje. Radnu grupu za skidanje sankcija vodi dr Zorica Kojich-Beker, a Radnu grupu za kulturu profesor Milorad Lajovich, inace predsednik srpskog udruzenja "Prosveta" iz Karlsruea. Ovaj savez ima sirom Nemacke i vise svojih operativnih biroa. Tako u Berlinu postoji Centar za privredu, koji vodi dr Milivoje Milichevich. U Frankfurtu je Sud casti i arhiva, ciji je rukovodilac profesor Mile Stefanovich, dok Centar za severnu Nemacku vodi profesor dr Dejan Chorovich, inace predsednik kluba "Vuk Kara dzich" iz Getingena. Humanitarne akcije Savez srpskih udruzenja vodi preko vise centara Srpskog humanitarnog fonda iz Frankfurta. Jedan od tih centara na severu vodi dr LJiljana Verner.

U samom Berlinu danas ima oko 14.000 Srba, Crnogoraca i Jugoslovena srpskog porekla, koji su organizovani u devet klubova. Najpoznatiji od njih je klub "Vuk Karadzich - Bracha Grim", osnovan 1990. godine. Svi ti klubovi su okupljeni oko Udruzenja jugoslovenskih gradjana. Od 1992. godine berlinski Srbi imaju u okviru drzavnog radija i televizije svoj program sest puta mesecno po jedan sat. Ovaj program na nemackom jeziku uredjuje LJubomir Mitich, zvanicni direktor Srpskog radija.

Nevolje sa jugoslovenskim, ali ne i sa srpskim gradjanima u Nemackoj, zapocele su osamdesetih godina, sa nemirima na Kosmetu. Zbog povechanog broja albanskih izbeglica i laznih "azilanata", Bon je prvo ishitreno uveo vize za Srbe, Crnogorce i Jugoslovene, a potom je potakao antisrpsku kampanju u Evropi. U zimu 1994. godine Nemacka je zapretila i proterivanjem cak dve stotine hiljada nasih gradjana iz te zemlje, cime je zapravo izvrsila politicki pritisak na SR Jugoslaviju, ali i na sve one nase ljude, koji su, borechi se za bolje sutra, zapravo gradili tu bogatu evropsku zemlju.

Savezna Republika Nemacka je i danas jedna od najznacajnijih imigracionih zemalja Evrope, u kojoj zivi i radi i veliki broj Srba. Njen privredni potencijal je takav da che ona jos dugo ostati vodecha evropska zemlja u kojoj zivi najvise Srba.

Postoji nekoliko kategorija nasih ljudi u Nemackoj: gradjani na radu i clanovi njihovih porodica, nasi ljudi koji su primili nemacko drzavljanstvo, trazioci azila i izbeglice. Precizna nemacka statistika je zabelezila da je 1990. godine u toj zemlji bilo 652.500 gradjana SFRJ. Procenjuje se da preko dve petine tog broja cine gradjani srpskog porekla. Tada su, dakle, jugoslovenski gradjani bili na drugom mestu po broju stranaca, posle Turaka. U taj broj nisu bili uracunati nasi ljudi koji su primili nemacko drzavljanstvo. Inace, od 1981. godine svake godine je naturalizovano oko 0,6% ukupnog broja nasih gradjana koji su se u datoj godini nalazili u SR Nemackoj. Prema tome, broj naturalizovanih gradjana bivse SFRJ bi mogao da iznosi oko 70.000 ljudi.

Tokom 1991. godine, kada je poceo gradjanski rat u Hrvatskoj, u SR Nemackoj je trazilo azil 74.854 lica (statistika ne daje njihovo poreklo); u 1992. godini broj trazilaca azila je dostigao cifru od 122.666. Medju njima je 115.395 bilo iz Srbije, Crne Gore i Makedonija. U prva cetiri meseca 1993. godine, u Nemacku je doslo jos 34.298 azilanata, medju kojima 26.731 lice iz Srbije, Crne Gore i Makedonije.

Prema podacima Viskog komesarijata UN za izbeglice, do jula 1993. godine u Nemacku je doslo oko 350.000 lica iz bivse Jugoslavije, od kojih je 180.000 podnelo zahtev za azil.

belly
30/10/2005, 16:29
Austrija
Jedan od najznacajnijih urbanih centara, s kraja XVII veka, kada se Srbi masovnije doseljavaju u Austriju, bio je i Bec. Takav znacaj on ima i danas, a u njemu zivi i radi blizu 50 hiljada nasih ljudi.

Prisustvo Srba u Becu evidentno je od ukidanja turske opsade 1683. godine. Do tada korischeni kao profesionalni vojnici po obodima beckog carstva, Srbi su u Bec poceli da dolaze na skolovanje i na rad. Tokom sledecha dva veka, srpski duh je ostao trajno zabelezen u beckoj kulturi, preko pokretanja "Serbskih novina", podizanja prve Srpske pravoslavne crkve, "premijerom" liturgije Kornelija Stankovicha i knjizevnog stvaralastva Vuka Karadzicha, Dimitrija Frusicha, Petra Petrovicha Njegosa, Branka Radicevicha.

Punih trideset godina becki Srbi su ulagali napore da dobiju od Dvora dozvolu za crkvu. Prvi i najvazniji korak nacinjen je 1860. godine, kada je u carskom Becu osnovana prva Srpska pravoslavna crkvena opstina. Saglasnost je dao Dvor, na molbu grupe uglednih Srba i patrijarha srpskog Josifa Rajacicha. Formiranje prve crkvene opstine omoguchilo je Srbima da se okupljaju oko pravoslavlja, ali i da se prebroje. Prvi popis stanovnistva iz 1860. godine pokazao je da u Becu ima 500 stalno naseljenih i jos hiljadu Srba na privremenom boravku.

Osvechenje prve srpske crkve Sveti Sava bilo je 1893. godine u Becu, a svecanosti je prisustvovao i car Franjo Josif.

Austrija je tradicionalno privlacila srpske umne glave, pocev od Vuka Stefanovicha Karadzicha, preko kneza Milosa Obrenovicha i citave plejade ucenih ljudi. Vechi priliv Srba u Austriju osetio se 1690. godine. Inace, austrijsko - turski ratovi u XVII veku, doprineli su razvijanju odnosa izmedju Srba i Austrijanaca. Srbi su dobili privilegije narocito u politickoj samoupravi i verskom zivotu (o tome je bilo reci u prvom delu knjige) posle 1690. godine. Medjutim, stanovnistvo se dosta izmesalo. "Ugarski Srbi su na svom saboru u Temisvaru 1790. godine zahtevali za sebe teritorijalnu autonomiju i uspostavljanje posebne Kancelarije za njihove poslove u Becu, ali se to nije ostvarilo; sacuvali su samo versku autonomiju (Enciklopedija Jugoslavije, t. 1, 1980).

Jedan talas izbeglica u Austriju usledio je po ugusivanju srpskog ustanka 1813. godine, na celu s Karadjordjem. Godine 1836, postavljen je prvi austrijski konzul u Srbiji, ali je uprkos tome, Austrija cesto menjala politiku prema Srbiji.

Postepeni razvoj srpskog drustva i drzave doveo je do jacanja nacionalnog programa i njegovog sirenja i na spoljnom planu. Ilija Garasanin (1844), u Nacertaniju, izlaze program politicko-ekonomskog oslobodjenja Srbije od Austrije, nakon cega pitanje ujedinjenja Juznih Slovena dobija pravo gradjanstva.

Tokom XIX veka, srpski studenti odlaze na skolovanje u Austriju, sticuchi znanja iz svih oblasti. Njihovo skolovanje u Austriji imalo je odraza na privredne, kulturne i politicke odnose izmedju Srbije i Austrije.

Dugo godina crkvenu opstinu je vodio Uros Bandin, a crkvu Branko Tatarin i Krstan Knezevich, dok u ostalim parohijama: Becu, Konstancu, Salcburgu, Lincu i Ensu sluzbuju prote Drago Govedarica, Mile Mijich, Srboljub Djokich, Dragan Micich i Novo Lazich. Nazalost, svecanu proslavu stogodisnjice crkve Sveti Sava u Becu, kojoj je 1993. godine prisustvovao i patrijarh srpski gospodin Pavle, umanjilo je saznanje da se hram i dalje nalazi u posedu austrijskog kuratora.

Izmedju dva svetska rata u Becu su se skolovali srpski intelektualci, i boravio niz jugoslovenskih komunista, jer je Bec bio jedan od centara Kominterne. Do vechih migracija iz Srbije i Crne Gore prema Austriji doslo je tek pojavom ratne i politicke emigracije od 1945. do 1965. godine, i kasnije u vreme velike migracije radne snage iz SFRJ. Danasnju srpsku koloniju u Becu, a i u citavoj Austriji, cine upravo Jugosloveni iseljeni poslednjih trideset godina.

Analize Saveznog ministarstva za nauku Austrije, kao i popis stanovnistva iz 1981. godine, pokazale su da je 126.000 jugoslovenskih legalno prijavljenih radnika i clanova njihovih porodica cinilo 1,7% ukupnog stanovnistva ove zemlje. Zajedno sa Turcima, Jugosloveni su bili tada najdominantnija grupa stranaca u Austriji, posebno ako se zna da je godisnje jos sezdesetak hiljada nasih ljudi radilo "na crno". Neki istrazivaci dosli su do zakljucka da je 47,2% radnika doslo iz Srbije, a 1,6% iz Crne Gore. Iz BiH je bilo cak 31% radnika, medju kojima je svaki trechi bio Srbin. Otuda i zakljucak da su, gotovo, sezdeset odsto jugoslovenskih "gastarbajtera" u Austriji 1983. godine cinili Srbi i Crnogorci (Ostojich, 1987).

Polovina njih zivela je i radila u Becu, a ostatak u Donjoj i Gornjoj Austriji i Forarlbergu. Rec je o muskarcima, poreklom sa sela, niske kvalifikacione strukture, uposlenim kao pomochni radnici u gradjevinarstvu, industriji i komunalnim sluzbama, starih, u proseku, 37,5 godina zivota. Danas su to pedesetogodisnjaci.

Krajem 1992. godine u Austriji se naslo i oko 60.000 trazilaca azila, uglavnom iz bivse jugoslovenske republike Bosne i Hercegovine, medju njima i dosta Srba.

Kapital desetak hiljada uspesnih Srba austrijske banke su procenile na tri milijarde dolara. Oko hiljadu nasih ljudi vlasnici su velikih firmi i kompanija. Privrednu saradnju Jugoslaviji vech su i nudili Petar Ivanovich, Snezana Halmer, Boris Manojlovich, Vojislav Milojevich i Ilija Nikolich. Mozda je to bio i razlog da se Srbima, Crnogorcima i Jugoslovenima, kao i ostalim strancima ponudi austrijsko drzavljanstvo po ceni od 24.000 silinga. Austrijsko drzavljanstvo i pasose uzelo je 20.000 srpskih "gostujuc hih radnika" ("Vecernje novosti", 1989).

Austrijski zakonski propisi poznaju redovnu i izuzetnu naturalizaciju. U oba slucaja stranac mora sam podneti zahtev za prijem u drzavljanstvo i pri tome ispuniti i predvidjene uslove. Za redovnu naturalizaciju uslovi su sledechi: a) da je rec o punoletnom licu koje najmanje deset godina neprekidno boravi u Austriji i ima dozvolu stalnog boravka; b) da poseduje novcana sredstva dovoljna za zivot; v) da ima dobro vladanje, sto podrazumeva da nije osudjivan, niti da se protiv njega vodi postupak za krivicno d elo za koje mu se moze izrechi kazna od najmanje sest meseci zatvora, da nije u pritvoru, da se iz njegovog dotadasnjeg ponasanja opravdano moze zakljuciti da je naklonjen Austriji i da neche ugrozavati javni red i mir i interese zemlje, i da se sa stranom drzavom ne nalazi u takvom odnosu koji je nespojiv s austrijskim drzavljanstvom; g) da je dobio otpust iz ranijeg drzavljanstva ili podneo verodostojne dokaze o tome da je zahtev podnet, a da je otpust moguch po vazechim propisima drzave ciji je drzavljan in. U slucaju izuzetne naturalizacije, koja se primenjuje u odnosu na strance za koje postoji misljenje nadleznih organa da che prijemom u austrijsko drzavljanstvo doprineti interesima zemlje na planu privrede, nauke, kulture, sporta ili druge oblasti, zahteva se samo ispunjenje uslova pod d) navedenog za redovnu naturalizaciju.

U austrijskim prilikama, kao vechinski deo stranaca - Srbi i Crnogorci su udarili temelje kulturnom i drustvenom obrazovanju jugoslovenskih gradjana pocetkom sedamdesetih godina. Tada je, naime, u Becu otvoren Jugoslovenski klub "Jedinstvo" ciji su osnivaci bili Zorica Brzak, Bratoljub Chuk, Milojko Milovanovich i Blasko Papich. Iste, 1970, godine formiran je i Jugoslovenski klub "Pozarevac". Osnivac je bio Dragoslav Milivojevich sa grupom zemljaka iz istocne Srbije, dok je Milorad Stepanovich u klubu "Macv a" poceo da okuplja svoje Sapcane. Krajem sedamdesetih godina u Austriji je pod koordinacijom SSRNJ funkcionisalo dvadeset i sest sportskih, kulturnih i drustvenih jugoslovenskih klubova, ciji je broj sredinom osamdesetih narastao cak na 127. Sem Slovenaca, ni Srbi, ni Crnogorci, ni Hrvati, nisu imali pravo na svoj nacionalni klub. Nasi ljudi su, medjutim, iznalazili nacine da sacuvaju svoj nacionalni identitet. Nislija Miroljub- Misa Dimitrijevich je usred Beca osnovao "Ju teatar" sa, uglavnom, srpskim poz orisnim repertoarom. A RU "Novi Beograd" je u svojoj srednjoj skoli opismenio i iskolovao oko 15.000 ljudi. Istovremeno, Kulturno- umetnicko drustvo davalo je godisnje po dvadesetak koncerata srpske narodne muzike sirom Austrije. Direktori ove ugledne srpske skole bili su dugo Obrad Susa i Momcilo Mirkovich. Punih deset godina austrijski Srbi su imali i svoj radio- program u Becu. Austrijanci su ga ugasili i dali ga Hrvatima ("Politika", 1992).

Prema austrijskoj statistici, u oktobru 1993. godine u toj zemlji je bilo zaposleno 127.513 gradjana SR Jugoslavije. Iako statistika ne daje etnicki sastav ovih ljudi, procenjuje se da je vechina ovih gradjana upravo srpske nacionalne pripadnosti. Treba rechi i to da Srbi cine najbrojniju grupaciju stranaca u Austriji. Oko 45.000 gradjana SR Jugoslavije ima status sezonskih radnika.

Ukidanje srpskog radio- casa u Becu 1992. bila je samo najava poostrenih mera Austrije prema srpskim radnicima i gradjanima. Prvog jula 1992. godine uvedene su vize za gradjane SR Jugoslavije, ali i za srpske radnike s neurednim dozvolama za rad i boravak. Vrlo brzo doslo je i do zatvaranja racuna Jugoslovena u Austriji, pa su mnogi povratnici ostali bez svojih penzija, dok je srpskim biznismenima pretila opasnost da ostanu bez svoje imovine.

Kada je u 1993. godini Austrija odlucila da gradjanima zemalja Evropske unije automatski izdaje vize, dobar deo becke javnosti, a i zastupnici stranih radnika, okrivili su je da deli strance na ljude prve i ljude druge klase. Pojedini ogorceni Srbi videli su sebe vech i kao ljude treche klase.

Na becku politicku i medijsku pristrasnost prema Hrvatima, Srbi su odgovorili kontraakcijom. Od bivsih jugoslovenskih klubova uspeli su da spasu vechinu i da stvore Savez klubova u Austriji. U njemu je u pocetku bilo dvadeset i osam klubova, a predvodio ih je Bratislav Chuk. Tokom 1993. godine, medjutim, kada je na celo Saveza klubova u Austriji dosao Radisav Zivaljevich iz Decana, broj clanica se povechao cak na osamdeset. Decembra 1993. u Becu je formiran i Koordinacioni odbor i izabran predsednik Stojan Timicich, sa zadatkom da sinhronizuje poslove cetrdesetak klubova u glavnom gradu Austrije. Za rukovodioce pododbora za humanitarne poslove izabrana je Snezana Halmer, za prosvetno- kulturne poslove Verica Nikolich, za sportske Bozin Sudec, za Klub privrednika Dusan Petrovich, a za Informativni centar Petar Trisich. Te godine pojavio se i prvi srpski gastarbajterski list "Nase novine", koji je uredjivao beogradski novinar i dopisnik Dusko Sekulich. Kruna ovih nacionalnih aktivnosti bile su velike demonstrac ije u centru Beca protiv sankcija uvedenih prema srpskom narodu.

U proleche 1994. godine u Austriji je formirana Inicijativna grupa sa ciljem da preispita moguchnosti osnivanja jedinstvene srpske organizacije. Predsednik ove grupe je Milan Skorich, diplomirani pravnik iz Beca. Inace, austrijski Srbi su tokom 1993. i 1994. godine ostali bez ijednog svog glasila. Naime, posle visemesecnog izlazenja ugasen je list "Nase novine" koji je izlazio u Becu. U medjuvremenu, najsvezije vesti iz Otadzbine nasi ljudi mogli su da cuju u Austriji samo preko Informativnog telefona, ciji je vlasnik Dragan Petrovich. Ovaj agilni urednik, medjutim, odlucio je da tokom leta 1994. godine otvori i srpski radio u Becu.

Medju mnogobrojnim humanitarnim srpskim organizacijama u Austriji svojim kontinuiranim radom izdvaja se Srpsko- austrijsko kulturno - humanitarno udruzenje "Humanitas". Njegov predsednik je Snezana Stankovich-Halmer. Zahvaljujuchi Austrijancima, a i austrijskim Srbima ovo udruzenje je samo tokom 1994. godine u srpske zemlje dovezlo 300 tona pomochi. U planu je da se tokom godine u Becu otvori jedan humanitarni srpski centar, kako bi "Humanitas", a i druge organizacije, profesionalno nastavile rad na humanit arnoj pomochi srpskim zemljama.

belly
30/10/2005, 16:29
Francuska
Srbi su jos od XIII veka bili vezani za Francusku. Naime, 1245. godine srpski kralj Uros I ozenio je rodjaku francuskog kralja, princezu Jelenu Anzujsku, zenu vrlo obrazovanu i izuzetno cenjenu kod svojih savremenika koja je i kod Srba uzivala dobar glas. Njena postojbina je privlacila mnoge ljude iz Dubrovnika i drugih mesta, medju njima i Srbe, kao na primer, M. Getaldicha i R. Boskovicha. U Parizu je neko vreme boravio i srpski knjizevnik Dositej Obradovich (1784). Treba, medjutim, naglasiti da su putevi mnogih nasih iseljenika u prekomorske zemlje vodili upravo preko Francuske, ali se i zavrsavali u Francuskoj. To je, najcesche, bio slucaj s Dalmatincima i Crnogorcima, pocev od 1775. godine, cije je odrediste bila Luizijana ("francuska Amerika").

Prvi snazniji talas emigracije sa jugoslovenskih teritorija ka Francuskoj zbio se upravo u Napoleonovo vreme (Ekmecich, 1985). U stvari, general Marmon je u zapadnim delovima bivse Jugoslavije mobilisao oko 50.000 vojnih obveznika, najvise Hrvata i Slovenaca, ali bilo je i Srba. Oni koji su ucestvovali u Napoleonovim vojnim pohodima, pocetkom XIX veka, a bilo je vise od 20 nacija, i preziveli te pohode, vise se nisu vrachali u stari kraj, vech su u novoj domovini zasnovali porodice. Tako je u Francuskoj ost alo "udomljeno", tj. "demobilisano" oko 12.000 Iliraca, medju kojima je bilo ne samo obicnih vojnika nego i generala (Ekmecich, 1985).

U to vreme, u Srbiji i Crnoj Gori ocit je uticaj Francuske. Medju prvim crnogorskim stipendistima u Francuskoj nalazio se knjaz Nikola (1858). Zatim, Bozo Petrovich, Stanko Radonjich i Niko Matanovich. Isto tako, kralj Petar I Karadjordjevich je bio na skolovanju u Francuskoj (od 1862), u koledzu Sent - Bart u Parizu, a potom u Vojnoj akademiji u Mecu, koju je zavrsio 1867. godine. Petar Karadjordjevich je ucestvovao i u francusko- pruskom ratu 1870. godine, kada je odlikovan Krstom viteza Legije casti. Na skolovanju u Francuskoj je bio i Milan Obrenovich. On je, nakon ubistva Mihaila Obrenovicha u Kosutnjaku, prekinuo skolovanje i vratio se u Beograd, gde je izabran za kneza 2. juna 1868. godine.

Francuska u devetoj deceniji proslog veka belezi snazan privredni prosperitet, dok je u Nemackoj bila ekonomska kriza. Zbog toga se ljudi, koji ostaju u Nemackoj bez posla, sele u Francusku. Vech 1882. godine, u Francuskoj je registrovana nova vecha grupa doseljenika sa nasih prostora. Nikola Tesla se 1882. godine zaposlio u Edisonovoj kontinentalnoj kompaniji, upravo u Parizu, gde je izradio prvi model svog indukcionog motora. Taj rad je, u stvari, bio povod za njegov odlazak u Njujork 1884. godine. Godine 1898. osnovano je prvo Jugoslovensko radnicko drustvo u Parizu (Ekmecich, 1985).

Kako se pored radnika u Francuskoj nalazio i jedan broj mladjih ljudi na skolovanju, to je 1900. godine u Parizu osnovano Udruzenje srpskih studenata, pod nazivom "Zora". Francusko zakonodavstvo je pruzalo moguchnost organizovanja stranaca. Naime, jos 1886. godine sankcionisana su prava stranaca u pogledu otvaranja skola namenjenih njima, a 1901. godine donet je zakon koji se odnosi na osnivanje drustava stranaca (Ekmecich, 1985).

Iseljavanje Srba u Francusku je, najpre, pocelo pod uticajem industrijalizacije, a zatim zbog ratova, pre svega, balkanskih 1912. godine. Zbog toga su veze sa Francuskom postajale su sve cvrsche. Za vreme Prvog svetskog rata, u Francuskoj je naslo utociste mnogo srpskih izbeglica, osobito srpske omladine. U periodu izmedju 1915. i 1918. godine u Francuskoj se na skolovanju nalazilo izmedju 5- 6.000 srpskih ucenika u preko 150 skola. U maju 1916. godine u mestu Zosije formiran je Srpski univerzitetski batalj on, u kome je bilo 300 ucenika gimnazije i studenata, od kojih je 150 upravo polozilo ispit zrelosti sa odlicnim uspehom.

Tada se procenjivalo da je u Francuskoj oko 20 hiljada srpskih iseljenika i isto toliko ratnih izbeglica svih uzrasta. U to vreme je delovalo i 15 udruzenja razlicitih programa - od radnickih, crkvenih, potpornih do niza studenstskih, djackih i drugih. Srpska zajednica u Francuskoj izdavala je preko 20 listova (Ekmecich, 1985). Za drugu generaciju srpskih iseljenika u Francuskoj izlazio je mesecni casopis na francuskom, namenjen omladini, pod nazivom "La Patrie Serbe". Samo u periodu 1914- 1916. godine u Fr ancuskoj je stampano preko 1.000 brosura, publikacija i knjiga.

Nakon zavrsetka Prvog svetskog rata, useljavanje u Francusku se nastavilo. To je, pored ostalog, nametala potreba za obnovom porusene zemlje i nedostatak radne snage prouzrokovan gubitkom velikog broja ljudi u ratu: oko 1,400.000 poginulih i umrlih i oko 3 miliona ranjenih. Francuska je sirom otvorila vrata Srbima, osobito posle 1922. godine. Tridesetih godina u Francuskoj vech zivi preko 60 hiljada ljudi iz bivse Jugoslavije (Ekmecich, 1985). Od toga je veliki broj bio ukljucen u rad cetr-desetak drustava i klubova, a izdavali su i svoje listove (tridesetak) na jezicima jugoslovenskih naroda. Srbi su radili u industriji, modnim kuchama, radnjama, restoranima, bakalskim, berberskim, krznarskim, obucharskim i drugim radnjama i preduzechima. Bilo je, razume se, i istaknutih ljudi iz oblasti kulture - slikari, pesnici, knjizevnici koji su dali znacajan doprinos prosirenju saradnje izmedju Srbije i Francuske i u toj oblasti. U tom periodu je zakljucen i prvi Ugovor izmedju Jugoslavije i Francuske kojim je regulis an polozaj radne snage koja je dolazila iz Kraljevine Jugoslavije, u smislu njenog izjednacenja sa francuskim radnicima, kako po primanjima tako i u pogledu socijalne zastite.

Pariz je za nase migrante predstavljao centar svih zbivanja, a posebno politickih. Preko Pariza su dobrovoljci iz nase zemlje odlazili u spanski gradjanski rat, u tom gradu se prikupljala materijalna pomoch za Spaniju, Pariz je prihvatio ranjenike iz Spanije i, kasnije, nakon zavrsetka rata u Spaniji internacionalne borce koji su ratovali na strani republikanaca. Medjutim, pred fasizmom koji je nadolazio, u Francuskoj se smanjio broj iseljenika. Dabome, jedan broj nasih ljudi je ostao i za vreme Drugog svet skog rata u Francuskoj i njih oko 1.500 borili su se na strani pokreta otpora. Marko Celebonovich, slikar, bio je komandant pokreta otpora na jugu Francuske. Vlajko Begovich bio je komesar juzne zone, inzenjer LJubomir Ilich bio je komandant svih stranih snaga u pokretu otpora; proizveden je u cin generala. LJubomir Ilich je jedini general francuske vojske koji nije bio Francuz (Ekmecich, 1985).

Po zavrsetku Drugog svetskog rata, Francuska je u prvo vreme pruzala utociste samo izbeglicama. Do 1964. godine, procenjuje se da je u ovu zemlju primljeno oko 179.000 izbeglih lica. Medju njima je bilo priblizno 14.000 iz Jugoslavije (Ekmecich, 1985). Vechinu su cinili Srbi ratni emigranti i izbegli iz SFRJ. Od pocetka sezdesetih godina Francuska privlaci, iz godine u godinu, sve vechi broj stranih radnika. Medju njima je znatan broj iz nase zemlje. To je, pored ostalog, bio razlog za zakljucivanje sporazu ma o zaposljavanju nasih radnika u toj zemlji. Francuska je bila prva zemlja s kojom je Jugoslavija zakljucila takav sporazum 25. januara 1965. Od tada pa do 1973, godine, kada i ova zemlja obustavlja prijem nove radne snage, u Francusku je dolazilo, u proseku, 10.000 Jugoslovena, odnosno Srba, godisnje. Broj gradjana tadasnje Jugoslavije koji je ziveo u Francuskoj dostigao je gotovo 100.000 (Ekmecich, 1985). Zakljucak da je najvechi broj bio Srba izveden je na osnovu tradicionalno dobrih veza i prijateljsk ih odnosa izmedju dva naroda i u miru i u ratovima, iz statistickih pokazatelja koji slede, a odnose se na 1981. godinu.

"U 78 skolskih punktova organizovana je dopunska nastava za jugoslovensku decu. Na srpskohrvatskom jeziku 3.627 polaznika, na makedonskom 149, na albanskom 102 i slovenackom 35 polaznika." Prema republickoj pripadnosti sastav dece je bio sledechi: iz Srbije 57,7%, iz Hrvatske 11,1%, iz BiH 9,8%, iz Makedonije 6,8%, iz Vojvodine 4%, sa Kosova 2,5%, Crne Gore 2,5% i Slovenije 1,5% (Ekmecich, 1985). Razume se, to se ne poklapa s nacionalnom strukturom zato sto znatan broj Srba ima i iz drugih republika. Tako j e ucesche srpske dece u ukupnom broju polaznika veche od dve trechine.

Srbi su pocetkom sezdesetih godina odlazili na rad u Francusku prvo pojedinacno, a od 1965. kada je zakljucen Ugovor o zaposljavanju sa Jugoslavijom, masovno preko Nacionalnog biroa za imigraciju. Kako tvrdi sociolog Jadranka Cacich bili su to u 80% slucajeva mladi ljudi, stari do 35 godina i to polukvalifikovani muskarci. Vechina njih se zaposljavala u metalurgiji i preradjivackoj industriji - 30,6%, pa gradjevinarstvu i javnim radovima - 24,3% i poljoprivredi i domachinskim poslovima - po 8%.

Podaci INSEE govore da je 1975. godine u Francuskoj na radu bilo 70.280 jugoslovenskih radnika. Njihova koncentracija je bila najguscha u pariskoj oblasti - 48.351. Najvechi broj jugoslovenskih migranata bili su Srbi - cak 70% i Crnogorci - 5,4%. Dva su osnovna razloga koji su opredelili srpske migrante da krenu na rad u Francusku. Prvi, sto je Francuska vise od sto godina imala prijateljske politicke i diplomatske odnose sa Srbijom; drugi, sto je srpska emigracija relativno kasno krenula u svet i sto se se zdesetih i sedamdesetih godina, zbog stagnacije u poljoprivredi, na migraciju u tudjinu odlucilo srpsko seosko stanovnistvo. Zato su Srbi i dozivljavali Francusku kao svoju drugu domovinu, a Pariz kao "najvechi srpski grad" u Evropi, pa i na svetu.

Prema najnovijim procenama, u Francuskoj zivi oko 75.000 gradjana SR Jugoslavije. Oko cetiri petine otpada na Srbe. Tom broju treba dodati i one koji su primili francusko drzavljanstvo, ciji broj nije mali. Jadranka Cacich tvrdi da se cak 27% u odnosu na ukupan broj nasih migranata naturalizovalo. Treba rechi i to da je Francuska od pocetka devedesetih poostrila uslove za dobijanje ulaznih viza gradjanima SR Jugoslavije, sto je usporilo imigraciju u tu zemlju.

Nasuprot cinjenice da su srpski "gastarbajteri" bili polukvalifikovani mladi ljudi sa sela, stajao je i podatak da je Pariz istovremeno bio "Meka srpske duhovnosti, ineligencije i umetnosti". Prva srpska crkva i crkveno- skolska opstina u glavnom gradu Francuske utemeljeni su jos 1947. godine. Pravoslavna sluzba je, doduse, odrzavana u jednoj protestantskoj zgradi, koja je otkupljena i preimenovana u hram Svetog Save. Njegov paroh je bio Slobodan Radojcich, a opstinski celnik bio je Gradimir Rockomanovich. Parohijani izdaju pravoslavni list i dele ga besplatno u tri hiljade primeraka. Crkveno- skolska opstina Sveta Petka, pri ruskoj pravoslavnoj crkvi u Monzeronu, vodi akciju za osnivanje srpske pravoslavne eparhije.

U pariskoj koloniji vech decenijama deluju ugledni srpski slikari Petar Omcikus, Bata Mihajlovich, Dado Djurich, Vlada Velickovich, LJuba Popovich, Milos Sobajich, Gordana Nikolich, Snet Aroman i mnogi drugi. Tu su svoja najvecha filmska priznanja dobijali i reziser Aleksandar Petrovich i glumica Olivera Katarina. Pariz je osamdesetih godina bio "centar i srpske nauke", jer se u njemu nalazilo sediste Medjunarodnog udruzenja jugoslovenskih naucnika. Njega su vodili Srbi, profesor neurofiziolog dr Sima Mraov ich, predsednik, dr Miroslav Radman, geneticar, Dragoslav Mitrovich, pravnik, Darko Ivanovich, farmaceut. Inteligencija se okupljala i oko casopisa "Seobe", koji je uredjivao Nikola Milenkovich, radnik iz "Renoa", ali i oko RFI - programa na srpsko - hrvatskom, koji je vodio Stanko Cerovich. Urednik casopisa "Dijalog" Marina Glamocak i direktor Bogoljub Kocovich su, takodje, oko sebe okupili plejadu mladih intelektualaca. Na literarnom planu Pariz je bio utociste mnogih srpskih velikana, od Crnjanskog preko Kisa do Danojlicha. Pa, ipak, i u toj zemlji, i srpski radnici, i srpski intelektualci su punih sedamdeset godina tretirani ponajvise kao Jugosloveni.

Bila je to posledica politickog uticaja KPJ pre i SKJ posle rata, koja je preko SSRNJ imala presudnu ulogu u organizovanju drustvenog i kulturnog zivota jugoslovenskih, odnosno srpskih doseljenika u Francuskoj. Pocetkom 1977. godine u Francuskoj su bila samo 22 jugoslovenska kluba, a vech 1983. godine ih je bilo cak 112. U adresaru SSRNJ iz 1988. godine, od 99 jugoslovenskih klubova u zemlji u kojoj su srpski radnici i intelektualci cinili vechinu od 70%, nijedan klub nije imao srpsko ime. Ali je zato bilo pet klubova "J. B. Tito", jos pet "25. maj", jos pet "E. Kardelj" i jos sedam slovenackih drustava. I njihovi osnivaci i rukovodioci su najcesche bili Srbi: Lazar Jovicich, Miodrag Zivkovich, Milorad Zecevich, Milorad Janjetovich, Zivorad Jankovich, Stanko Glisich, Miladin Ivanovich, Zoran Jaksich i Vladislav Chupich. Medjutim, predsednik pariske zajednice jugoslovenskih klubova nije bio Srbin, kao ni glavni urednik "gastarbajterskog" lista "Zajedno".

Prvi srpski klubovi i udruzenja, izuzev onih emigrant-skih, poceli su da nicu u Francuskoj tek s povratkom drzavnosti Srbiji u SFRJ krajem 1988. godine. Tako je Radul Radovanovich, uoci obelezavanja sest vekova od Kosovske bitke u Parizu osnovao Udruzenje francuskih gradjana srpskog porekla. Naredne godine, Zoran Radovanovich je sa grupom srpskih patriota u Parizu, takodje, formirao Udruzenje Srba u Francuskoj. Bili su to prvi koraci ka objedinjavanju Srba u ovoj zemlji i zastiti njihovog nacionalnog identi teta, ali i bogate srpske bastine u Francuskoj. Raspad SFRJ i secesija Hrvatske i Slovenije ubrzali su i otcepljenje, pa i gasenje dela jugoslovenskih klubova, ciji je broj 1991. godine spao na sedamdesetak. Na celu tadasnjeg Saveza jugoslovenskih klubova bio je Rade Palija, a pojedine klubove "Jugoslavija", "Bratstvo - jedinstvo", "25. maj" vodili su Milan Jakovljevich, Pantelija Gajich, Milich Kovijanich. Polovina tih bivsih klubova je, doduse, vech uzela srpska imena, ali su mnoga tek i osnovana: udruzen je Krajisnika "Dinara", Kulturno - humaniratno udruzenje Srba, Srpski klub "Krajina" i Srpsko udruzenje Sveti Sava.

I nagla promena francuskog zvanicnog stava prema Srbiji i Srbima nametnula je potrebu srpskim, starim, emigrantskim i novim, migrantskim klubovima i udruzenjima da se ujedinjuju i zajednicki stite svoje nacionalne interese na tlu Francuske tokom 1992. godine. Takav pokusaj, podstaknut predstavnicima srpske vlade, ucinjen je u tri navrata. Na prvom sastanku oko osnivanja jednog Koordinacionog odbora srpskih klubova, bilo je samo dvadesetak, a na trechem 45 delegata. Tada je dogovoreno da se formira i Srpski informativni centar u Parizu, a i jedna organizacija Srba u Francuskoj. Jula 1992. godine kod francuskog suda je registrovana i time i promovisana Svesrpska zajednica u Francuskoj. Njena osnovna nacela bila su: srpski narod neche dozvoliti da bude stranac na svojoj rodjenoj zemlji, Srbi koji zive u inostranstvu treba da imaju sva prava kao Srbi u Otadzbini; Srbi u inostranstvu neche ostati ravnodusni prema patnjama srpskog naroda; Srbi preko Zajednice treba da sire ugled srpskog naroda i srpskog imena. Za p rvog predsednika ove srpske asocijacije izabran je Milos Blazevich, koji je ujedno bio i glavni urednik lista "Glas Srba", zvanicnog organa Svesrpske zajednice u Francuskoj. Posle iznenadne smrti Milosa Blazevicha, za novog predsednika Svesrpske zajednice u Francuskoj izabran je Ivan Jankovich. Pored ove srpske asocijacije formirana je i Srpska zajednica za juznu Francusku, koju predvodi Zivorad Dimitrijevich, kao i Zajednica Srba u Parizu, na celu sa LJubomirom Peskirovichem, kao i Pokret za solidarnost ko ji vodi dr Sima Mraovich.

Svesrpska zajednica u Francuskoj je u 1993. godini organizovala velike demonstracije "Za istinu o Srbima" na pariskom Trgu Republike, na kojima je ucestvovalo oko 10.000 ljudi. Uputila je zvanicno pismo Fransoa Miteranu s predlogom za ukidanje sankcija prema SR Jugoslaviji, poslala je i 26.000 letaka "Za istinu" i "Francuska manipulise Srbima" i podnela tuzbu protiv "lekara sveta" zbog blachenja srpskog naroda. Tu tuzbu je ispred Zajednice Srba u Parizu potpisao LJubomir Peskirovich, dok je pocetkom 1994. g odine tuzbu protiv izdavacke kuche "Atje" zbog neistina o Srbima u udzbeniku istorije podneo SANU i advokat Vladimir Vukadinovich. Ovakvo jacanje srpske kolonije u Francuskoj izazvalo je, medjutim, ostru reakciju pariske policije, koja je u vise navrata, na osnovu odluke vlade, zabranila skupove francuskih Srba u Strazburu i Parizu. Time se pokazalo da i samoj Francuskoj ne odgovara ujedinjavanje i jacanje srpskih klubova i udruzenja i okupljanje, gotovo, 80.000 Srba i Crnogoraca u Francuskoj, jer oni vrlo lako mogu da postanu neugodan politicki faktor.

Srbi u Francuskoj su, prema tome, pokazali izuzetnu aktivnost u odbrani srpskih nacionalnih interesa, osobito nakon sto je nastala jugoslovenska kriza, kada je medijski rat protiv njihove zemlje matice uzeo maha. Oni su digli svoj glas pre nego sto je u Srbiji bilo sta ucinjeno na zauzimanju medjunarodnog medijskog prostora. "Ni u zemlji nije shvachena presudna vaznost medijskog rata od cijeg ishoda danas zavise i diplomatski, i politicki, pa i vojnicki rat" (Nedeljkovich, 1994). Zbog toga, ugledni profesor Dragan Nedeljkovich, ponavljajuchi to na brojnim nastupima koje je imao od 1990. do kraja 1993. godine, predlaze intenzivniji rad na inostranom medijskom polju. U Francuskoj, veli on, potrebna su bar dva informativna punkta: jedan u Parizu, drugi u Strazburu. Jer, "Jugoslovenski kulturni centar u Parizu nikad nije prosiren ili reorganizovan u Kulturno - informativni centar". Ako bi, prema profesoru Nedeljkovichu, u Parizu postojao jak jugoslovenski, odnosno srpski informativni centar, makar i neformalan, o n bi bio "oslonac i rasadnik za nase dejstvovanje u Strazburu, sedistu evropskih ustanova, a zracio bi, nesumnjivo, i u Brislu i Luksemburgu", istice prof. Nedeljkovich. On smatra da bi u Parizu bilo lako sastaviti ekipu istaknutih znalaca i aktivista, koji su spremni da rade bez naknade. Po njemu su na zavidnom intelektualnom nivou dr Bosko Bojovich, Komnen Bechirovich, Kosta Hristich, Milena Nokovich i Vladimir Dimitrijevich.

U Strazburu se pominju brojni srpski aktivisti koji su se od 1991. godine stavili u sluzbu svoga naroda, ali najcesche lektor Nenad Krstich i doktor Neskovich.

Kao i njihovi preci tako i sad, jedan broj Srba u Francuskoj trazi nacine da nacionalno opstanu, da se ne utope. Ima i takvih koji su prispeli na Zapad vech otudjeni: i od nacije i sopstvene istorije, i od Crkve, nepripremljeni za plodnu akulturaciju. S obzirom na duhovno siromastvo, oni nisu mogli ni svoje vrednosti nuditi niti strane vrednosti primiti. Zbog toga, Srbi u Francuskoj pokusavaju, najpre, da srede sopstveno duhovno stanje, da definisu svoju nacionalnu svest i time otklone haos, vrachajuchi se "nepomuchenoj samosvesti koju su imali Njegos i Vuk, Branko i Zmaj, Pupin i Tesla" (Nedeljkovich, 1994). To je bio i osnovni smisao osnivanja Zaduzbine Srba "Nikola Tesla" u Francuskoj, cija je svrha da podrzava, materijalno i moralno, nasu skolu i srpsku kulturu u dijaspori.

Pariska srpska zajednica okuplja danas cetrdeset i tri kluba i udruzenja iz glavnog grada Francuske. Predsednik ove organizacije je Aleksandar Markovich. U samom Parizu postoji i nekoliko humanitarnih srpskih organizacija. Najvecha i najaktivnija medju njima je "Evropa", koja ima oko dve stotine clanova Srba i tridesetak francuskih aktivista. Ovu organizaciju vodi Slavoljub Pavichevich. Tokom zime 1994. godine "Evropa" je najvise radila na prikupljanju hrane, a sada radi na sakupljanju odeche, u cemu se pos ebno isticu kao humanisti Mirjana Snajder i Radunka Milovanovich. Izuzetnu humanitarnu aktivnost ima i organizacija "Franco - Bonduas", na cijem celu je Milan Jakovljevich. Humanitarnim radom se bave i drustva "Zemun" i "Beograd", ali ona jos nisu postala clanovi Pariske srpske zajednice. Od srpskih umetnika veliku humanost iskazala je slikarka Sofija Chuk.

Zbog nedostatka trzista, ali i velikih troskova proizvodnje tokom godine u Parizu su se ugasila dva srpska lista. "Nase novine" je vodio Miki Cirkovski, a "Glas Srba" pokojni Milos Blazevich. U medjuvremenu, doslo je do prosirivanja srpskog radio - programa, tako da danas u glavnom gradu Francuske rade cetiri srpske redakcije.

Srpski radio "Domovina" osnovan je jos 1992. godine i emituje svoj program svakog dana od 12 do 14 sati. Njegov glavni urednik je Dragisa Maksimovich. Radio stanicu "Studio 93" otvorio je Slavoljub Avramovich tako sto je nasledio redakciju radija "Jugo - medij". Ovaj srpski program emituje se danas svakog jutra od sedam do osam sati. Muzicki radio program "101" uredjuje Goran Trivich. Stanica je otvorena januara 1994. godine i emituje program samo nedeljom od 15 do 16 sati. Najstariju radio stanicu "Solej", koja postoji od 1982. godine, vodi Risto Tanov iz Makedonije. Vlasnici ove stanice su Alzirci, ali oni na njoj vech godinama, petkom i subotom popodne, od 15 do 17 sati, emituju program na srpskom jeziku.

belly
30/10/2005, 16:30
Svajcarska
Srbi su u Svajcarsku dosli u tri vecha talasa: izmedju dva rata, posle Drugog svetskog rata i od sredine sezdesetih godina naovamo. Zato u njoj ima i srpskih iseljenika, ali i gostujuchih radnika, i intelektualaca, koji su dolazili pojedinacno, ali u znacajnom broju. Prvi da se skoluju, a drugi da rade u Svajcarskoj. Profesor teologije, A. Simich je doktorirao u Bernu, a bivsi srpski premijer Nikola Pasich je bio svojevremeno jedan od najboljih svajcarskih studenata. Dr Djordje Pavlovich, dr Jovan Djordjevi ch, dr Bogdan Tajsich, dr Djordje Ilich i dr Dragoslav Popovich kao lekari i stomatolozi dosli su da rade, ali i da preko Udruzenja jugoslovenskih lekara i stomatologa u Svajcarskoj koje je imalo stotinak srpskih clanova, pomazu svoj narod. Dr Dragoslav Popovich je predsednik ove strukovne asocijacije koja danas pomaze izbeglice i Srbe na ratom zahvachenom podrucju.

Razlozi ovako velikog poverenja Srba u Svajcarsku su bili vise od sto godina stari privredni, kulturni, diplomatski i politicki odnosi Srbije i Crne Gore sa Svajcarskom. Srpski teolozi su jos od vremena Nikolaja Velimirovicha odlazili na postdiplomske studije Starokatolickog univerziteta u Bernu. Doktorat sa tog Univerziteta je dobio i vladika sumadijski Sava, a i protojerej Drasko Z. Todorovich, koji je pre tridesetak godina pomogao osnivanje crkveno-skolske opstine Sveta Trojica u Cirihu. On je danas paro h istocno - svajcarski, a paroh u Bernu i zapadno - svajcarski je otac Milutin Nikolich. Crkveno - skolska opstina u Cirihu ima svoj nadaleko poznati crkveni hor, zatim Crkveno - skolski dom u kome se nalazi kapela Svete Petke. Na Djurdjevdanski uranak, koji saziva otac Drasko, dodje i do sedam hiljada srpskih radnika sa clanovima porodica. Tu u Cirihu je i crkvena biblioteka "Katarina Jovanovich", jedna od najvechih u srpskoj dijaspori. Njen knjizevni fond je formiran jos 1952. godine i danas ima preko 10. 000 naslova. Biblioteka je ime dobila po Katarini Jovanovich, cherki cuvenog fotografa Anastasa Jovanovicha i humanisti iz Prvog svetskog rata, koja je umrla 1954. godine u Cirihu. Sledechi tu tradiciju, ova pravoslavna opstina u Cirihu ima svoju socijalnu sluzbu, Fond za uzajamnu pomoch i dopunsku skolu za srpske osnovce. U ovim teskim godinama po srpski narod ciriska parohija je bila centar okupljanja i zbrinjavanja srpskih izbeglica i stradalnika.

Krajem osamdesetih i pocetkom devedesetih godina jugoslovenski radnici su bili najbrojniji medju "gastarbajterima" i sezoncima u Svajcarskoj.

Prema podacima Generalnog konzulata SFRJ iz 1989. godine, u ovoj zemlji bilo je gotovo 150.000 nasih ljudi, uglavnom Srba i jos cetrdesetak hiljada sezonaca iz Jugoslavije. Inace, prema podacima OECD-a, gradjani SFRJ su u 1990. godini bili, po broju (140.700), na drugom mestu u Svajcarskoj, posle Italijana (378.700). Njih 84.400 je imalo "stalnu" ili godisnju radnu dozvolu, dok je 44.500 bilo sa dozvolom za sezonski rad.

Samo u Cirihu zivelo je i radilo tridesetak hiljada Srba i Crnogoraca. Da bi opstali u Svajcarskoj, jugoslovenski radnici su morali da imaju dozvolu za stalni rad i boravak (viza C), dozvolu za jednogodisnji boravak i rad (viza B) ili dozvolu za sezonski rad (viza A). Te radne vize su se izdavale u ambasadi Svajcarske u Beogradu. Za to je bila dovoljna garancija ili poziv poslodavca nasim gradjanima na rad. I pre nego sto su uvedene turisticke i poslovne vize za Srbe (1991), svajcarske vlasti su Siptarima s a Kosmeta i iz Makedonije masovno odobravale sezonski status, malo zbog niske cene njihove nadnice, ali i zbog prechutne politicke podrske albanskim nacionalistima. Sa takvom praksom je nastavljeno i 1993. godine, pa su Srbi, Crnogorci i Jugosloveni i u tom slucaju diskriminisani u odnosu na svoje sugradjane Siptare, kojima su svajcarske vlasti davale uveliko i politicki azil ("Vecernje novosti", 1989).

Gradjani SFRJ na radu i boravku u Svajcarskoj bili su 1988. godine organizovani u 73 kluba i udruzenja. To samoorganizovanje je obavljeno pod pokroviteljstvom SK SSRNJ tako da su Hrvati, Slovenci i Albanci imali svoje nacionalne i zavicajne klubove, a Srbi i Crnogorci ne jer su bili svrstani pod kapu jugoslovenstva. Cak je zvanicno srpskim, a potom i jugoslovenskim diplomatama bilo zabranjeno da saradjuju sa tim klubovima i udruzenjima, pa se dogodjalo da pojedini konzuli zbog krsenja ove zabrane budu i pro terani iz ove zemlje. A Dragisa Stepanovich, aktivista Zajednice klubova Jugoslovena je, na prijavu pojedinih siptarskih nacionalista, hapsen, osudjen kao spijun SFRJ i proteran iz Svajcarske. Interesantno je da su medju proteranim bili najcesche srpski doplomatski kadrovi ("Ekonomska politika", 1988).

Veche probleme sa svajcarskim vlastima nisu imala jedino udruzenja srpske emigracije, koja su ovde imala ogranke SKK "Sveti Sava", Srpske narodne odbrane i Cetnickog pokreta. Doajen srpske ratne emigracije u Svajcarskoj je Mile Bozich, koji je bio 1966. godine utemeljivac Srpskog kulturnog kluba "Sveti Sava". U njemu je svojevremeno predavanja drzao dr Slobodan Draskovich i mnogi drugi vidjeni emigranti. Bozich je 1970. godine pomagao i formiranje Srpskog cetnickog pokreta, koji se desetak godina kasnije uj edinio sa SKK "Sveti Sava". Danas taj srpski pokret ima oko 500 clanova razvrstanih u jedanaest odbora sirom Svajcarske. U SKK "Sveti Sava" pisac dr Lazo Kostich napisao je vechinu od sedamdesetak knjiga posvechenih srpskom i balkanskom pitanju. Danas zbog izuzetnih patriotskih aktivnosti ovom pokretu sve vise prilaze i Srbi mladjih generacija.

Vrlo znacajno mesto u ocuvanju srpske kulture i tradicije ima i Srpski kulturni klub u Suru. To je ogranak Drustva za cuvanje spomenika i negovanje tradicije oslobodilackih ratova 1912 - 1918. godine iz Beograda. Dr Djordje Ilich je u Arauu osnovao srpsko drustvo "Tamo daleko" sa ciljem, takodje, da pomogne Otadzbini u ocuvanju istorijskih srpskih spomenika. Profesor knjizevnosti Rada Kondich je sredinom 1993. godine u Cirihu osnovala Jugoslovensku biblioteku "Koreni" sa sedam hiljada knjiga, takodje, u ci lju jaceg povezivanja srpskih radnika i clanova njihovih porodica sa Otadzbinom preko kulturne saradnje dijaspore i matice.

Pored Ciriha, Berna, Zeneve i Lozane kao industrijskih i administrativnih centara svajcarskih kantona, srpski doseljenici su ziveli i radili i u Bazelu, Arauu, Suru, Ruti, Vilu, Zofingenu i drugim mestima. Njihovo masovnije okupljanje oko jugoslovenskih klubova zapocelo je tek pocetkom sedamdesetih godina, kada su zvanicno u SSRNJ registrovane 22 takve organizacije. Mnoge od njih, poput kluba "Mladost" iz Araua, iznikle su zapravo iz fudbalskih i sahovskih klubova oko kojih je srpska muska radna snaga i poc ela prvo da se okuplja. Osnivaci "Mladosti" su bili Misa Krsmanovich i Milan Dabetich, koji su sa kasnijim predsednikom Milanom Arsenijevichem okupili oko sebe niz srpskih fudbalskih "gastarbajtera".

Kada je pocetkom devedesetih godina doslo do raspada 90 jugoslovenskih klubova, Srbi, Crnogorci i Jugosloveni pravoslavne vere sacuvali su za sebe dvadesetak. Desetak u Cirihu i okolini, pet u Bernu i pet u ostalim mestima. Ovog puta, medjutim, ti klubovi su dobili prava srpska imena: "Karadjordje", "Vuk Karadzich", "Sveti Sava", "Sveti Arhandjel Gavrilo" i Udruzenje "Nikola Tesla".

Prvi sastanak za ujedinjenje klubova "Nikola Tesla" u srpsko udruzenje odrzan je 30. novembra 1991. godine u Cugu. Tada je formiran i Glavni odbor u koji su usla po tri clana iz svakog kluba, a u Predsednistvo su izabrani Slobodan Tomas, predsednik, Vaso Lukich, potpredsednik, Mirko Suchur, sekretar i Milan Jurosevich, blagajnik. Interesantno je da su ti ogranci otvarani u jesen 1991. godine jedan za drugim. Srpsko udruzenje "Nikola Tesla" u mestu Bad Ragac promovisano je 23. septembra 1991. godine i ima 25 0 clanova, a njegov prvi predsednik je bio dr Djordjije Cvjetkovich, a potpredsednik Dragomir Dejanovich. Nedelju dana kasnije udruzenje je osnovano i u Usteru. Za predsednika je izabran Nedjo Dzelatovich. A u Kofingenu inicijativa je data jos 27. septembra, ali je udruzenje zvanicno registrovano sredinom oktobra 1991. godine. Njegovi celnici su Radislav Lazich, predsednik i Tihomir Markovich, potpredsednik, a clanstvo broji oko 150 ljudi.

Ogranak "Nikola Tesla" u Lucernu ima 280 clanova. Na celu su Mirko Sechur, predsednik i Ratko Galich, potpredsednik. Najaktivniji ogranak je u Cirihu, koji je poceo sa radom jos maja 1991. godine na inicijativu Vase Lukicha. U njemu je oko 300 clanova, medju kojima je grupa ljudi formirala i klub Srpske demokratske stranke. Kasnije je SDS umnogome ojacala svoje clanstvo, bas zahvaljujuchi stvaranju Srpskog udruzenja "Nikola Tesla".

Tesko je nabrojati sve aktivnosti ovog srpskog drustva, koje su bile namenjene prikupljanju humanitarne pomochi za postradali srpski narod u krajinama i Otadzbini. Samo ogranak u Cirihu sakupio je u jednoj akciji oko 100.000 franaka, dok su pojedinci kao Slavko Milovanovich i Milan Jurosevich prikupili 20.000, odnosno 17.000 svajcarskih franaka. Clanovi udruzenja iz Kofingena su poslali tri tone deterdzenta, a ogranak iz Cuga 30.121 franak. Iz Bad Rajca je u vise navrata za Bosnu, Hercegovinu, Krajine i Srb iju, otisla pomoch u robi i novcu od po 50.000, 60.000 i 150.000 franaka.

Znacajnu sumu na zabavama u Cugu, Kofingenu i Hagendornu dali su Zelimir Petrovich, Ratko Galich, Milomir Vukelich, Radivoje Brajkovich, Ranko Kiklich, Dragomir Markovich, Djordje Djokich, LJubo Zvonar, LJiljana Micich, Goran Nestorovich, Zdravko Galich, Krstan Gajich, Momcilo Racich, kao i mnogi drugi svajcarski Srbi.

U medjuvremenu u Svajcarskoj su osnovani i Srpsko kulturno-humanitarno drustvo "Milan Tepich" u Bernu i Srpsko kulturno drustvo "Njegos" u Badenu, koji su se sa jos dvadesetak klubova pridruzili svesrpskom saboru u Cirihu sredinom januara 1992. godine. Na ovom kongresu dve stotine delegata svajcarskih Srba jednoglasno su izabrali i formirali Savez Srba, kao i Srpski kulturno-informativni centar u Lozani. Mesec dana kasnije, na saboru je usvojen i Statut Saveza Srba Svajcarske i izabrano izvrsno telo od dese t clanova. Za predsednika je proglasen ing. Slobodan Pecelj.

Osmog februara 1992. godine ovaj Savez Srba je organizovao masovne demonstracije u Cirihu na kojima je bilo vise hiljada clanova svih tridesetak organizacija u Svajcarskoj. Tu je minutom chutanja odata pocast palim srpskim borcima u Bosni, Hrvatskoj, Sloveniji, Hercegovini i Krajinama. Glavni govornik je bio Mijat Zagorac iz Cuga, koji je apelovao na savest zapadnih drzava da umesto rata pomazu mir.

Srbi su u Svajcarskoj prisutni vech trideset godina. Inace, sa produzavanjem boravka stranaca u ovoj zemlji podstice se njihova integracija i stvaraju povoljni uslovi za naturalizaciju. U poslednje dve decenije povechava se i broj naturalizovanih stranaca u Svajcarskoj, kao i onih koji sticu svajcarsko drzavljanstvo ili im se ono priznaje. Zakonom iz 1984. uredjeno je tako da sva deca cije su majke Svajcarkinje automatski postaju svajcarski drzavljani. Prema svajcarskim propisima, jedan od nacina sticanja d rzavljanstva je i naturalizacija. Za sticanje svajcarskog drzavljanstva naturalizacijom potrebno je da se ispune sledechi uslovi: da lice samo podnese zahtev, da ima stalno boraviste u Svajcarskoj ukupno 12 godina, od cega pet neposredno pre podnosenja zahteva (vreme provedeno u Svajcarskoj izmedju 10. i 20. godine zivota ili u braku sa svajcarskim drzavljaninom racuna se dvostruko), i, najzad, lice mora preduzeti sve da dobije otpust ili da se odrekne drzavljanstva koje je ranije imalo.

Srbi i Crnogorci su nasledili i Jugoslovensku dopunsku skolu sa stotinak odeljenja i dve hiljade djaka, koju posle povlacenja sredstava svajcarskih vlasti, moraju sami da finansiraju. Zbivanja u SR Jugoslaviji, zatim cinjenica da je Zeneva, odnosno Svajcarska jedan od centara svetske diplomatije, nametnuli su potrebu srpskim doseljenicima da formiraju i nove organizacije. Svetska srpska zajednica, sa sedistem u Zenevi, pocela je sa radom jos 1989. godine. Njen generalni sekretar je dr Misa Milosevich. Srpsk o kulturno drustvo u Cirihu i njegov "Bilten" vode dr Djordje Ilich i Branko Milenkovich. Pojava novih klubova i obnavljanje rada starih doveli su do njihovog objedinjavanja u Savez srpskih udruzenja u Svajcarskoj 1993. godine, koji vodi Miloje Manojlovich. U srpskoj koloniji nikli su vremenom i odbori politickih stranaka, tako da u Svajcarskoj danas postoje aktivni ogranci SPO, SDS, SK PJ i Cetnickog pokreta. I kada je trebalo pred svajcarskim i medjunarodnim organizacijama podichi srpski glas protiv sankc ija, medijske i politicke diskriminacije, vechina ovih organizacija se aktivno ukljucila u mnoge patriotske akcije. Srbi su svoje demonstracije organizovali tokom 1993. i 1994. godine i u Bernu, i u Zenevi, i u Cirihu. Na taj nacin, Srbi i Crnogorci su zeleli da pokazu da nisu ni samo sezonski, a ni samo gostujuchi gradjani Svajcarske, ali ni narod drugoga reda.

Mada tretirani iskljucivo kao Jugosloveni, svajcarski Srbi su tek krajem osamdesetih godina snaznije poceli da ispoljavaju svoje srpstvo, kao na primer kroz pripreme za obelezavanje 600-godisnjice Kosovske bitke. Mnogi od njih, posebno oni imuchniji, su se 1988. godine bez razmisljanja ukljucili u akciju Zajam za preporod Srbije. Zabelezeno je, na primer, da je Miodrag Kuzmanovich iz Ciriha uplatio 100.000 franaka, a da je jedan anonimni Srbin iz Ciriha dao koliko svi svajcarski Srbi zajedno - 700.000 fran aka. U to vreme, takodje, direktno svoju privrednu saradnju Srbiji nudili su i ugledni biznismeni Dusan Grbich, Cedomir Pesich, Miroslav Lazarevich, Vojislav - Vojko Santrac i Miodrag Siskovich, cime su, ujedno, potvrdjivali i svoj srpski patriotizam.

Srbi entuzijaste, najcesche, nisu veliki znalci propagande i plasiranja cinjenica iz svoje zemlje matice na zapadnoevropski medijski prostor. Ipak, medju njima ima i takvih Srba koji to znaju i umeju. Najbolji primer je izdavac iz Lozane, Vladimir Dimitrijevich, koji objavljuje veoma dobre knjige i brosure. Uz Dimitrijevicha je, u Svajcarskoj takodje, krug umnih ljudi, okupljenih u Srpskom institutu u Lozani, kao sto je mladi Slobodan Despot (Nedeljkovich, 1994).

Prvi klubovi koji su organizovanije poceli da okupljaju jugoslovenske radnike i clanove njihovih porodica nikli su krajem sezdesetih godina u Cirihu i Bazelu. A vech 1970. godine, na primer, u Krauzlingenu je formiran i jugoslovenski klub "Monte", koji je posle raspada SFRJ dobio ime "Beograd". Milos Mrazovac iz Petrinje je njegov danasnji predsednik.

I klub "Mladost" iz Araua je jedan od starijih u Svajcarskoj. Nastao je pre sedamnaest godina. Osnivac mu je Milan Smitran, kasnije lider jugoslovenske zajednice. Klub je preziveo transformaciju i danas ima cak 400 clanova koje vodi predsednik Ratko Vukovich. Pored humanitarnih, kulturnih i informativnih aktivnosti "Mladost" radi na zblizavanju Srba u Svajcarskoj s Armenima. Klub ima dva fudbalska tima, Aktiv zena sa cetrdesetak aktivista, kao i dopunsku skolu "Vuk Karadzich", ciji je rukovodilac Milan Debe tich. Ime velikog srpskog prosvetitelja nosi i klub u Cugu, ciji je celnik Nikola Janjich. U okolini Sent Galena postoji osam srpskih klubova. Najaktivniji je klub "Nikola Pasich", koji vodi Veljko Moravac, dok je u Badenu najpoznatije srpsko kulturno-umetnicko drustvo "Kolo". Osnovano je jos 1981. godine na inicijativu srpskih radnika, medju kojima se posebno isticao Bosko Lopusina. On je danas pocasni predsednik ovog drustva. KUD "Kolo" ima pedesetak clanova, svoj orkestar i samo u toku 1993. godine izvel o je dvadeset osam predstava u Svajcarskoj i sirom Evrope.

Mada u glavnom gradu Svajcarske nema mnogo Srba, u Bernu od 1992. godine radi Srpski kulturni klub "Milan Tepich" sa 180 clanova ali bez svojih prostorija. Predsednik Nenad Petrovich, poreklom sa Pala, svoje clanstvo okuplja u jednoj kafani. Sekretar kluba je, takodje, Srbin iz Bosne, Milenko Djurich iz okoline Tuzle. U ovom klubu iz Berna radi uspesno i karatista Zeljko Markovich, koji je sa svojom ekipom vech osvajao sampionat Svajcarske i Evrope.

Jedan od vechih klubova je i Srpsko drustvo "Car Lazar" iz Adolfa sa oko dve stotine clanova. Prvi covek mu je Rade Milovanovich iz Lopara na Majevici. Ovaj klub je postao poznat u Svajcarskoj medju Srbima posebno 1993. godine, kada je preko advokata tuzio asocijaciju Lekari sveta iz Pariza zbog klevetanja srpskog naroda. Koliko su Srbi u Svajcarskoj zeljni druzenja i okupljanja, govori i cinjenica da se u Safhauzenu, na primer, nasi ljudi okupljaju u jednoj baraci koja je preuredjena u klub. Sa sedam stoti na Jugoslovena koji rade u obliznjoj fabrici satova, mesto Safhauzen je najveche srpsko selo u Svajcarskoj. Tako tvrdi Dobrila Gajich-Glisich u svojoj knjizi Srbi u Svajcarskoj (1994), koja je stampana u Cirihu. I prve srpske asocijacije pocele su, takodje, da nicu pocetkom devedesetih godina. Novembra 1991. godine u Dubendorfu, opstina Cirih, formirano je Srpsko kulturno drustvo, sa ciljem da objedini srpsku koloniju u ovom gradu i njegovoj okolini. Inicijator je bio Slobodan Pecelj, iskusni aktivista, fud balski veteran i humanitarac. Ovaj Srbin iz Mostara je decenijama osnivao klubove Jugoslovena po Svajcarskoj. Pisao im je statute, registrovao ih i prepustao izabranim predsednicima i upravnim odborima. Najblizi Peceljeci saradnici u ovoj asocijaciji danas su Branislav Milenkovich, urednik Biltena, Milojka Vranich, slikar, Milovan Veselinovich, pesnik i Ranko Novkovich, referent za humanitarna pitanja. Predsednikova supruga Snezana Pecelj je, takodje, aktivista u ovom drustvu. Pored humanitarnih aktivnosti, Srpsko kulturno drustvo se posebno isticalo u organizovanju knjizevnih veceri o Crnjanskom i Andrichu, kao i izlozbe o genocidu i skulptura Rada Cvetkovicha, poznatog vajara u Svajcarskoj.

Prvo srpsko humanitarno drustvo za Svajcarsku formirala je grupa humanitaraca tokom 1992. godine. Za predsednika je izabran Rajko Kapor, dok su se u upravnom odboru nasli dr Jovan Djordjevich i dr Zoran Markovich. Na sakupljanju pomochi za Otadzbinu aktivno deluje i Kolo srpskih sestara iz Cuga, u kome se isticu predsednica Keka Stuk i clanovi Dusanka Antonijevich, Milena Blagojevich, Dragica Bradich i Mira Vesich. Svoj doprinos kao humanitarac posebno daje i Nada Todorovich iz Noenhofa, poznatija kao srpsk a Majka Tereza. Aktivna je i Dobrotvorna fondacija pravoslavnih hrischana, koju vode predsednik Drasko Todorovich i sekretar Ranko Perisich.

I najvecha krovna organizacija Srpski kulturni savez u Svajcarskoj formirana je 1992. godine na predlog vise klubova i drustava. Na izbornoj skupstini celna funkcija u ovoj srpskoj asocijaciji poverena je Slobodanu Stojanovichu, inace, predsedniku kulba "Dositej Obradovich" u Herisauu. Ovaj Jagodinac godinama je bio aktivista u mnogim klubovima sirom Svajcarske. Njegovi potpredsednici su dr Sava Vukanovich i dr Petar Makragich. U okviru saveza je izvrsena i podela resora, tako da na humanitarnim pitanjima r ade Sonja Pavik i dr Jovan Djordjevich, na informativnim dr Dragoslav Popovich, dok sekretarske poslove vodi ing. Rajko Pavlovich. U upravnom odboru ovog saveza posebno je aktivan Tihomir Rankovich, celnik kluba "Karadjordje" iz Sursena, koji je inicirao saradnju svajcarskih Srba sa grckom kolonijom.

Srpski kulturni savez nije registrovan kao politicka organizacija, jer takva aktivnost strancima u Svajcarskoj nije ni dozvoljena. Zadatak ove asocijacije je da stiti prava i interese Srba u Svajcarskoj. U svojim aktivnostima savez saradjuje sa ostalim asocijacijama, drustvima i klubovima svajcarskih Srba, ali i sa prijateljima iz Grcke, Rusije i same Svajcarske. Tokom 1994. godine, na primer, vodjene su akcije "Za otadzbinu u proleche" i organizovane humanitarne priredbe.

Poslovni Srbi imaju, isto tako, svoju asocijaciju - Udruzenje privrednika koje je novembra 1993. godine izraslo iz Udruzenja ugostitelja u Cirihu (Gajich-Glisich, 1994). Prvi covek ove asocijacije je Nedeljko Trivich, vlasnik restorana "Blume" iz Virenlosa. Aktivni clanovi udruzenja su i Zoran Petrovich i Ranko Achimovich iz Berna, Slavko Spasojevich i Zika Perovanovich iz Ciriha. Uspesni srpski biznismeni iz Svajcarske pomagali su i pomazu srpsku privredu.

belly
30/10/2005, 16:30
Zemlje Beneluksa
Iako u manjem broju, Srbi su nasli utociste i u zemljama Beneluksa - narocito u Belgiji i Holandiji. Geneza njihovog dolaska u ove zemlje pokazuje da se prvi znacajniji talas javlja upravo dvadesetih godina ovog veka, a drugi u prvoj polovini sezdesetih i u sedamdesetim godinama.


Belgija
Srbi, Crnogorci i Jugosloveni srpskog porekla pristizali su u Belgiju kao ratni emigranti i kao radni migranti. Kada je iz Kraljevine SHS 1925. godine u Evropu krenuo vechi talas ekonomskih migranata, jedan broj zitelja Like, Bosne, Dalmacije, Srbije i Crne Gore, uputio se i u zemlje Beneluksa. U statistici predratne Jugoslavije zabelezeno je da je tada Belgija imala oko 6.000 jugoslovenskih radnika. Polovina njih radila je na prostoru izmedju Ejsdena i Harlema. Najvecha jugoslovenska kolonija u Belgiji dva desetih godina bila je u Srevingu, provincija Lijez, jer su tu oko basena uglja bile koncentrisane mnoge fabrike. Medju nasim doseljenicima, najvise je bilo Slovenaca, a potom Srba. Prema jednoj belgijskoj proceni 1932. godine, u drzavama Beneluksa, kada je migracija zavrsena, bilo je cak 12.000 Jugoslovena (Kolar-Dimitrijevich, 1987).

Veliki broj srpskih iseljenika u Belgiji, izmedju dva rata, bio je nacionalno i politicki neaktivan, jer je verovao u brzi povratak u Otadzbinu. Do njihove politizacije dolazi izmedju 1930. i 1934. godine, kada iz SAD, zbog ekonomske krize, a potom iz Nemacke zbog fasizma i Jugoslavije zbog diktature, dolazi veliki broj pripadnika naprednih snaga. U jednom izvestaju Generalnog konzulata Kraljevine Jugoslavije zapisano je da je u generalnom stajku rudara 1933. godine ucestvovalo cak 20.000 Jugoslovena. Najvi se zasluga za to imala je KPJ, koja je delovala u Belgiji pod nazivom Savez revolucionarnih radnika i seljaka iz Jugoslavije i izdavala svoj list "Glas iseljenika". U to predratno vreme u Belgiji su jos stampani i "Bilten jugoslovenskih radnika", "Borbeni radnik" i "Iseljenik" u Brislu, a u Srevingu "Mali list" i potom "Sloga radnika i seljaka" u glavnom gradu. Pod njihovim uticajem u spanski gradjanski rat otisao je 191, uglavnom, srpski rudar iz Belgije. Kada je izbio Drugi svetski rat, mnogi od njih su p ostali i clanovi belgijskog Pokreta otpora.

U migracionom talasu posle 1945. godine doslo je, prema podacima Ambasade SFRJ, 2.000 srpskih emigranata. Drugi talas sezdesetih i sedamdesetih godina preselio je u Belgiju jos oko 3.000 srpskih radnika. Kako je, medjutim, Belgija 1974. godine zatvorila svoje granice za radnu snagu, to se vremenom priliv migranata smanjivao.

Statisticki podaci iz 1989. godine pokazuju da je tada bilo u Belgiji ukupno 5.537 gradjana SFRJ. Procenjuje se da je oko 80% poreklom iz Srbije i Crne Gore. Mnogi od njih su, u medjuvremenu, uzeli belgijsko drzavljanstvo, neki su se vratili u Otadzbinu, a stariji emigranti su umrli, tako da se procenjuje da u ovoj zemlji danas ima najmanje 3.000 nasih ljudi.

O njihovoj duhovnosti i veri brine prota Velizar Rakich iz parohije Sveti Sava u Brislu i Klub Srpske pravoslavne crkve, a o drustvenom i kulturnom zivotu Zajednica Srba koju predvodi dr Djordje Jovanovich. Krajem sedamdesetih godina u Belgiji su radnici iz SFRJ imali sedam jugoslovenskih klubova, a krajem osamdesetih vech trinaest. Sada, u vreme treche Jugoslavije, postoje samo tri: dva srpska i jedan jugoslovenski "Veljko Vlahovich", ciji je rukovodilac Miroljub Rasich. U belgijskom javnom zivotu, pored o vih Srba, visoko mesto imaju i trgovac Zivko Cvetkovich, farmaceut Sasa Krasovac, slikarka Sanja Camilovich i biznismen Milutin Savich.


Holandija
Prvi srpski doseljenici u Holandiju stigli su pred izbijanje Prvog svetskog rata, a novi vech 1925. godine, kada je u Holandiji bilo ukupno 4.000 Jugoslovena. Vechina se naselila u juzne rudarske krajeve. Iza Drugog svetskog rata, posebno sezdesetih godina stigla je druga vecha grupa Jugoslovena, koju je sedamdesetih uvechao talas privrednih zastupnika iz SFRJ. Medju njima polovina je bila srpskog porekla. Srbi su uglavnom koncentrisani u Roterdamu i Amsterdamu.

Krajem osamdesetih godina jugoslovensku koloniju su cinila dvadeset i dva kluba. Danas ih ima osamnaest, ali je vechina pasivna u svom radu. Srpska zajednica je, medjutim, aktivna ponajvise na medijskom planu. U Tilburgu je osnovan Srpski informativni centar, ciji je utemeljivac profesor Jovan Grbich. U Roterdamu je pokrenut "Nezavisni srpski glasnik", koji je osnovalo Srpsko prijateljsko drustvo. Obe ove organizacije udruzene su u Fondaciju istine o Srbiji, koja vodi medijsku bitku sa holandskim redakcijam a, ali i javno protestuje i zahteva ukidanje sankcija prema SR Jugoslaviji. Na humanitarnom planu Srpska zajednica, zajedno sa protom Dojcilom Vlajkovichem iz parohije Sveti Nikola u Amsterdamu, okuplja na stotine srpskih aktivista, medju kojima se isticu dr Dusan Vasiljevich, stomatolog iz Frideburga, saradnik Fondacije "Decije srce" i Desimir Jasarevich, sa suprugom Inge iz drustva "Pomoch za Bosnu" iz Enkhauzena.

Kao razvijena industrijsko-poljoprivredna zemlja, Holandija je tradicionalno imala potrebe za stranom radnom snagom. Istina, broj Srba u ovoj zemlji nikada nije bio tako veliki, ali nije ni za potcenjivanje. Poslednjih dvadesetak godina, holandska statistika je pokazivala da se broj gradjana SFRJ kretao oko 13.500. Medjutim, najnoviji holandski (SOPEMI) izvestaj, radjen za OECD, pokazuje da taj broj vechi. To je, ocigledno, rezultat dosta brojne imigracije u 1992. i 1993. godini, kao i priliva jednog broja azilanata. Prema pomenutom izvestaju, u januaru 1993. godine u Holandiji je bilo 21.569 lica rodjenih u bivsoj Jugoslaviji, od kojih je 5.556 lica "holandske nacionalnosti", a 15.531 lice nacionalnosti zemlje u kojoj su rodjeni.

Holandska statistika jos uvek tretira nase ljude kao strance iz bivse Jugoslavije. Neto migracija iz bivse SFRJ, u poslednjih deset godina, izgledala je ovako: 1985. bilo je 72, a 1992. cak 4.770. Pored imigracije gradjana bivse SFRJ, u Holandiju su u poslednje dve godine dosli i azilanti. Njihov broj se povechao od 580 u 1990. na 2.733 u 1991. godini, odnosno na 4.768 u 1992. godini. U prvoj polovini 1993. godine samo iz SR Jugoslavije u Holandiji su trazila azil 2.023 lica. Podaci za 1992. i za prvu polov inu 1993. godine odnose se na azilante samo iz SR Jugoslavije. Nije poznata njihova nacionalna struktura, ali se veruje da se vechina ne odnosi na Srbe.

Otkako je poceo gradjanski rat na prostorima bivse Jugoslavije, naglo se povechao broj naturalizovanih Jugoslovena u Holandiji. Broj lica rodjenih u bivsoj Jugoslaviji, sa stalnim boravkom u Holandiji, koja su dobila drzavljanstvo, povechao se, od 120 u 1983. na 1.060 u 1992. godini. Medju njima je bilo i dosta Srba i Crnogoraca. Porast naturalizacije gradjana bivse SFRJ u 1992. godini je rezultat, pored nacionalnih konflikata u zemlji porekla, i uvodjenja dvojnog drzavljanstva. Inace, prema holandskom Zako nu o drzavljanstvu iz 1985. zene i muskarci uzivaju jednak tretman. Deca Holandjanki koje su udate za strance postaju Holandjani po rodjenju.


Luksemburg
Srbi i Crnogorci su dolazili u Luksemburg jos od pocetka ovog veka, ali ne u velikom broju. Ova mala zemlja, naime, nije imala snaznu industriju koja bi privukla nase ekonomske migrante. Procene pokazuju da u Luksemburgu zivi oko 2.000 Srba i Crnogoraca. Medjutim, statisticki podaci samo za 1989. godinu, beleze da je tada nesto preko hiljadu gradjana SFRJ radilo u Luksemburgu. Iako malobrojni, oni su dosta aktivni u svom delovanju. Kada je rec o zastiti srpskih nacionalnih interesa, u Luksemburgu se istice mladi i vech uticajni biznismen Aleksandar Radovich. Jugosloveni su decenijama u Luksemburgu imali samo dva kluba: "Jugoslavija" i "Domovina". Trechi je bio slovenacki "Sneznik". Ovaj prvi vodi i danas Djordje Petrovich, dok su se ova dva "otcepila".

belly
30/10/2005, 16:54
Ivo Andrić (in Cyrillic Иво Андрић) (October 9, 1892 – March 13, 1975) was a Serbian-Croatian novelist, short story writer, and Nobel Prize winner from the former Yugoslavia.

Ivan Andrić (Ivo is the diminutive form of Ivan) was born on October 9th, 1892 in the village of Dolac near Travnik, Bosnia (then part of Austria-Hungary, today Bosnia and Herzegovina), to the family of Antun Andrić and Katarina Pejić, Catholic Croats. He started his education in Sarajevo's Gymnasium and continued studies at the universities in Krakow, Vienna, and Graz. Because of his political activities, Andrić was interned by the Austrian government during World War I in the Doboj Austrian detention camp alongside civilian Serbs and pro-Serb south Slavs.

Under the newly formed Kingdom of the Serbs, Croats, and Slovenes (later the Kingdom of Yugoslavia), Andrić held a number of diplomatic posts, including that of Ambassador to Germany. His ambassadorship ended in 1941, and during World War II Andrić lived in Belgrade. The post-war decade was his most productive period. Following the death of his wife in 1968, he slowly reduced his activities. As the time went by, he became increasingly ill and eventually died on March 13th, 1975 in Belgrade (then Socialist Federal Republic of Yugoslavia, today Serbia and Montenegro).

The material for his works was mainly drawn from the history, folklore and culture of his native Bosnia. Andrić wrote in Croatian and, dominantly, in Serbian As a supporter of one Serbo-Croatian language this was for him a change from the Western to the Eastern form of the same language. Many of his works have been translated into English, the best known are the following:

The Bridge on the Drina (Na Drini ćuprija, 1945; trans. 1959)
The Woman from Sarajevo (Gospođica, 1945; trans. 1965)
The Vizier's Elephant (Priča o vezirovom slonu, 1948; trans. 1962)
The first earned him the Nobel Prize for literature in 1961.

Some of his other popular works include:

The Journey of Alija Đerzelez (Put Alije Đerzeleza, 1920)
Bosnian Chronicle (Travnička hronika, 1945)
The Damned Yard (Prokleta avlija, 1954)
Omer-Pasha Latas (Omerpaša Latas, released posthumously in 1977)
Andrić belongs to those writers that are hard to classify: he was both a Serbian and Croatian writer, wrote in Serbian (predominantly) and Croatian (earlier works of poetry and novellas, ca. 30 % of his opus), although in deference to his vision we may say that he intended to write in Serbo-Croatian rather than Serbian; he was a believer in Yugoslav unity and quasi-racial Slavic nationalism before WWI and royal Yugoslavia's ambassador to Nazi Germany. His political career, combined with extraliterary factors, contributed to the controversy that still surrounds his work. However, a fair assessment of his work could not overlook the following facts and evaluations:

Andrić is at his best in short stories, novellas and essayist meditative prose. Brilliant aphorisms and meditations, collected in his early poetic prose (Nemiri/"Anxieties") and, particularly, posthumously published Znakovi pored puta/"Signs near the travel-road" are great examples of a melancholic consciousness contemplating the universals in human condition - not unlike Andrić's chief influence Kierkegaard. His best short stories and novellas are located in his native Bosnia and Herzegovina and frequently center on collisions between the three main Bosnian nations: Serbs, Croats and Bosniaks. The latter are in his fiction almost exclusively referred to as "Turks". Although social and denominational tensions are the scene for the majority of stories, Andrić's shorter fictions cannot be reduced to a sort of regional chronicle: rooted frequently in rather prosaic and pedestrian Bosnian Franciscan chronicles, they are expressions of a vision of life, because for Andrić, as for other great regionalist authors like Hardy or Hawthorne, the regional irradiates the universal.
yet, with the collapse of the Yugoslavia other, until then suppressed, doubts about Andrić's work began to pop up. The commonest charge is as follows: Bosniaks, or Bosnian Muslims are portrayed stereotypically in Andrić's work and in a hostile and condescending manner. Some circles of Bosnian Muslim intelligentsia had raised these accusations to ludicrous extremes, turning Andrić into a Greater Serbian propagandist and pamphleteer. Suffice to say - Andrić was primarily a fiction writer and such generalizations are essentially meaningless. But, they do, to a degree, invalidate Andrić's stature as a writer. Shallow stereotypes of Bosnian Muslims who are depicted as borderline psychotic oversensual "Orientals" abound even in his best fiction- which has proven to be detrimental in the re-assessment of his literary stature at the end of the 20th century.
Another, more amusing post-Yugoslav literary event is Andrić's posthumous placement: since the project of Yugoslav literature collapsed (just like Czechoslovak or Soviet "literatures"), a squabble about "who Andrić belongs to?" only began. Serbian culture and tradition have the strongest claim: Andrić considered himself a Serb for most of his adult life, the majority of his works were written in the Serbian language and he was, as far as the former Yugoslav area is concerned, influenced decisively by Serbian cultural icons such as Vuk Karadžić and Petar Petrović Njegoš, who both figured in a few Andrić's essays. Croatian curricula at high schools and universities have put Andrić among other writers in Croatian literature departments and programs: the arguments seem to be mostly "genetic" (Andrić was of Croatian origin and in young adulthood declared himself a Croat - for instance, he participated in a book Hrvatska mlada lirika/"Croatian young poetry", 1914); also, great part of his best earlier work was written in the Croatian language (as different from Serbian Ijekavian language writers such as Petar Kočić or Aleksa Šantić) and Andrić didn't alter his early works in later editions; and, the role of "chorus" or moral conscience, i.e. authorial voice in the major part of his work are Bosnian Croat Franciscans. Be as it may, Andrić's work is now in the official curricula of Croat and Serb literature programs, and, grudgingly, in that of Bosnian Muslims. Since aesthetic sensibilities have significantly altered in past decades, a traditionalist storyteller like Andrić is both a politically controversial figure and literarily a somewhat marginal presence: Croats have never considered him an equal to Miroslav Krleža, while Serbs affirm aesthetic primacy of Miloš Crnjanski and Bosniaks or Bosnian Muslims of Mehmed Selimović - a Muslim writer who, like the Croat Andrić, "opted" for Serbdom during a major part of his life. Where will this literary-political pendulum finally end, it is too early to predict.

Ivo Andrić, né le 9 octobre 1892 à Travnik (aujourd'hui en Bosnie-Herzégovine) et mort le 13 mars 1975 à Belgrade (aujourd'hui en Serbie) est un écrivain de l'ex-Yougoslavie. Il est lauréat du prix Nobel de littérature en 1961.

Le Pont sur la Drina http://perso.wanadoo.fr/calounet/resumes_livres/andric_resume/andric_drina.htm

Contes au fil du temps

La chronique de Travnik

Titanic et autres contes juifs de Bosnie

belly
30/10/2005, 16:54
Miodrag Bulatović Serbian Cyrillic Миодраг Булатовић (1930, Okladi, Montenegro - 1991, Belgrade) was a Serbian novelist and playwright.

belly
30/10/2005, 16:55
Zoran Ćirić (born in 1962) is a writer from Niš, Serbia and Montenegro. He writes poetry and prose.

Ćirić recieved prestigeous NIN award for his novel Hobo.

belly
30/10/2005, 16:55
la suite prochainement j'suis fatigué la lol

belly
30/10/2005, 16:58
Miloš Crnjanski (in Serbian Cyrillic: Милош Црњански), (1893-1973), was a leading poet of the expressionist wing of Serbian modernism, author, and diplomat.

In 20th century Serbian literature, Miloš Crnjanski was one of authors who (as poet, narrator and publicist) spoke loudest, but he also remained silent for the longest time. In his work, he achieved various successes and results. From his beginnings as a journalist whose social-political stance was at one moment openly opposed to freedom and progress, he graduatly arose to become a poet and romanticist of greatest kind. This not only made him an interesting figure, but was also one turning-points of Serbian literary history.

Crnjanski was born on September 26, 1893 in Csongrad, Hungary, in an impoverished family, which moved in 1896 to Timişoara, where he grew up in a patriarchal-patriotic community with the implanted cult of Serbia and Serbian heritage in his soul as a most precious relic. One of the deepest and longest lasting sensations of his childhood were those with national and religious contents: church school, St. Sava icon, incense, the Serbian Orthodox cemetery with its burial ceremonies, evening stories and songs about Serbia, hajduks, and Ottoman Turkish oppression - all of it in a boy's emotions transferred into continual unrest, but also became an everlasting source of hope, joy, doubt, disappointment, and rebelliousness.

At the beginning of WWI, Crnjanski was persecuted as part of the general anti-Serbian retribution of Austria to Princip's assassination in Sarajevo, but instead of being sent to jail, he was drafted to army and sent to Galician frontline to fight against the Russians. During most of these tragic war days, Crnjanski spent time alone in a war hospital, although just before the end of the war he was sent to the Italian front. In his memory, sights of the havoc of war were impressed unerasably. "...frontline, hospitals, then frontline again, and love, everywhere love, for bread and sugar, everything wet, everywhere rain and mud, fogs of dying" – these were the sights that surrounded young Crnjanski. Afther the war, he studied art history and philosophy in Vienna and finished at Belgrade University.

30 million innocent young war dead found their place in the anti-war verses of this unfortunate young soldier, ideas which he brought from the war, then to Zagreb and to Belgrade, where he stayed for the longest time. From this point on, Crnjanski lived like Homer's unfortunate hero, who retuns to his poem Ithaca after his long odyssey. Odysseus, this hero found a way to preserve the vital strength of life, unlike Crnjanski who (along with his generation) returned to their destroyed homeland with the feeling of tiredness and resignation. "In the great chaos of war," spoke the young poet, "I was unfaltering in my grief, muse and opaque feeling of loneliness." Both in his wartime and post-war verses, this tired poet wrote sinceerely of his resignation and lost illusions.

From his ramble across bloody frontlines of Europe, Crnjanski returned to thoughts about the necessity of dispelling the false myths of the "eternal" values of civil ethics. Both in poetry and life, he lives as a sentimental anarchist and tired defeatist who remembered sorrowfully the relics of his youth, now in his eyes discarded, bloodied, and spat upon. At the time he considered himself a member of progressive social forces and argued for socialism, but his rebellion from those days was only perhaps a strong reaction to the horrors of the recent wars.

The literary work of Miloš Crnjanski from that period was a significant contribution to the effort of his generation to find a new language and expression for new themes and concepts. Speaking about the literary project of the poets of his generation, he wrote that it was "like a some kind of a religious cult, after a lot of time, while art was ment to be a passtime, we are bringing unrest and upheaval, in word--feeling, thought. Even if we haven't expressed it yet, we undoubtedly have it inside of us. From the mass, from the ground, from the time, it went to us. And it is not to be strangled... We stopped with tradition, for we were jumping towards the future... lyrics are becoming a passionate expression of a new faith." With completely new verse, and a lot of emotional bitterness, he expressed his discord, in those days, he spoke about futility of war, pugently negated Kosovo battle myths and sarcastically mocked what he saw as the delusion of a "golden century" for mankind.

Using the strength of the compelling poet's word, he may have done away with many civil values, but he wasn't able to see or start something new from the ruins. Both the verse and prose of Crnjanski was strong during post-war years, as long as war-fuelled revolt lived on in him. In time, however, those feelings dwindled, so that when he should have turned to something new, Crnjanski still wandered and staggered, grandually growing closer to te ideals of Serbian bourgeoisie, afraid of the approaching proleterian revolution.

After the war, Crnjanski worked as a professor and journalist. In 1928 he had been appointed the cultural attaché to the embassy of the Kingdom of Yugoslavia in Berlin, Lisbon and Rome. When World War II began, he was in Rome. From there, he went to London, where he lived as an emigré and didn't return to Belgrade until 1965. In his quest to reach the shores of his life, he was happy to see Belgrade, which glistened in his nostalgia "like a human laughter through tears". In his verses dedicated to Belgrade, he emotionally expressed his feelings of a man who returned from long odyssey of life:




*There is no inanity and death in you...
You even tears convert like a rain into colorful rainbows.
------------------------------------------
And when the time comes, then my old heart appeases,
yours will acacia fall over me like the rain.
(Lament over Belgrade)

He died in Belgrade on November 30, 1977.


Work
Crnjanski published large amount of works of various subject and content:

- poetry – Lyrics of Ithaca (1918), Chosen verses (1954) and Lament over Belgrade (1965);
- tales – Stories about men (1924)
- novels – The Journal of Čarnojević (1921), Migrations (1929) and Second book of Migrations (1962), Novel about London (1972);
- drama – Masks (1918), Doss-house (1958) and Nikola Tesla.
Crnjanski also founded a newspapers and a magazine ("Putevi", with Marko Ristić, in 1922 and "Ideje", a political paper, in 1934). He also published two books of eastern nations poetry antology.

belly
30/10/2005, 16:58
Branko Ćopić (Бранко Ћопић; January 1, 1915 – March 26, 1984) was a Bosnian Serb writer. His books have been translated into English, German, French, and Russian.

Čopić was born in the village of Hašani, Bosnia and Herzegovina. His children's stories, novels, narratives, and poetry touched the lives of many. He died in in Belgrade.

belly
30/10/2005, 16:59
Radoje Domanović (Радоје Домановић) (February 4, 1873 - August 4, 1908) was a Serbian writer and teacher, most famous for his satirical short stories. He criticized the Serbian monarchy in his works, for which he was continuosly punished.

[edit]
Biography
Domanović was born in a village Ovsište. He attended a gymnasium in Kragujevac. Some of his teachers were Pera Đorđević and Sreten Stojković, followers of Svetozar Marković, who were arrested for an attempt to take control of the local government and displaying a red flag. From 1890 to 1894, Domanović studied at the history and philology department of the Great School in Belgrade. He read some of his first works to the members of a student organization Pobratimstvo.

In 1893, he published his first work, a short story "Na mesečini" ("In the Moonlight"), in a magazine Javor.

Two years later, he got his first post as a lecturer in a gymnasium in Pirot. There he met Jaša Prodanović, who was transfered to that school as a punishment. At that time, Domanović joined Radikalna Stranka (The Radical Party), and got married to Natalija Ristić.

After nine months, he was transfered, as a punishment on request of his political rivals, to a gymnasium in Vranje. On the same account, after a year in Vranje, he was transfered to Leskovac.

Following a critical speech on the position of teachers in 1898, he was dissmissed from his post, along with his wife. As a response, he wrote a short story "Ukidanje strasti" ("Abolishing Passion").

In 1899, he published two collections of short stories and his famous story "Danga" first appeared. The following year, he got a post as a clerk in the State's Archive. In 1902, after he published "Stradija", he was again dismissed from his post. He started writing editorials for magazine Odjek.

After a coup in 1903, Domanović returned to his post, and soon got a stipendy to work on his stories. It was rumoured that the coup saved his life, since he was on a list for liquidation of the old government. In 1904, he started a magazine "Stradija", that had 35 editions. The following year, he was appointed to the State press. He died in 1908.

[edit]
Short stories
Domanović lived for only 35 years and did not publish much work. Some of his more famous stories are:

"Danga" is a story about the author's dream of visiting an imaginary country where all people blindly follow their leaders. After all of the citizens were branded on the forehead, without complaints, the story culminates when the narrator proclaims that he, as a Serb, is much braver then anybody and requests to be branded ten times.
"Ukidanje strasti" ("Abolishing Passion") is a satirical fiction about a legislation that outlawed passion, after which people stopped doing things like smoking, drinking, or taking political participation.
"Razmišljanje jednog običnog srpskog vola" ("Reasoning of an Ordinary Serbian Ox"), criticizes Serbian misuse of their history and tradition.
"Kraljević Marko po drugi put među Srbima" ("Marko Kraljević Among Serbs For the Second Time"), is a story of a return of an epical Serbian hero.
"Mrtvo more" ("Dead Sea") is a story about resistance of masses against any kind of progress.
"Vođa" ("The Leader") is a story about people who chose a person they never saw before to lead them to a better place. After suffering through a long trip, they realized that their leader was blind.